სიტყვებს მნიშვნელობა აქვს — „ფინანსური ტოქსიკურობის“ გაუთვალისწინებელი გვერდითი ეფექტები

მკურნალობის მაღალი ხარჯები ჯანმრთელობის სფეროში უთანასწორობის მნიშვნელოვანი მიზეზია. სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებულ ფინანსურ ტვირთს სამედიცინო ენაზე ხშირად „ფინანსურ ტოქსიკურობას“ უწოდებენ. ეს ტერმინი პოპულარული გახდა 2013 წელს Zafar-ისა და Abernethy-ის სტატიით, რომელშიც ხაზგასმული იყო კიბოს მქონე პაციენტების მზარდი პირადი დანახარჯები.

ამ სტატიაში ავტორები აღნიშნავდნენ, რომ ფინანსური ტოქსიკურობა მოიცავს როგორც „ობიექტურ ფინანსურ ტვირთს“, ისე ამ ტვირთით გამოწვეულ სუბიექტურ დისტრესს. მზარდ ხარჯებს ავტორები ოთხ ფაქტორს უკავშირებდნენ:

1. მოსახლეობის დაბერებას,
2. მკურნალობაზე მეტი პაციენტის წვდომას,
3. ინოვაციასა და
4. ჭარბ გამოყენებას.

2013 წლიდან ფინანსური ტოქსიკურობის ცნებამ ონკოლოგიურ ლიტერატურაში მნიშვნელოვანი პოპულარობა მოიპოვა და ის სხვა სპეციალობებშიც, მაგალითად ნევროლოგიაში, დამკვიდრდა.

ამის მიზეზები გასაგებია. ექიმები კარგად იცნობენ მკურნალობის არასასურველ და ზოგჯერ სერიოზულ მავნე გვერდით ეფექტებს. ქიმიოთერაპიული საშუალებები, რომლებიც საკმარისად ძლიერია კიბოს უჯრედების შესანელებლად ან გასანადგურებლად, ჯანმრთელ ქსოვილებსაც აზიანებს. ამიტომ შესაძლო ტოქსიკურობის განმარტება პაციენტთან რეკომენდებული მკურნალობის შესახებ საუბარში ჩვეულებრივ შედის.

„ფინანსური ტოქსიკურობა“ სასარგებლო გამოთქმაა, რომელიც ექიმებს მოუწოდებს, მკურნალობით გამოწვეული ფინანსური პრობლემები გამოავლინონ, განსაზღვრონ და მართონ ისევე, როგორც მკურნალობასთან დაკავშირებულ სხვა ტოქსიკურ ეფექტებს მართავენ. თუმცა ენის არჩევანმა შეიძლება პრობლემის მიზეზები და მისი გადაჭრისთვის მუშაობის ჩვენი პასუხისმგებლობა გამოაშკარავების ნაცვლად დაფაროს.

ენა და შემეცნება

ჩვენ მიერ გამოყენებული სიტყვები და აზროვნების წესი ერთმანეთთან არის გადაჯაჭვული. Noam Chomsky-ის დროიდან ფილოსოფოსები და ნეირომეცნიერები იკვლევენ, როგორ მოქმედებს ენა აზროვნებაზე. მკვლევრებმა ენის მიხედვით ფერების აღქმის უნარშიც კი აღმოაჩინეს განსხვავებები. ენამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს იმაზეც, როგორ ვაანალიზებთ მოვლენას და ვის ვაკისრებთ ბრალს.

მაგალითად, ერთმა კულტურათაშორისმა კვლევამ შეადარა, როგორ აღწერენ ინგლისურად და იაპონურად მოსაუბრე ადამიანები შემთხვევით მოვლენებს და ვის აკისრებენ ამ მოვლენებზე პასუხისმგებლობას. კვლევამ აჩვენა, რომ ინგლისურად მოსაუბრეები მოვლენების ახსნისას ჩვეულებრივ ისეთ ენას იყენებენ, რომელიც პასუხისმგებლობას კონკრეტულ პირს ან ობიექტს აკისრებს, რის შედეგადაც უკეთ ახსოვთ, ვისი შეცდომით მოხდა შემთხვევა. მაგალითად, როდესაც ინგლისურად მოსაუბრეები მოვლენას გადმოსცემენ როგორც „ის პური დაიწვა“, ეს გამოთქმა პურის დაწვის მოქმედებას კონკრეტულ პირს მიაწერს. ამის საპირისპიროდ, „პური დამწვარა“ მოქმედებას უფრო პასიურად აღწერს და კონკრეტულ პასუხისმგებლობას არ აკისრებს. მკვლევრებმა აჩვენეს, რომ ინგლისურად მოსაუბრეთა მიერ ენის ამგვარად გამოყენება — რასაც „აგენტურ ენას“ უწოდებენ — მათ ეხმარება უფრო მკაფიოდ დაიმახსოვრონ, როგორ მოხდა მოვლენა და ვინ იყო პასუხისმგებელი. ეს აჩვენებს, რომ ენა მნიშვნელოვნად მოქმედებს იმაზე, როგორ აღვიქვამთ და ვიმახსოვრებთ მოვლენებს.

