სპერმის აღმოჩენა 1678 — პარაზიტი თუ ადამიანის წინამორბედი?

1678 წელს ნიდერლანდელმა მეცნიერმა Anton van Leeuwenhoek-მა სამეფო საზოგადოებას ადამიანის სპერმატოზოიდების აღმოჩენის შესახებ აცნობა; ისინი უამრავ ჭიისმაგვარ მიკროსკოპულ ცხოველს ჰგავდნენ. მან დაწერა: "ის, რასაც ვიკვლევ, მხოლოდ ის ნარჩენია, რომელიც ცოლქმრული სქესობრივი კავშირის შემდეგ რჩება, ისე, რომ თავი ცოდვით არ შემიბილწავს. და თუ თქვენი აღმატებულება მიიჩნევს, რომ ამ დაკვირვებებმა შეიძლება სწავლულნი შეაძრწუნოს ან შეურაცხყოს, გულმხურვალედ გთხოვთ, ისინი პირად ცნობად ჩათვალოთ და თქვენი შეხედულებისამებრ გამოაქვეყნოთ ან გაანადგუროთ." Van Leeuwenhoek-მა საბოლოოდ ივარაუდა, რომ სპერმაში მოცურავე პაწაწინა მიკროსკოპული არსებები განაყოფიერებაში მონაწილეობდნენ. სხვა მეცნიერებს სჯეროდათ, რომ სპერმატოზოიდები მხოლოდ პარაზიტები იყვნენ და გამრავლების პროცესთან არავითარი კავშირი არ ჰქონდათ.

დაახლოებით 1677 წელს van Leeuwenhoek-მა და მისმა სტუდენტმა Johan Ham-მა სპერმატოზოიდების შესასწავლად, რომლებსაც ცხოველაკებად (პატარა ცხოველებად) აღწერდა, 300-ჯერ გამადიდებელი მიკროსკოპი გამოიყენეს. წარმოდგენა, რომ ყოველი სპერმატოზოიდის თავში პატარა, სრულად ჩამოყალიბებული ადამიანი იყო მოთავსებული, პრეფორმაციის რწმენას გვახსენებს. ნიდერლანდელი მიკროსკოპისტი Nicolaas Hartsoeker ამტკიცებდა, რომ სპერმატოზოიდები 1674 წელს ნახა, თუმცა დაკვირვებებში დარწმუნებული არ იყო და თავდაპირველად დაკლაკნილ უჯრედებს პარაზიტებად მიიჩნევდა. მისი ცნობილი ნახატიც, სპერმატოზოიდის თავში ჩაჭედილი ჯუჯით ან პატარა ადამიანით, პრეფორმაციაზე მიანიშნებდა. Hartsoeker-ს არ უთქვამს, რომ ნამდვილი ჯუჯა დაინახა, თუმცა სხვა მკვლევრები ამას ამტკიცებდნენ! ზოგი ვარაუდობდა, რომ სპერმატოზოიდში მოთავსებულ ჯუჯებს უფრო პატარა სპერმატოზოიდები ჰქონდათ, ასე რომ ჯუჯის შიგნით ჯუჯა უსასრულოდ მეორდებოდა. ცხადია, როდესაც მკვლევრებმა დაიწყეს იმის ჩვენება, თუ როგორ ჩნდებოდა ორგანოები თანდათანობით წიწილის მსგავსი ორგანიზმების განვითარებაში, გამოიკვეთა, რომ ცხოველები თავიდანვე თითქმის დასრულებული ფორმით არ არსებობდნენ.

სიტყვა „სპერმა“ ჩვეულებრივ მამაკაცის სასქესო უჯრედს აღნიშნავს, ხოლო სპერმატოზოიდი განსაკუთრებით მოძრავ უჯრედს გულისხმობს, რომელსაც მიმაგრებული მათრახისმაგვარი კუდი აქვს. დღეს ვიცით, რომ ადამიანის სპერმატოზოიდს 23 ქრომოსომა (გენეტიკური ინფორმაციის ძაფისმაგვარი მატარებელი) აქვს და განაყოფიერებისას ისინი ქალის კვერცხუჯრედის 23 ქრომოსომას უერთდება.

სტატიის ილუსტრაციის განმარტება:

1. სპერმატოზოიდები, რომლებიც კვერცხუჯრედს უშუალოდ განაყოფიერების წინ გარს ეხვევა.
2. სპერმატოზოიდის ნახატი, რომელშიც გამოკვეთილია თავი, მათრახისმაგვარი კუდი და შუა ნაწილი ძაფისებრი ბირთვითა და მრავალი ენერგიის წარმომქმნელი მიტოქონდრიით, რომლებიც კუდის მოძრაობასა და ბიძგს უზრუნველყოფს.

სტატიაში დასახელებული ისტორიული პირები: Anton Philips van Leeuwenhoek (1632–1723), Nicolaas Hartsoeker (1656–1725)

• წინა თემა: მიკროგრაფია 1665 — Robert Hooke მიკროსკოპით მსოფლიო ისტორიაში კვალს ტოვებს
• შემდეგი თემა: ბრუნერის ჯირკვლები 1679 — რბილი გადასვლა კუჭიდან ნაწლავში