სოდით კიბოს მკურნალობა — რა ვიცით და რა არ ვიცით
ამ სტატიაში
ბოლო წლებში კიბოს მკურნალობაში სოდის პოტენციალის მიმართ მზარდმა ინტერესმა და სპეკულაციებმა ამ საკითხის სიღრმისეული განხილვის საჭიროება წარმოშვა. სტატიის მიზანია სამეცნიერო კვლევების საფუძველზე დეტალურად განიხილოს, არის თუ არა სოდა მართლაც ეფექტიანი მკურნალობა და რა პოტენციური რისკები აქვს ამ მეთოდს.
შინაარსი
- pH დონეები და კიბო
- სოდა კიბოს მკურნალობაში
- რას ამბობს კვლევები
- რისკები
- ტუტე საკვები
სოდა ტუტე მინერალია, რომელსაც მჟავიანობის ეფექტიანად განეიტრალება შეუძლია. კიბოს უჯრედების მიკროგარემოს მჟავიანობის გამო მიაჩნიათ, რომ ორგანიზმში მჟავიანობის განეიტრალება კიბოსთან ბრძოლას შეიძლება დაეხმაროს.
შეუძლია თუ არა ფუძე ან ტუტე საკვების/დანამატების მიღებას კიბოს უჯრედების მიკროგარემოს რეალურად შეცვლა? ამ სტატიაში ამ კითხვას დეტალურად განვიხილავთ.
რა არის სოდა?
სოდა (ნატრიუმის ბიკარბონატი) ტუტე (ფუძე) თეთრი ფხვნილია, რომელიც მრავალმხრივ გამოიყენება. ეს მრავალმხრივი მინერალი ბევრ ოჯახში გვხვდება და, ჩვეულებრივ, შემდეგი საყოფაცხოვრებო მიზნებისა და ჯანმრთელობის სარგებლისთვის გამოიყენება:
- ცომეულის ამაფუებელი საშუალება
- კბილის პასტის შემადგენელი (სოდის შემცველი კბილის პასტა ამცირებს ნადებს, ებრძვის ღრძილების ანთებას, ათეთრებს კბილებს და ამცირებს პირის ღრუში სისხლდენას)
- წყალთან შერევისას ამსუბუქებს გულძმარვას
- დასუფთავება (მაგალითად, სარეცხი, ქვაბები და ტაფები, სახეხი საშუალება)
- წყალთან პასტად შერევისას ამსუბუქებს მწერის ნაკბენებითა და დამწვრობით გამოწვეულ დისკომფორტს
- მაცივრიდან და ხალიჩებიდან სუნის მოცილება
- სპორტსმენების შედეგიანობის დამხმარე (შეიძლება გაზარდოს გამძლეობა და შეამსუბუქოს კუნთების დაღლილობა)
pH დონეები და კიბო
pH სკალა ზომავს, რამდენად მჟავეა ნივთიერება. pH დონეები 0-დან 14-მდე მერყეობს; 0 ყველაზე მჟავედ მიიჩნევა (მაგალითად, ბატარეის მჟავა), 7 ნეიტრალურია, ხოლო 14 ყველაზე ტუტეა (მაგალითად, თხევადი სანიაღვრე მილების საწმენდი).
სოდის pH 9,5-ია, ხოლო ადამიანის ორგანიზმისა — დაახლოებით 7,4, ანუ ოდნავ ტუტე. თქვენი ორგანიზმი მუდმივად მუშაობს, რათა pH ნორმალურ, ჯანმრთელ დიაპაზონში შეინარჩუნოს.
მკურნალობისადმი რეზისტენტული სიმსივნეების გარშემო ქსოვილებში უფრო მაღალი მჟავიანობა აღმოაჩინეს; ეს დონეები, ჩვეულებრივ, 6,5-დან 6,9-მდე მერყეობს.
მკვლევრებმა ამ მომატებული მჟავიანობის მექანიზმები დიდწილად შეისწავლეს. ზოგიერთ სოლიდურ (ქსოვილებიდან, ორგანოებიდან წარმოშობილ) სიმსივნეში ღრმად მდებარე უჯრედები ჰიპოქსიურ გარემოშია, ანუ ჟანგბადის ნაკლებობას განიცდის.
ჰიპოქსიურ გარემოში უჯრედები ჟანგბადიანი უჯრედული სუნთქვის — აერობული გლიკოლიზის — ნაცვლად იყენებს უჟანგბადო უჯრედული სუნთქვის, ანაერობული გლიკოლიზის პროცესს. ამ დროს კიბოს უჯრედებს შაქრის მოლეკულებიდან ენერგიის წარმოება ჟანგბადის დაბალი დონის პირობებშიც შეუძლია, თუმცა ნაკლები ეფექტიანობით.
