درمان سرطان با جوش‌شیرین؛ دانسته‌ها و نادانسته‌ها
در این مقاله
افزایش کنجکاوی و گمانه‌زنی در سال‌های اخیر درباره ظرفیت جوش‌شیرین در درمان سرطان، بررسی دقیق این موضوع را ضروری کرده است. هدف مقاله، توضیح این است که آیا جوش‌شیرین در پرتو پژوهش علمی واقعاً درمان مؤثری است و این روش چه خطرات احتمالی دارد.
فهرست مطالب
- سطح pH و سرطان
- جوش‌شیرین در درمان سرطان
- پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
- خطرات
- غذاهای قلیایی
جوش‌شیرین ماده معدنی قلیایی است که می‌تواند اسیدیته را به‌طور مؤثر خنثی کند. چون ریزمحیط سلول‌های سرطانی اسیدی است، این باور وجود دارد که خنثی کردن اسیدیته بدن ممکن است به مبارزه با سرطان کمک کند.
آیا مصرف غذاها/مکمل‌های بازی یا قلیایی واقعاً می‌تواند ریزمحیط سلول‌های سرطانی را تغییر دهد؟ در این مقاله این پرسش را دقیق بررسی می‌کنیم.
جوش‌شیرین چیست؟
جوش‌شیرین (بی‌کربنات سدیم) پودری سفید و قلیایی (بازی) با کاربردهای گوناگون است. این ماده معدنی چندکاره در بسیاری از خانه‌ها یافت می‌شود و معمولاً برای کاربردهای خانگی و فواید سلامت زیر استفاده می‌شود:
- عامل پف‌دهنده در پخت‌وپز
- ترکیب خمیردندان (خمیردندان حاوی جوش‌شیرین پلاک را کاهش می‌دهد، با التهاب لثه مقابله می‌کند، دندان را سفید می‌کند و خونریزی دهانی را کم می‌کند)
- تسکین سوزش معده با مخلوط شدن با آب
- نظافت (مثلاً لباس، قابلمه و تابه، ماده ساینده)
- تسکین گزش حشرات و سوختگی با مخلوط شدن با آب و تبدیل به خمیر
- رفع بو از یخچال و فرش
- کمک به عملکرد ورزشکاران (ممکن است استقامت را افزایش و خستگی عضلانی را کاهش دهد)
سطح pH و سرطان
مقیاس pH میزان اسیدی بودن را می‌سنجد. سطح pH از 0 تا 14 است؛ 0 اسیدی‌ترین (مثلاً اسید باتری)، 7 خنثی و 14 قلیایی‌ترین (مثلاً مایع لوله‌بازکن) محسوب می‌شود.
pH جوش‌شیرین 9.5 است و بدن انسان حدود 7.4، یعنی اندکی قلیایی است. بدن پیوسته برای نگه داشتن pH در محدوده عادی و سالم کار می‌کند.
در بافت اطراف تومورهای مقاوم به درمان، اسیدیته بیشتری یافت شده که معمولاً بین 6.5 تا 6.9 است.
پژوهشگران سازوکارهای پشت این افزایش اسیدیته را تا حد زیادی شناخته‌اند. در بعضی تومورهای جامد (با منشأ بافت و اندام)، سلول‌های عمق تومور در محیط هیپوکسیک، یعنی کم‌اکسیژن، قرار دارند.
در محیط هیپوکسیک، سلول‌ها به‌جای گلیکولیز هوازی، یعنی تنفس سلولی با اکسیژن، از گلیکولیز بی‌هوازی، یعنی تنفس سلولی بدون اکسیژن، استفاده می‌کنند. در نتیجه سلول سرطانی حتی با اکسیژن کم می‌تواند از مولکول‌های قند انرژی بسازد، اما این فرایند بازده کمتری دارد.
در کمبود اکسیژن، سلول‌های سرطانی هیپوکسیک گلوکز را به اسید لاکتیک تبدیل می‌کنند و اسیدیته تومور و اطراف آن افزایش می‌یابد. محیط اسیدی برای رشد و گسترش سلول‌های سرطانی به نواحی دیگر بدن (متاستاز) مناسب‌تر است.
آیا در درمان سرطان سودمند است؟
فرض احتمال اثربخشی جوش‌شیرین در درمان سرطان بر اطلاعات زیر استوار است:
- داروهای شیمی‌درمانی سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرند و می‌کشند. اما سلول‌های سرطانی هیپوکسیک کم‌اکسیژن به شیمی‌درمانی مقاوم‌ترند و احتمال رشد و گسترش آنها بیشتر است.
