სიკვდილის სწავლა – გაკვეთილები ირლანდიური ქელეხიდან

დაჯერება არ მინდოდა. ძალიან მკაფიოდ მახსოვს, როგორ აგვიხვია თვალები, როგორ „გაგვიტაცა“ მე და ჩემი და-ძმები და ჩვენი საყვარელი გასართობი პარკის, Camp Snoopy-ის, მთელი დღით მონახულებით გაგვაოცა.

და ალბათ არც დავიჯერებდი, მამას რომ ჩემთვის არ ეთქვა, გამოსამშვიდობებლად ბოლო შანსი გაქვსო, და მის სახეზე უჩვეულო, ფხიზელი გამომეტყველება არ დამენახა. ფინის სიკვდილი ჯერ კიდევ გამოგონილს ჰგავდა. ფინი ჩვენი ოჯახის ყველაზე საყვარელი ბიძა იყო. ჰქონდა მომხიბლავი თვალის ჩაკვრა, რომელიც გაგრძნობინებდა, რომ გამჩნევდა; ავტორიტეტისადმი დიდი ზიზღი, რის გამოც ქალაქის ყველა კათოლიკური საშუალო სკოლიდან გარიცხეს; და დაუნდობელი გონებამახვილობა. საკუთარ დაკრძალვაზე სტუმრების დასახვედრად ნაყინის მანქანაც კი შეუკვეთა.

მაგრამ იმ დღეს ფინი სხვაგვარად გამოიყურებოდა. ვუყურებდი, როგორ უახლოვდებოდნენ საწოლს ერთმანეთის მიყოლებით ჩემი და-ძმები, ბიძაშვილები, დეიდები და ბიძები. მისი სახის მომჩარჩოებელი სანთლების ჩრდილი რბილ ქარვისფერ ნათებას ასხივებდა. ბოლოს წინ წასვლის ჯერი ჩემზე დადგა. მის სახეს დავაკვირდი: ჩაცვენილი თვალები, ჩაღრმავებული ლოყები, დეიდების მიერ წასმული წმინდა ზეთებით მბზინავი საფეთქლები. მამასთან ერთად მის ცივ ტუჩებზე ჯვარი გამოვსახე და დავემშვიდობე. 12 წლის ვიყავი, როცა ვისწავლე, როგორ უნდა მოვკვდე.

ირლანდიური ქელეხი ჩვენი ოჯახის სიკვდილის რიტუალია. ადგილი, სადაც ჩვენი საყვარელი ადამიანები კვდებიან, წამით წმინდა მოსაგონარ ცერემონიად იქცევა, შემდეგ კი სწრაფად — მთხრობელის სცენად. ამბებს გვიან საღამომდე ვუზიარებთ ერთმანეთს. ზოგი მართალია, ზოგი — მეტად შელამაზებული. შემდეგ სიმღერები მოდის. ყველა მოსაგონარი სიმღერა ზეპირად იმღერება. ყველას ზეპირად ვიცით, რადგან მშობლებმა ისე გვიმღერეს, როგორც მათმა მშობლებმა მათ. ბოლოს მუცლები ღრმა სიცილისა და ბებიის ყველიანი ცხელი კერძების უხვად ჭამისგან გვტკივა, სიყვარული კი ამ წმინდა სივრცის ყველა კუთხეს ავსებს.

სამედიცინო ფაკულტეტამდე დიდი ხნით ადრე ირლანდიური ქელეხი იყო ადგილი, სადაც ვისწავლე, „როგორია კარგი სიკვდილი“. ერთად რთული ემოციების ყოველ წვეთს ზედაპირზე ამოსვლის საშუალებას ვაძლევდით — სინანულს, ტკივილს, შვებას, სიცილს, მადლიერებას — შემდეგ კი კარტოფილის ქვაბივით ადუღებას.

22 წლის ასაკში კვლავ უსიცოცხლო სხეულთან / გვამთან ვიდექი. დაძაბული შევედი სტერილურ ლაბორატორიაში და მივუახლოვდი მაგიდას 8, სადაც ცივი, რუხი ფიგურა იწვა, თავზე ტილოს ნაჭრით. მომდევნო 3 თვის განმავლობაში სკალპელს სხეულის ტყავისებრი კანის თითოეულ ნაოჭში ვატარებდი, ფასციალურ სიბრტყეებს ზედა კუნთებისგან ვაცალკევებდი, ყვითელ დახვეულ ცხიმში ვიჭრებოდი და დაკლაკნილ იისფერ ვენებს ვკვეთდი. დამაბნეველი დაზეპირებისა და სტრესული გამოცდების თვეების შემდეგ კურსის ავადსახსენებელ თავისა და კისრის ნაწილამდე მივედი. Netter-ში (ადამიანის ანატომიის ატლასი) ვერც სასწავლო მასალა და ვერც ლექცია ვერ მამზადებდა ამ დავალებისთვის. მითითებისამებრ, ტილო ფრთხილად გადავწიე და გამოჩნდა კვადრატული, მკვეთრი ნიკაპი, თხელი წარბები და დახვეული ზედა ტუჩი. 3 თვის განმავლობაში პირველად დავინახე ადამიანი.