ჟანგბადის ნაკლებობისას ჰიპოქსიური კიბოს უჯრედები გლუკოზას რძემჟავად გარდაქმნის, რაც სიმსივნისა და მისი გარემოს მჟავიანობას ზრდის. მჟავე გარემო კიბოს უჯრედების ზრდისა და სხეულის სხვა უბნებში გავრცელებისთვის (მეტასტაზირება) უფრო ხელსაყრელია.
აქვს თუ არა სარგებელი კიბოს მკურნალობაში?
ვარაუდი, რომ სოდა კიბოს მკურნალობაში შეიძლება მოქმედებდეს, შემდეგ ინფორმაციას ეფუძნება:
- ქიმიოთერაპიული წამლები კიბოს უჯრედებს მიზანში იღებს და კლავს. თუმცა ჟანგბადის ნაკლებობის მქონე ჰიპოქსიური კიბოს უჯრედები ქიმიოთერაპიისადმი რეზისტენტულია და მათი ზრდისა და გავრცელების ალბათობა უფრო მაღალია.
- დასხივებით მკურნალობა (რადიოთერაპია) კიბოს მკურნალობის კიდევ ერთი გავრცელებული ფორმაა. კიბოს უჯრედების მოსაკლავად ის რადიოაქტიური ენერგიის მაღალ დოზებს იყენებს. ჰიპოქსიური კიბოს უჯრედები ჟანგბადით მომარაგებულ უჯრედებზე ორჯერ-სამჯერ უფრო რეზისტენტულია რადიოთერაპიისადმი.
- იმუნოთერაპია კიბოს მკურნალობაა, რომელიც იმუნურ სისტემას კიბოს უჯრედების ამოცნობასა და მოკვლაში ეხმარება. სხვა მკურნალობების მსგავსად, ჰიპოქსიური კიბოს უჯრედები იმუნოთერაპიაზეც ნაკლებად პასუხობს. რაც უფრო მეტ გლუკოზას მოიხმარს სიმსივნე, მით უფრო მჟავე ხდება გარემო და მით ნაკლებად ეფექტიანია იმუნოთერაპია.
მიმდინარეობს სამეცნიერო კვლევები მკურნალობის დაწყებამდე ჰიპოქსიური კიბოს უჯრედების გამოსავლენად. მათი მიზანია კიბოს მკურნალობის ეფექტიანობის გაზრდა სიმსივნის გარშემო ჟანგბადის დონის მომატებითა და მჟავიანობის შემცირებით.
ამ სამეცნიერო მიგნებებმა და მიმდინარე კვლევებმა, სოდის მიერ მჟავების განეიტრალების უნარის საფუძველზე, წარმოშვა რწმენა, რომ წყლისა და სოდის ნარევის დალევამ შეიძლება ორგანიზმში მჟავიანობის შემცირებასა და კიბოს უჯრედების განადგურებას შეუწყოს ხელი.
რას ამბობს კვლევები?
კიბოს უჯრედებზე სოდის გავლენის კვლევათა უმეტესობა ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებსა და ცხოველურ კვლევებს ეფუძნება.
მეორე მხრივ, ორგანიზმის გასატუტიანებლად სოდის მიღება, ჩვეულებრივ, ფუჭი მცდელობაა და გადაჭარბებისას შეიძლება საზიანო იყოს. მიზეზი ისაა, რომ ორგანიზმს აქვს დახვეწილი ბუფერული სისტემები და წონასწორობის მექანიზმები, რომლებიც სისხლის pH-ს საკმაოდ ვიწრო დიაპაზონში (7,35 - 7,45) მუდმივად ინარჩუნებს:
ორგანიზმში სისხლის pH-ის მუდმივობის შემნარჩუნებელი მთავარი ბუფერული სისტემებია:
-
ბიკარბონატული ბუფერული სისტემა: ეს სისტემა ნახშირორჟანგისა (CO2) და ბიკარბონატის იონებისგან (HCO3-) შედგება. ნახშირორჟანგის ამოსუნთქვით გამოყოფასთან ერთად pH რეგულირდება თირკმელების მიერ ბიკარბონატის უკან შეწოვით ან გამოყოფით. ეს სისხლის pH-ის ბალანსის ყველაზე სწრაფ და ეფექტიან რეგულირებას უზრუნველყოფს.