- پرتودرمانی شکل رایج دیگر درمان سرطان است که برای کشتن سلول سرطانی از دوز بالای انرژی رادیواکتیو استفاده می‌کند. سلول‌های سرطانی هیپوکسیک نسبت به سلول‌های اکسیژن‌دار دو تا سه برابر به پرتودرمانی مقاوم‌ترند.
- ایمنی‌درمانی به دستگاه ایمنی کمک می‌کند سلول‌های سرطانی را بشناسد و بکشد. مانند دیگر درمان‌ها، سلول‌های سرطانی هیپوکسیک پاسخ کمتری به آن می‌دهند. هرچه تومور گلوکز بیشتری مصرف کند، محیط اسیدی‌تر و ایمنی‌درمانی کم‌اثرتر می‌شود.
پژوهش علمی برای شناسایی سلول‌های سرطانی هیپوکسیک پیش از درمان ادامه دارد. هدف، افزایش اثربخشی درمان‌های سرطان با بالا بردن اکسیژن اطراف تومور و کاهش اسیدیته است.
این یافته‌ها و مطالعات جاری، با تکیه بر توانایی جوش‌شیرین در خنثی کردن اسیدها، باوری ایجاد کرده‌اند که نوشیدن مخلوط آب و جوش‌شیرین شاید اسیدیته بدن را پایین بیاورد و به نابودی سلول سرطانی کمک کند.
پژوهش‌ها چه می‌گویند؟
بیشتر پژوهش‌های اثر جوش‌شیرین بر سلول‌های سرطانی بر آزمایش‌های آزمایشگاهی و مطالعات حیوانی تکیه دارند.
از سوی دیگر، مصرف جوش‌شیرین برای قلیایی کردن بدن معمولاً تلاشی بی‌فایده است و زیاده‌روی ممکن است زیان‌آور باشد. زیرا بدن سامانه‌های پیچیده بافری و سازوکارهای تعادل دارد که pH خون را در محدوده‌ای بسیار باریک (7.35 - 7.45) ثابت نگه می‌دارند:
سامانه‌های اصلی بافری که pH خون را ثابت نگه می‌دارند عبارت‌اند از:
-
سامانه بافر بی‌کربنات: از دی‌اکسید کربن (CO2) و یون‌های بی‌کربنات (HCO3-) تشکیل می‌شود. دفع تنفسی دی‌اکسید کربن، و بازجذب یا دفع بی‌کربنات توسط کلیه‌ها، pH را تنظیم می‌کنند. این سریع‌ترین و مؤثرترین روش تنظیم تعادل pH خون است.
-
سامانه بافر فسفات: درون و بیرون سلول مؤثر است. با تبدیل متقابل یون‌های هیدروژن‌فسفات و دی‌هیدروژن‌فسفات عمل می‌کند و به‌ویژه در کلیه و ادرار مؤثر است.
-
سامانه بافر پروتئین: پروتئین‌هایی مانند هموگلوبین و پروتئین‌های پلاسما با اتصال به یون هیدروژن آزاد به تعادل pH کمک می‌کنند. گروه‌های آمین پروتئین‌ها می‌توانند موقتاً یون هیدروژن را بگیرند و pH داخل سلول را بافر کنند.
-
سامانه بافر هموگلوبین: هموگلوبین در گلبول قرمز قرار دارد و ضمن کمک به انتقال دی‌اکسید کربن، با اتصال به یون هیدروژن pH را تنظیم می‌کند. هنگامی که دی‌اکسید کربن دوباره به گردش خون تبدیل می‌شود، هموگلوبین یون هیدروژن آزاد می‌کند و از تعادل pH پشتیبانی می‌کند.
در نتیجه، برای حفظ این محدوده باریک pH، سامانه‌های بافری، تنظیم تعادل اسید-باز توسط کلیه‌ها و تنظیم دفع دی‌اکسید کربن توسط ریه‌ها وارد عمل می‌شوند. این سامانه‌ها پیوسته برای حفظ pH سالم کار می‌کنند. بنابراین انتظار نمی‌رود مصرف غذای قلیایی بدون برهم زدن این تعادل، pH خون فرد را تغییر دهد.
در این چارچوب، استفاده از جوش‌شیرین برای حمایت از درمان سرطان در انسان تاکنون فقط بر فواید فرضی تکیه دارد؛ این فواید در کارآزمایی‌های انسانی اثبات نشده‌اند. تا انجام پژوهش بالینی بیشتر در انسان، رویکرد محتاطانه به این مصرف مکملی توصیه می‌شود.