ამრიგად, ენა, რომელსაც პრობლემის დასასახელებლად ვიყენებთ, მხოლოდ ჩვენს აზროვნებას კი არ აყალიბებს, არამედ გავლენას ახდენს იმაზეც, როგორ ესმით ჩვენს თანამოსაუბრეებს პრობლემის მიზეზები და მისი გადაჭრის მიზნები. მკურნალობის ზედმეტად მაღალი ხარჯების პრობლემისთვის „ტოქსიკურობის“ დარქმევა გვიბიძგებს, ის დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ბიოსამედიცინო თვალსაზრისით გავაანალიზოთ და გავიგოთ. ნებისმიერი წამლის ტოქსიკურობის მსგავსად, ფინანსური ტოქსიკურობაც მკურნალობის გარდაუვალ გვერდით ეფექტად იქცევა და მხოლოდ ხარჯისა და სარგებლის რთულ ანალიზს იწვევს. ეს ნაცნობი სამედიცინო ჩარჩო პრობლემას ჩვენი კომფორტისა და კომპეტენციის სფეროში ათავსებს და საშუალებას გვაძლევს, გამოსავლის საპოვნელად ჩვენი სპეციალური უნარები გამოვიყენოთ.

„ფინანსური ტოქსიკურობის“ ტერმინის გამოყენება რეალურად სოციალურ-ეკონომიკური საკითხის სამედიცინო პრობლემად განხილვას იწვევს. ეს მიუთითებს ისეთი სისტემის არსებობაზე, რომელშიც სამკურნალო მომსახურება მოთხოვნისა და მიწოდების კანონების გავლენით ნაწილდება, როგორც არჩევანის სახით შეთავაზებული სამომხმარებლო პროდუქტი. სხვა სიტყვებით, ეს ტერმინი ჯანდაცვის ფინანსურ ტვირთს სამედიცინო გვერდით ეფექტად განიხილავს, მაგრამ უგულებელყოფს უფრო ღრმა სოციალურ-ეკონომიკურ პრობლემებს, რომლებიც საბაზრო ეკონომიკაში ჯანდაცვის მუშაობას უკავშირდება.

მაგალითად, როდესაც ინსულინის ფასები მკვეთრად გაიზარდა და მისი შეძენის შეუძლებლობამ თავიდან აცილებადი სიკვდილი გამოიწვია, ეს წამლის ტოქსიკურობის პროფილის ცვლილებას არ უკავშირდებოდა. ფასის ამ მატებისთვის „ტოქსიკურობის“ დარქმევა ფარმაცევტული კომპანიების მოგების გასაზრდელ განზრახ ქმედებებს ფარავს. წამლის ფასი, რა თქმა უნდა, მაღალი პირადი დანახარჯების ერთადერთი მიზეზი არ არის, მაგრამ ჩვენი რთული ჯანდაცვის სისტემის დამკვიდრებული თავისებურებისა და დამახინჯებული მოგების სტიმულების შედეგის მაგალითია. პირად დანახარჯებს სხვა მრავალი ფაქტორიც ზრდის, მაგალითად ჯანმრთელობის დაზღვევის კომპანიების შესაძლებლობა, სურვილისამებრ უარყონ მოთხოვნები, საავადმყოფოს სისტემების რთული ანგარიშსწორების პრაქტიკა და ფარდობითი ღირებულების ერთეულის მეტრიკების ძალა, შეზღუდოს ექიმის მიერ პაციენტთან გატარებული დრო.