-
ფოსფატური ბუფერული სისტემა: ფოსფატური ბუფერული სისტემა უჯრედის შიგნითაც და გარეთაც მოქმედებს. ის წყალბადფოსფატისა და დიჰიდროფოსფატის იონებს შორის გარდაქმნით მუშაობს და განსაკუთრებით თირკმელებსა და შარდშია ეფექტიანი.
-
ცილოვანი ბუფერული სისტემა: ისეთი ცილები, როგორიცაა ჰემოგლობინი და პლაზმის ცილები, თავისუფალი წყალბადის იონების შეკავშირებით pH-ის ბალანსში მონაწილეობს. ცილების ამინოჯგუფებს წყალბადის იონების დროებით შეკავშირება და ამით უჯრედშიდა pH-ის ბუფერირება შეუძლია.
-
ჰემოგლობინის ბუფერული სისტემა: ჰემოგლობინი სისხლის წითელ უჯრედებშია და ნახშირორჟანგის გადატანაში დახმარებასთან ერთად წყალბადის იონების შეკავშირებით pH-ს არეგულირებს. როდესაც ნახშირორჟანგი სისხლის მიმოქცევაში ბრუნდება, ჰემოგლობინი თავისუფალ წყალბადის იონებს ათავისუფლებს და ამით pH-ის ბალანსს უწყობს ხელს.
შედეგად, ორგანიზმმა pH-ის ეს ვიწრო დიაპაზონი რომ შეინარჩუნოს, მოქმედებს ბუფერული სისტემები, თირკმელების მიერ მჟავა-ტუტოვანი ბალანსის რეგულირება და ფილტვების მიერ ნახშირორჟანგის გამოყოფის მართვა. ეს სისტემები მუდმივად მუშაობს ორგანიზმში ჯანსაღი pH-ის შესანარჩუნებლად. ამიტომ მოსალოდნელი არ არის, რომ ადამიანის მიერ ტუტე საკვების მიღებამ ამ წონასწორობის დარღვევის გარეშე სისხლის pH შეცვალოს.
ამ კონტექსტში სოდის გამოყენება ადამიანებში კიბოს მკურნალობის მხარდასაჭერად ჯერჯერობით მხოლოდ ჰიპოთეზურ სარგებელს ეფუძნება; ეს სარგებელი ადამიანებზე კლინიკური კვლევებით დამტკიცებული არ არის. ადამიანებში დამატებითი კლინიკური კვლევების ჩატარებამდე რეკომენდებულია ამ დამატებითი გამოყენებისადმი ფრთხილი მიდგომა.
მჟავე გარემო კიბოს წარმოქმნის მიზეზი კი არა, შედეგია!
კიბოს უჯრედები ენერგიის ძალიან სწრაფი წარმოებითა და სისხლის ნაკადის შენელებით გარშემო მჟავე გარემოს ქმნის. ამგვარად კიბოს მიკროგარემოში სისხლის pH მცირდება.
ძუძუსა და მსხვილი ნაწლავის კიბოს კვლევა
2018 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში თაგვებში ძუძუსა და მსხვილი ნაწლავის კიბო შეისწავლეს და დაადგინეს, რომ თაგვებისთვის მიცემული სოდიანი წყლის ნარევი სიმსივნის უჯრედებში აქტივობას ზრდიდა. რას ნიშნავს ეს?
მკვლევრებმა შენიშნეს, რომ თაგვებისთვის ნატრიუმის ბიკარბონატით გამდიდრებული წყლის დალევინების შემდეგ სიმსივნის გარშემო მჟავიანობა შემცირდა. შედეგად, ადრე ჟანგბადს მოკლებული (ჰიპოქსიური) უჯრედები ჟანგბადით კვლავ გააქტიურდა. ეს მიგნებები მიუთითებს, რომ მჟავიანობის შემცირებამ და კიბოს უჯრედების ჟანგბადით ხელახლა გააქტიურებამ შეიძლება მათი მიზანში ამოღება გააადვილოს და ქიმიოთერაპიისადმი უფრო მგრძნობიარე გახადოს. თუმცა შემდგომმა კვლევებმა ეს ვარაუდი არ დაადასტურა. ამასთან, თაგვების სიმსივნის მიკროგარემო ადამიანებთან შედარებით ნაკლებად რთული სტრუქტურისაა.
ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაციის კვლევა
ტრანსარტერიული ქემოემბოლიზაცია (TAKE) ხშირად გამოიყენება თირკმლის, ღვიძლისა და ზოგიერთი ნეიროენდოკრინული კიბოს სამკურნალოდ, როცა სიმსივნე იმდენად დიდია, რომ მისი ქირურგიული მოცილება შეუძლებელია.