محیط اسیدی، پیامد سرطانی شدن است، نه علت آن!
سلول‌های سرطانی با تولید بسیار سریع انرژی و کند کردن جریان خون، اطراف خود محیط اسیدی می‌سازند. بدین‌ترتیب pH در ریزمحیط سرطان کاهش می‌یابد.
مطالعه سرطان پستان و کولون
در پژوهش منتشرشده در 2018، سرطان‌های پستان و کولون موش‌ها بررسی شد و مشخص شد مخلوط آب و جوش‌شیرین داده‌شده به موش‌ها، فعالیت سلول‌های تومور را افزایش می‌دهد. این چه معنایی دارد؟
پژوهشگران پس از دادن آب غنی‌شده با بی‌کربنات سدیم به موش‌ها، کاهش اسیدیته اطراف تومور را دیدند. در نتیجه، سلول‌های قبلاً کم‌اکسیژن (هیپوکسیک) دوباره با اکسیژن فعال شدند. این یافته‌ها نشان می‌دهند کاهش اسیدیته و فعال شدن مجدد سلول‌های سرطانی با اکسیژن، شاید هدف‌گیری آنها را آسان‌تر و حساسیت به شیمی‌درمانی را بیشتر کند. اما مطالعات بعدی از این پیش‌بینی پشتیبانی نکردند. همچنین ریزمحیط تومور موش از انسان پیچیدگی کمتری دارد.
کارآزمایی کموآمبولیزاسیون ترانس‌آرتریال
کموآمبولیزاسیون ترانس‌آرتریال (TAKE) اغلب برای درمان برخی سرطان‌های کلیه، کبد و نورواندوکرین استفاده می‌شود، هنگامی که تومور برای برداشتن با جراحی بیش‌ازحد بزرگ است.
کارآزمایی بالینی کوچکی در 2016 نشان داد انفوزیون بی‌کربنات سدیم مخلوط با داروهای شیمی‌درمانی شاید برای بیماران با تومور بزرگ کبد مؤثر باشد. پژوهشگران محلول 5% بی‌کربنات سدیم را به داروهای شیمی‌درمانی افزودند و سپس TAKE انجام شد. با آنکه مطالعه کوچک بود، یافته‌ها از امیدبخش بودن بی‌کربنات سدیم در ترکیب با TAKE حکایت داشتند. برای تأیید نتایج، کارآزمایی‌های بزرگ‌تر لازم است.
اثر درمان قلیایی بر نتایج شیمی‌درمانی
BMJ Open در 2016 مرور نظام‌مندی منتشر کرد که رابطه بار اسیدی رژیم غذایی با سرطان را بررسی می‌کرد. اما فقط یک مطالعه وارد شد و در آن رابطه معناداری میان خطر سرطان مثانه و بار اسیدی رژیم یافت نشد. این نشان می‌دهد شواهد قوی درباره اثر رژیم قلیایی بر سرطان وجود ندارد.
خطرات
جوش‌شیرین در مقدار کم غیرسمی محسوب می‌شود، اما مصرف زیاد یا بسیار مکرر می‌تواند عوارض و خطرات سلامت ایجاد کند.
عوارض جوش‌شیرین عبارت‌اند از:
- گاز
- افزایش تشنگی
- گرفتگی معده
عوارض جدی عبارت‌اند از:
- تکرر ادرار
- تحریک‌پذیری
- سردرد شدید
- تهوع و استفراغ
- بی‌اشتهایی
- ضعف
- تنفس آهسته
- ورم پا یا ساق
- خون در ادرار یا مدفوع
پیش از مصرف جوش‌شیرین با پزشک مشورت کنید. او می‌تواند درباره تداخل آن با داروها و اثر بر سلامت شما توضیح دهد.
5 سال و نیم زندان برای «درمان سرطان» با پودر پف‌دهنده
در 2018، پزشک ایتالیایی Tullio Simoncini که با ادعای درمان سرطان با بی‌کربنات سدیم (پودر پف‌دهنده) موجب مرگ بیمار شده بود، به 5 سال و 6 ماه زندان محکوم شد. او ادعا می‌کرد سرطان از نوعی قارچ ناشی می‌شود و با تزریق بی‌کربنات سدیم درمان‌پذیر است. Simoncini به‌علت غیرعلمی بودن روش و اتهام قتل غیرعمد در 2006 از حرفه اخراج شد. اما در آلبانی طبابت را ادامه داد و در 2012، برای Luca Ernesto Olivotto، فرد 27 ساله با تشخیص تومور مغزی، بی‌کربنات سدیم تزریق کرد. Olivotto دو روز بعد بر اثر آلکالوز متابولیک شدید درگذشت. پس از آن Simoncini به ایجاد مرگ و سوءاستفاده از وظیفه مجرم شناخته شد و 5 سال و 6 ماه زندان گرفت. دستیارش Roberto Gandini نیز به 2 سال زندان محکوم شد.
