کشف اسپرم در 1678؛ انگل یا پیش‌ساز انسان؟

در 1678، دانشمند هلندی Anton van Leeuwenhoek کشف اسپرماتوزوآی انسان را که به جانوران میکروسکوپی بی‌شمار و کرم‌مانند شباهت داشت، به انجمن سلطنتی گزارش کرد. او نوشت: «آنچه بررسی کردم، تنها چیزی است که بدون آلوده‌کردن گناه‌آلود خود، پس از آمیزش زناشویی به‌صورت باقی‌مانده به‌جا مانده است. اگر عالی‌جناب تصور می‌کنند این مشاهده‌ها ممکن است موجب انزجار یا بی‌آبرویی اهل دانش شوند، با جدیت التماس می‌کنم که آن‌ها را خصوصی بدانند و بنا بر صلاحدید خود منتشر یا نابود کنند.» Van Leeuwenhoek سرانجام مطرح کرد که این موجودات میکروسکوپی کوچکِ شناور در مایع منی، در لقاح نقش دارند. دیگر دانشمندان باور داشتند که اسپرم‌ها فقط انگل‌اند و هیچ ارتباطی با فرایند تولیدمثل ندارند.

در حدود 1677، van Leeuwenhoek و شاگردش Johan Ham برای بررسی اسپرماتوزوآ، که آن را جانورک (جانور کوچک) می‌نامید، از ابزار با بزرگ‌نمایی 300 برابر، یعنی میکروسکوپ استفاده کردند. دیدگاهی که سر هر اسپرم را حاوی انسانی کوچک و کامل می‌دانست، باور او به پیش‌ساختگی را به ذهن می‌آورد. میکروسکوپ‌شناس هلندی Nicolaas Hartsoeker ادعا کرد که در 1674 اسپرماتوزوآ را دیده است، اما از مشاهده‌های خود مطمئن نبود و ابتدا سلول‌های پیچ‌وتاب‌خورنده را انگل می‌پنداشت. طرح مشهور او از کوتوله یا انسان کوچکی فشرده در سر اسپرم نیز پیش‌ساختگی را مطرح می‌کرد. Hartsoeker ادعا نکرد که واقعاً کوتوله‌ای دیده است، اما پژوهشگران دیگری چنین ادعایی داشتند! برخی مطرح کردند که کوتوله‌های درون اسپرم ممکن است اسپرم‌های کوچک‌تری داشته باشند؛ زنجیره‌ای بی‌پایان از کوتوله درون کوتوله. البته هنگامی که پژوهشگران نشان دادند اندام‌ها در جاندارانی مانند جوجه طی رشد به‌تدریج پدیدار می‌شوند، روشن شد که جانوران از ابتدا شکلی تقریباً کامل ندارند.

واژهٔ اسپرم معمولاً به سلول تولیدمثلی نر اشاره دارد و اسپرماتوزوآن به‌ویژه به سلول اسپرمِ متحرک با دمی متصل و شلاق‌مانند گفته می‌شود. امروزه می‌دانیم که در انسان، سلول اسپرم 23 کروموزوم، حامل‌های رشته‌مانند اطلاعات ژنتیکی، دارد که هنگام لقاح با 23 کروموزوم تخمک ماده ترکیب می‌شوند.

توضیح تصویر نوشته:

1. اسپرم‌ها پیرامون یک تخمک، درست پیش از لقاح.
2. طرحی از اسپرم با تأکید بر سر، دم تازیانه‌مانند و بخش میانیِ دارای هسته‌ای رشته‌مانند و میتوکندری‌های فراوانِ تولیدکنندهٔ انرژی برای حرکت و پیش‌راندن دم.

شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: Anton Philips van Leeuwenhoek (1632–1723)، Nicolaas Hartsoeker (1656–1725)

• موضوع قبلی: میکروگرافی در 1665؛ Robert Hooke با میکروسکوپ بر تاریخ جهان اثر می‌گذارد
• موضوع بعدی: غدد Brunner در 1679؛ گذار آرام از معده به روده