2016 წელს ჩატარებულმა მცირე კლინიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ დიდი ღვიძლის სიმსივნეების მქონე პაციენტებში ქიმიოთერაპიულ წამლებთან შერეული ნატრიუმის ბიკარბონატის ინფუზია შეიძლება ეფექტიანი იყოს. მკვლევრებმა ქიმიოთერაპიულ წამლებს ნატრიუმის ბიკარბონატის 5% ხსნარი დაამატეს, შემდეგ კი TAKE ჩატარდა. კვლევა მცირე იყო, თუმცა მიგნებები მიუთითებს, რომ ნატრიუმის ბიკარბონატი TAKE-სთან კომბინაციაში იმედისმომცემია. შედეგების დასადასტურებლად უფრო დიდი კლინიკური კვლევებია საჭირო.
ტუტე მკურნალობის გავლენა ქიმიოთერაპიის შედეგებზე
BMJ Open-ში 2016 წელს გამოქვეყნებულმა სისტემატურმა მიმოხილვამ დიეტის მჟავურ დატვირთვასა და კიბოს შორის კავშირი შეისწავლა. თუმცა მხოლოდ ერთი კვლევა ჩაერთო და მასში შარდის ბუშტის კიბოს რისკსა და დიეტის მჟავურ დატვირთვას შორის მნიშვნელოვანი კავშირი ვერ იპოვეს. ეს აჩვენებს, რომ ტუტე დიეტის კიბოზე გავლენის ძლიერი მტკიცებულებები არ არსებობს.
რისკები
მცირე რაოდენობით გამოყენებისას სოდა არატოქსიკურ ნივთიერებად მიიჩნევა, თუმცა დიდმა რაოდენობამ ან ძალიან ხშირმა მიღებამ შეიძლება გვერდითი ეფექტები და ჯანმრთელობის რისკები გამოიწვიოს.
სოდის გვერდითი ეფექტებია:
- აირები
- გაძლიერებული წყურვილი
- კუჭის სპაზმი
მძიმე გვერდითი ეფექტებია:
- ხშირი შარდვა
- გაღიზიანებადობა
- ძლიერი თავის ტკივილი
- გულისრევა და ღებინება
- მადის დაკარგვა
- სისუსტე
- შენელებული სუნთქვა
- ტერფების ან ფეხების შეშუპება
- სისხლი შარდში ან განავალში
სოდის მიღებამდე თქვენს ექიმს მიმართეთ. მას შეუძლია გითხრათ, როგორ შეიძლება სოდა თქვენს წამლებთან ურთიერთქმედებდეს და ჯანმრთელობაზე მოქმედებდეს.
გამაფხვიერებლით „კიბოს მკურნალობისთვის“ 5 წელიწად-ნახევარი პატიმრობა
2018 წელს იტალიელ ექიმ Tullio Simoncini-ს, რომელმაც ნატრიუმის ბიკარბონატით (გამაფხვიერებლით) კიბოს მკურნალობის პრეტენზიით პაციენტის სიკვდილი გამოიწვია, 5 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. Simoncini ამტკიცებდა, რომ კიბოს სოკოს ერთ-ერთი სახეობა იწვევდა და მისი მკურნალობა ნატრიუმის ბიკარბონატის ინექციით შეიძლებოდა. ამ მეთოდის არამეცნიერულობისა და გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობის ბრალდებების გამო Simoncini 2006 წელს პროფესიიდან გარიცხეს. თუმცა ალბანეთში ექიმად მუშაობა განაგრძო და 2012 წელს 27 წლის Luca Ernesto Olivotto-ს, რომელსაც თავის ტვინის სიმსივნე დაუდგინდა, ნატრიუმის ბიკარბონატის ინექციით უმკურნალა. Olivotto მძიმე მეტაბოლური ალკალოზის გამო ორი დღის შემდეგ გარდაიცვალა. ამის შემდეგ Simoncini დამნაშავედ ცნეს სიკვდილის გამოწვევასა და უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში და 5 წლითა და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. მის ასისტენტ Roberto Gandini-ს კი 2 წლით პატიმრობა მიესაჯა.
ტუტე საკვები
ტუტე დიეტის შესახებ თეორიულად ფიქრობენ, რომ მას ორგანიზმის pH-ის შეცვლით ჯანმრთელობის გაუმჯობესება ან კიბოს პრევენცია შეუძლია. თუმცა არ არსებობს მტკიცებულება, რომ საკვებს სისხლის pH-ის შეცვლა შეუძლია. შესაბამისად, კიბოს მკურნალობაში ტუტე დიეტის ეფექტიანობის მკაფიო მტკიცებულება არ არსებობს.