მასწავლებელმა მითხრა, რომ ქსოვილი პატივისცემის გამო ედო. თუმცა ამ ადამიანის ვინაობის დაფარვაში პატივისცემას ვერაფერს ვგრძნობდი. ტილო სამედიცინო პრაქტიკის მოძველებულ პრინციპში ჩემი შესავალი იყო: აღიარება, რომ ადამიანის ადამიანურობამ შეიძლება „ნამდვილი“ ექიმობის საქმეს დაგაშოროს. მითითებისამებრ სახე სწრაფად ისევ დავფარე.

28 წლის ასაკში კვლავ უსიცოცხლო სხეულთან ვიდექი, თუმცა ამჯერად ფსონი უფრო მაღალი იყო. კისერზე ახალი სტეტოსკოპით სამედიცინო ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში 30-საათიან მორიგეობაზე ვიყავი. თუმცა იმ დილით გულისრევას 30 საათის დაღლილობა კი არ იწვევდა, არამედ ცოდნა, რომ ქალბატონი A. მოკვდებოდა.

ქალბატონი A. თითქმის ჩემი ასაკის იყო, თუმცა მისი ორგანოები უფრო ხანდაზმულად გამოიყურებოდა. სისხლის დაავადებით დაიბადა და ახლა მისი ერითროციტების უმეტესობა ნამგლისებრი ხდებოდა, ძირითადი ორგანოები კი ვეღარ პერფუზირდებოდა (სისხლი აღარ მიეწოდებოდა). ის ახალგაზრდა იყო და ოჯახს იმედი ჰქონდა. მაგრამ სისხლის გადასხმა აღარ მოქმედებდა. ჰოსპიტალიზაციის ეტაპზე მივაღწიეთ წერტილს, სადაც წლების განმავლობაში დაგროვილი მთელი სამედიცინო ცოდნისა და უახლესი წამლებისა და მოწყობილობების ხელმისაწვდომობის მიუხედავად, წინ მხოლოდ ერთი გზა რჩებოდა. ქალბატონი A. მოკვდებოდა.

საათი 02:00 იყო, როცა მისი ოჯახისთვის, შესაძლოა, მათი ცხოვრების ყველაზე ცუდი ამბის სათქმელად წავედი. ქალბატონი A.-ს ინტენსიური თერაპიის ოთახიდან გავედი. მეთოდურად გავიკეთე ნიღაბი და პლასტმასის ხალათი, რომლებიც ინფექციის თავიდან ასაცილებლად იყო განკუთვნილი, თუმცა უფრო ისეთი განცდა მქონდა, თითქოს სახეზე მწუხარებისა და შიშის დამალვას ვცდილობდი. ოთახში შევიხედე, სადაც ქალბატონი A.-სგან სადგამების ჯგუფები, ჩახლართული სადენები, მილები, ნემსები და არხები მაშორებდა. საავადმყოფოები სამედიცინო ჩარევებისთვის კარგადაა აღჭურვილი, მაგრამ სიკვდილის ემოციური და სულიერი პროცესის სამართავად საკმარისად არა. კიდევ ცოტა ხნით დავრჩი ქალბატონი A.-ს ოთახის გარეთ და მის ოჯახთან შესახვედრად ძალა მოვიკრიბე.

ქალბატონი A.-ს სიკვდილზე ფიქრისას თავს ფინის საწოლთან მჯდომს ვხედავ. ბავშვობაში სიყვარულს დაუფიქრებლად და ძალდაუტანებლად გასცემ. თუმცა წლების მკაცრი სამედიცინო განათლების შემდეგ — ცივი გვამების ლაბორატორიებიდან ფიზიკურად მძიმე, საშინელ გადაუდებელ რეანიმაციულ სიტუაციებამდე — უფრო ადვილი ხდება სიყვარულის თავისუფლად მიტოვება, მომაკვდავის სახის დაფარვა, ნიღბის გაკეთება. მიუხედავად ამისა, მედიცინაში არის წამები, რომლებიც ჩვენს სქელ გარსს ბზარავს.

როცა ამბავი ქალბატონი A.-ს ოჯახს გავუზიარე, გამაკვირვა ჯერ მათმა სიჩუმემ, შემდეგ კი მადლიერებამ. რაღაცნაირად, იმ არეულ, სტერილურ საავადმყოფოს ოთახში, წარმოუდგენელი დანაკარგის შუაგულში, უძრავი, წმინდა წამი გავიზიარეთ.

მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი ბიძები არ დამეთანხმებიან, ყველას სიკვდილის სცენა არ უნდა ჰგავდეს ირლანდიურ ქელეხს ან შეიცავდეს ბებიაჩემის ცხელ კერძებს. მაგრამ ირლანდიელებმა ერთი რამ სწორად გაიგეს: სიკვდილის პროცესის გაზიარებამ შეიძლება დარჩენილთა განკურნებას შეუწყოს ხელი. სიკვდილის მოწმე ყოფნა რთულია, განსაკუთრებით როცა შენი სამუშაო „განკურნების შეთავაზებას“ მოიცავს. თუმცა, შესაძლოა, ჯანდაცვის საზოგადოებამ ხელახლა ისწავლოს თანადგომის ეს ბავშვური უნარი. და ამით საკუთარი თავის განკურნებისთვისაც კი ვიპოვოთ ადგილი.

*