ტერმინი „ფინანსური ტოქსიკურობა“ ფინანსურ ტვირთს მკურნალობის გარდაუვალ და არასასურველ გვერდით ეფექტად განიხილავს. ეს მიდგომა ექიმებს მკურნალობისას სტანდარტულ პროცედურებზე ამახვილებინებს ყურადღებას. პირველ ნაბიჯად, ინფორმირებული თანხმობის დროს ექიმებისგან მოელიან, რომ პაციენტებს მკურნალობის ფინანსური რისკები გააცნონ. ეს მიდგომა Zafar-მა და Abernethy-მ 2013 წლის სტატიაში წამოაყენეს: ისინი ამტკიცებენ, რომ მკურნალობის გადაწყვეტილებებში შესაძლო ფინანსური ტოქსიკურობა უნდა გაითვალისწინონ და მკურნალობის ხარჯები უფრო გამჭვირვალე გახადონ. ამგვარად პაციენტებს შეეძლებათ ჯანმრთელობისთვის მკურნალობის სარგებელი ფინანსურ რისკებს შეადარონ და უფრო ინფორმირებული გადაწყვეტილება მიიღონ. მკურნალობის დაწყების შემდეგ ექიმები ფინანსური ტოქსიკურობის ნიშნებს აკვირდებიან და ასეთი ფინანსური ტვირთის წარმოშობისას მის მაქსიმალურად შემსუბუქებას ცდილობენ. ამგვარ ფინანსურ ტოქსიკურობასთან გამკლავება, რომელიც მკურნალობის გარდაუვალ ნაწილად მიიჩნევა, არსებულ ვითარებაში საუკეთესოდ ითვლება, რისი გაკეთებაც ექიმებს შეუძლიათ.

ახალი ენის პოვნა

თუმცა ეს საუკეთესო არ არის, რისი გაკეთებაც შეგვიძლია. ფინანსური ტოქსიკურობის პოპულარიზაციიდან ათი წელი გავიდა და ამ ხნის განმავლობაში პაციენტების მიერ გაწეული ჯანდაცვის ხარჯები მხოლოდ გაიზარდა. „ფინანსური ტოქსიკურობის“ იარლიყმა შეიძლება ეს პრობლემა უფრო მართვადად წარმოაჩინოს, მაგრამ ამავდროულად მის საფუძველში არსებულ მიზეზებს ფარავს და შესაძლო გამოსავლების წარმოდგენას ზღუდავს. ახლა, როდესაც გამოვედით პანდემიიდან, რომელმაც ღარიბ და უმცირესობათა ჯგუფებზე არაპროპორციულად უარყოფითად იმოქმედა, ჯანმრთელობის თანასწორობის მისაღწევად ალტერნატიული სტრატეგიების აუცილებლობა არასოდეს ყოფილა ასე აშკარა.

არ ვამტკიცებთ, რომ ექიმები და მკვლევრები, რომლებიც „ფინანსური ტოქსიკურობის“ ენას იყენებენ, ბოროტი განზრახვით მოქმედებენ. პირიქით, გვსურს ხაზი გავუსვათ ენის ამ არჩევანში ნაგულისხმევ მნიშვნელობას და ალტერნატიული ჩარჩო შევთავაზოთ. მკურნალობის მაღალი ხარჯებისთვის გვერდითი ეფექტის დარქმევა — ან, უარესიც, ფინანსური მოწყვლადობის თანმხლებ დაავადებად განხილვა — ექიმებს უფრო იაფი, პოტენციურად არაოპტიმალური მკურნალობის შეთავაზებისკენ უბიძგებს, რაც ჯანმრთელობის სფეროში უთანასწორობას აუარესებს.

როდესაც პაციენტებს თირკმლის ფუნქცია დაქვეითებული აქვთ, ისინი შეიძლება ზოგიერთი სახის ქიმიოთერაპიისთვის შესაფერისი კანდიდატები არ იყვნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს სამწუხარო რეალობაა, მკურნალობის ვარიანტების განსაზღვრა ამ შემთხვევაში სამედიცინო ფაქტებს ეყრდნობა და გადაწყვეტილება ყოველთვის იმის ფრთხილი შეფასებით მიიღება, რა არის პაციენტის ჯანმრთელობისთვის საუკეთესო. მეორე მხრივ, სიღარიბის გამო საუკეთესო მკურნალობის მიუღებლობა უსამართლობაა, რომელსაც სამედიცინო აუცილებლობის ნაცვლად ფინანსური ბარიერები იწვევს. ეს პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე დაფუძნებული სამედიცინო გადაწყვეტილება კი არა, ეკონომიკური პირობების შედეგია.

როგორც ჩანს, მკურნალობის მაღალი ხარჯები არის შეცვლადი ზიანი, რომელსაც მოგებაზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სისტემა პაციენტებს შეგნებულად აყენებს. ამ შემთხვევაში ტერმინი „ტოქსიკურობა“ შეუსაბამოა, რადგან ქმნის ილუზიას, თითქოს ეს ზიანი გარდაუვალია და მკურნალობისთვის სპეციფიკური. მის ნაცვლად უფრო მართებული იქნებოდა ტერმინების „ფინანსური ექსპლუატაცია“ ან Lyman-ისა და Kuderer-ის მიერ შემოთავაზებული „ფინანსური ძალადობა“ გამოყენება.