غذاهای قلیایی
رژیم قلیایی از نظر نظری با تغییر pH بدن ممکن است سلامت را بهبود دهد یا از سرطان پیشگیری کند. اما شواهدی وجود ندارد که غذا بتواند pH خون را تغییر دهد. بنابراین شواهد روشنی برای اثربخشی رژیم قلیایی در درمان سرطان وجود ندارد.
بااین‌حال، مواد غذایی تشکیل‌دهنده رژیم قلیایی در بسیاری از رژیم‌های سالم نیز وجود دارند و شامل این مواردند:
- میوه‌ها
- سبزی‌ها
- آب‌میوه یا آب‌سبزی تازه که فقط حاوی میوه یا سبزی باشد
- مغزها و دانه‌ها
- عدس
- توفو
- تمپه
شواهدی نیست که این رژیم pH بدن را به‌طور قابل‌توجهی تغییر دهد. اما به‌واسطه خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی میوه و سبزی ممکن است برای سلامت مفید باشد.
رژیم قلیایی غذاهای پرپروتئین (مانند گوشت و لبنیات) را حذف می‌کند؛ بنابراین جایگزینی آنها با گزینه‌های غنی از پروتئین مهم است. مبتلایان به سرطان برای بهبود به پروتئین بیشتری نیاز دارند و کاهش شدید دریافت پروتئین توصیه نمی‌شود.
خلاصه
جوش‌شیرین ماده معدنی خنثی‌کننده اسیدیته با کاربردهای مختلف است. چون سلول‌های سرطانی در محیط اسیدی رشد می‌کنند، بعضی افراد باور دارند جوش‌شیرین می‌تواند اسیدیته بدن را خنثی کند و به مبارزه با سرطان کمک کند.
جوش‌شیرین از سرطان پیشگیری نمی‌کند و آن را درمان نمی‌کند؛ اما مطالعات حیوانی و کارآزمایی‌های کوچک احتمال افزایش اثربخشی شیمی‌درمانی و دیگر درمان‌ها را مطرح کرده‌اند. باوجود امیدبخشی آن به‌عنوان درمان مکمل، به‌دلیل کمبود کارآزمایی انسانی باید با احتیاط به مصرفش نگریست.
تشخیص سرطان بسیار دشوار است و ممکن است شما را به امتحان هر چیزی برای بهبود سلامت ترغیب کند. اما پیش از تصمیم به آزمودن این روش‌های جایگزین، بهتر است همواره خواسته خود را با انکولوژیست مطرح کنید. او می‌تواند وضعیت فردی شما را ارزیابی کند و در تعیین سودمند یا زیان‌آور بودن درمان کمک کند.
مصرف مقادیر معمول جوش‌شیرین در پخت‌وپز (مثلاً محصولات پخته‌شده در فر) معمولاً مناسب است، اما مقادیر بیشتر از معمول می‌تواند پیامد منفی داشته باشد.
منابع
2. Piasentin N, Milotti E, Chignola R. The control of acidity in tumor cells: a biophysical model. Sci Rep. 2020;10(1):13613. doi:10.1038/s41598-020-70396-1
3. Walton ZE, Patel CH, Brooks RC, et al. Acid Suspends the circadian clock in hypoxia through inhibition of mTOR. Cell. 2018;174(1):72-87.e32. doi:10.1016/j.cell.2018.05.009
4. Fenton TR, Huang T. Systematic review of the association between dietary acid load, alkaline water and cancer. BMJ Open. 2016 Jun 13;6(6):e010438. doi: 10.1136/bmjopen-2015-010438. PMID: 27297008; PMCID: PMC4916623.
5. Calvo, J.L., Xu, H., Mon-López, D. et al. Effect of sodium bicarbonate contribution on energy metabolism during exercise: a systematic review and meta-analysis. J Int Soc Sports Nutr 18, 11 (2021). doi: 10.1186/s12970-021-00410-y
6. Hadzic M, Eckstein ML, Schugardt M. The impact of sodium bicarbonate on performance in response to exercise duration in athletes: a systematic review. J Sports Sci Med. 2019;18(2):271-281.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.