ამასთან, ტუტე დიეტის შემადგენელი პროდუქტები ასევე გვხვდება მრავალ ჯანსაღ დიეტაში და მოიცავს:
- ხილს
- ბოსტნეულს
- მხოლოდ ხილის ან ბოსტნეულის შემცველ ახალგამოწურულ წვენებს
- თხილეულსა და თესლს
- ოსპს
- ტოფუს
- ტემპეს
არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ასეთი დიეტა ორგანიზმის pH-ს მნიშვნელოვნად შეცვლის. თუმცა ხილისა და ბოსტნეულის ანტიოქსიდანტური და ანთების საწინააღმდეგო თვისებებით მას ჯანმრთელობის სარგებლის მოტანა შეუძლია.
ტუტე დიეტა გამორიცხავს ცილით მდიდარ საკვებს (მაგალითად, ხორცსა და რძის პროდუქტებს), ამიტომ მნიშვნელოვანია მათი ცილით მდიდარი ალტერნატივებით ჩანაცვლება. კიბოს მქონე ადამიანებს აღდგენის ხელშესაწყობად მეტი ცილა სჭირდებათ და ცილის მიღების მკვეთრი შემცირება რეკომენდებული არ არის.
შეჯამება
სოდა მინერალია, რომელსაც მჟავიანობის განეიტრალება შეუძლია და სხვადასხვაგვარად გამოიყენება. რადგან კიბოს უჯრედები მჟავე გარემოში ვითარდება, ზოგ ადამიანს სჯერა, რომ სოდა ორგანიზმში მჟავიანობის განეიტრალებასა და კიბოსთან ბრძოლას შეიძლება დაეხმაროს.
სოდა კიბოს არც პრევენციას ახდენს და არც მკურნალობს, თუმცა ცხოველური კვლევები და მცირე გამოცდები მიუთითებს, რომ მას ქიმიოთერაპიისა და სხვა კიბოს მკურნალობის უფრო ეფექტიანად ქცევა შეიძლება შეეძლოს. მიუხედავად იმისა, რომ სოდა დამატებით მკურნალობად იმედისმომცემია, ადამიანებზე კლინიკური კვლევების ნაკლებობის გამო მის გამოყენებას სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ.
კიბოს დიაგნოზი საკმაოდ მძიმეა და ჯანმრთელობის გასაუმჯობესებლად ყველაფრის ცდის სურვილი შეიძლება გაგიჩინოთ. თუმცა ასეთი ალტერნატიული პრაქტიკის ცდამდე ყოველთვის უკეთესია, ეს სურვილი თქვენს ონკოლოგს გაუზიაროთ. მას შეუძლია თქვენი ინდივიდუალური მდგომარეობა შეაფასოს და დაგეხმაროთ იმის განსაზღვრაში, მკურნალობა სასარგებლო იქნება თუ საზიანო.
სოდის საშუალო რაოდენობით მიღება საჭმლის მომზადებისას (მაგალითად, გამომცხვარ პროდუქტებში), ჩვეულებრივ, მისაღებია, თუმცა საშუალოზე მეტმა რაოდენობამ შეიძლება უარყოფითი შედეგები გამოიწვიოს.
წყაროები
2. Piasentin N, Milotti E, Chignola R. The control of acidity in tumor cells: a biophysical model. Sci Rep. 2020;10(1):13613. doi:10.1038/s41598-020-70396-1
3. Walton ZE, Patel CH, Brooks RC, et al. Acid Suspends the circadian clock in hypoxia through inhibition of mTOR. Cell. 2018;174(1):72-87.e32. doi:10.1016/j.cell.2018.05.009
4. Fenton TR, Huang T. Systematic review of the association between dietary acid load, alkaline water and cancer. BMJ Open. 2016 Jun 13;6(6):e010438. doi: 10.1136/bmjopen-2015-010438. PMID: 27297008; PMCID: PMC4916623.
5. Calvo, J.L., Xu, H., Mon-López, D. et al. Effect of sodium bicarbonate contribution on energy metabolism during exercise: a systematic review and meta-analysis. J Int Soc Sports Nutr 18, 11 (2021). doi: 10.1186/s12970-021-00410-y
6. Hadzic M, Eckstein ML, Schugardt M. The impact of sodium bicarbonate on performance in response to exercise duration in athletes: a systematic review. J Sports Sci Med. 2019;18(2):271-281.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.