ეს ახალი ტერმინი ხაზს უსვამს, რომ მკურნალობის მაღალი ხარჯები მხოლოდ გარდაუვალი გვერდითი ეფექტი კი არ არის, არამედ მოგებაზე ორიენტირებული სისტემის მიერ შეგნებულად მიყენებული ზიანიცაა. ენის ასეთი ცვლილება შეიძლება დაგვეხმაროს არსებული მდგომარეობის ეჭვქვეშ დაყენებასა და ამ სისტემის შესაცვლელად უფრო ფართო გამოსავლების ძიებაში.

ქვემოთ მოცემულია გონებრივი რუკის დიაგრამა, რომელიც ტექსტს აჯამებს:

დასკვნები

ჩვენს ენაში „ტოქსიკურობის“ „ექსპლუატაციით“ შეცვლა მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.

ჩარჩოს ეს ცვლილება მოითხოვს გამოსავლებს, რომლებიც ინფორმირებული თანხმობის დროს მკურნალობის ხარჯებზე საუბარს სცდება. ის მოითხოვს ჩვენი, როგორც ექიმებისა და მკვლევრების, როლების გაცნობიერებას ჯანდაცვის სისტემაში, რომელიც ავადმყოფ ადამიანებს მოგებისთვის იყენებს. ამ მდგომარეობაში არ ვადანაშაულებთ ექიმებს, ექთნებსა და სხვა ჯანდაცვის მუშაკებს — ისინიც მოგებაზე ორიენტირებული ჯანდაცვის სისტემის მსხვერპლნი არიან.

COVID-19 პანდემიამდეც კი ფართოდ გავრცელებული პროფესიული გადაწვა და პერსონალის დეფიციტი ამ სისტემაში დასაქმებულთა სირთულეების ნიშნები იყო. ადგილობრივ დონეზე ჩვენი ჯანდაცვის სისტემით გამოწვეული ფინანსური ტვირთის შესამსუბუქებლად მრავალი ძალისხმევა ხორციელდება, მაგალითად ფინანსური კონსულტაცია, უფასო სკრინინგის პროგრამები, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ბაზრობები და სხვ. ამ ინიციატივებს სრულად ვუჭერთ მხარს, თუმცა ჯანდაცვის სისტემაში დამკვიდრებული ექსპლუატაციის ციკლის გასაწყვეტად უფრო ფართო ცვლილებაა საჭირო.

ფარმაცევტული კომპანიების, საავადმყოფოს სისტემების, ჯანმრთელობის დაზღვევის კომპანიებისა და პოლიტიკოსების გადაწყვეტილებები ამ ექსპლუატაციური სისტემის შესანარჩუნებლად შეიძლება ჩვენს უშუალო ინდივიდუალურ კონტროლს სცდებოდეს. მიუხედავად იმისა, რომ ასე ღრმად ფესვგადგმული სისტემის შეცვლა ზოგჯერ შეუძლებლად გვეჩვენება, ექიმები, სამედიცინო ფაკულტეტების აკადემიური პერსონალი და მკვლევრები ამ სისტემის განუყოფელი ნაწილი არიან და მისი შეცვლის ძალა აქვთ. ისეთი სისტემური ცვლილებების განსახორციელებლად, რომლებიც ჩვენს პაციენტებს შემდგომ ფინანსურ ექსპლუატაციას აარიდებს, კოლექტიური მოქმედება იქნება საჭირო. ასეთი მოქმედება შეიძლება მოიცავდეს პოლიტიკურ აქტივიზმს, პროფესიული გაერთიანებების გავლენის გამოყენებას და ჯანდაცვის ორგანიზაციებში ხელმძღვანელი როლების აღებას.

„ფინანსური ტოქსიკურობის“ მსგავსი ტერმინების უფრო რეალისტური გამოთქმებით, მაგალითად „ფინანსური ექსპლუატაციით“, ჩანაცვლება შეიძლება მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს ამ სისტემის ძირეულ პრობლემებზე ყურადღების გასამახვილებლად და მათი გადაჭრისთვის საჭირო დიალოგის დასაწყებად. ენის ეს ცვლილება ხაზს უსვამს, რომ ჯანდაცვის ფინანსური სტრუქტურა უბრალოდ გვერდითი ეფექტი კი არა, მოგებაზე ორიენტირებული სისტემის შედეგიცაა და ამ საკითხში უფრო ფართო ჩარევისა და ცვლილების მოთხოვნას აძლიერებს.