2050-ci ilədək xərçəng epidemiyasına qarşı nə etmək olar?

Xərçəng qlobal səhiyyə sistemlərinə və cəmiyyətlərə təsir edən ən böyük problemlərdən biridir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə xərçəng hadisələri hər il sürətlə artır və 2050-ci ilədək bu sayın 77% artaraq ildə 35 milyon yeni hadisəyə çatması gözlənilir. Bu vəziyyət təkcə fərdlərə deyil, səhiyyə sistemlərinə də ciddi yük yaradacaq. Xüsusilə aşağı gəlirli ölkələrdə xərçəngin diaqnostikası və müalicəsindəki bərabərsizliklər böhranın daha da dərinləşməsinə səbəb olur.

Bu baxımdan xərçənglə mübarizədə innovativ həllər hazırlamaq və strateji addımlar atmaq həyati əhəmiyyət daşıyır. Həm xərçəngin erkən diaqnostikası və müalicəsində irəliləmək, həm də qlobal əməkdaşlığı artırmaq bu böyük səhiyyə böhranına qarşı ən güclü vasitələrimizdəndir. Səhiyyə sistemlərində islahatlar aparmaq, siyasət dəyişiklikləri ilə effektiv müdaxilələr təmin etmək və cəmiyyətin bütün təbəqələrinə çatacaq strategiyalar hazırlamaq 2050-ci ilədək xərçəng yükünü azaltmağın açarı olacaq.

Xərçəng həqiqətən epidemiya halını alıbmı?

Xərçəng adətən epidemiya və ya kütləvi yoluxma kimi səciyyələndirilmir, çünki bu terminlər yoluxucu xəstəliklər üçün istifadə olunur. Lakin xərçəng dünyada sürətlə artan qlobal sağlamlıq problemi kimi qəbul edilir. Artım tempi və geniş təsirləri, xüsusilə müəyyən regionlarda "epidemiya miqyasında" böhran kimi qiymətləndirilir.

Xərçəng yoluxucu olmasa da, geniş ictimai yük yaradır. Dünyada səhiyyə sistemlərinə yaratdığı xərc, erkən diaqnostika, müalicə və skrininq üsullarına çıxışdakı bərabərsizliklər xərçəngə qarşı qlobal mübarizəni çətinləşdirən amillərdəndir. Xüsusilə aşağı və orta gəlirli ölkələrdə bu yük daha böyükdür.

Fərdiləşdirilmiş strategiyalarla xərçənglə mübarizədə yeni dövr

Xərçəngə nəzarətdə konkret təsir yaratmaq üçün fərdiləşdirilmiş strategiyalar və siyasi öhdəliklər lazımdır. Hər ölkə öz səhiyyə sisteminə uyğun həllər hazırlayaraq xərçəngin cəmiyyətə təsirini minimuma endirə bilər. Son tədqiqatlar bu strategiya və öhdəliklərin xərçəngin epidemioloji meyllərini geri çevirə biləcəyini göstərir. Xüsusilə fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmaları pasiyentlərin daha yaxşı nəticələr əldə etməsinə töhfə verə bilər.

ƏLAQƏLİ MÖVZU: Fərdiləşdirilmiş xərçəng müalicəsi dövrü həqiqətən başlayır

Epidemioloji meylləri geri çevirməyin açarı: Siyasi öhdəliklər

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının xərçəng agentliyi olan Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi dünyada xərçəng epidemiologiyasına dair ən son məlumatları təqdim edib və təxminən 20 milyon yeni xərçəng hadisəsi və 9,7 milyon ölüm bildirib. Bu məlumatlar xərçəngə nəzarət üçün siyasi öhdəliklərin və milli səhiyyə planlarının zəruriliyini ortaya qoyur. Demoqrafik meyllər 2050-ci ilədək yeni xərçəng hadisələrinin 35 milyona çata biləcəyini proqnozlaşdırır.

Yüksək gəlirli ölkələrdə xərçənglə əlaqəli ölümlər azalır, bəs digərlərində?

2024-cü ildə aparılmış tədqiqat ölkələrin gəlir səviyyəsi ilə xərçənglə əlaqəli ölümlərin azalması arasında əlaqə müəyyən edib və yüksək gəlirli ölkələrdə xərçəng ölümlərinin azaldığını, aşağı və orta gəlirli ölkələrdə isə məhdud irəliləyiş olduğunu göstərib. Bu, səhiyyə sistemlərindəki və resursların bölgüsündəki bərabərsizliklərin xərçənglə mübarizədə nə qədər vacib olduğunu nümayiş etdirir.

Mədə və qaraciyər xərçənglərində irəliləyişlər: Qidalanma və vaksinasiyanın rolu

Mədə xərçəngi Türkiyənin ən mühüm xərçəng problemlərindən biridir. Mədə xərçəngində artımın xüsusilə qidalanma vərdişlərinin dəyişməsi və mikrob risk amillərinin azalması ilə əlaqəli olduğu görünür. Qaraciyər xərçəngi ilə əlaqəli ölümlərdə azalma isə hepatit B vaksinasiyası və hepatit C yoluxmasının azalması ilə təmin edilib. Lakin aşağı gəlirli ölkələrdə bu mövzuda hələ çatışmazlıqlar var.

Ağciyər xərçəngində artan təhlükə: Tütün istifadəsinin davam edən təsirləri

Ağciyər xərçəngi tütün istifadəsinə bağlı olaraq artmağa davam edir. Tütün istifadəsinin artması xüsusilə aşağı və orta gəlirli ölkələrdə ağciyər xərçənginin əsas səbəbi olaraq qalır. Ağciyər xərçəngi ilə mübarizədə tütünə qarşı strategiyaları gücləndirmək lazımdır.

Süd vəzi və kolorektal xərçənglərdə innovativ investisiyalara ehtiyac var

Süd vəzi və kolorektal xərçənglər xüsusilə erkən diaqnostika və skrininq proqramlarının genişləndirilməsi ilə nəzarət altına alına biləcək xərçəng növlərindəndir. Bu iki xərçəng növündə innovativ erkən diaqnostika, skrininq və müalicə yanaşmalarına böyük investisiyalar qoyulmalıdır. Erkən diaqnostika göstəricilərinin artırılması ilə bu xərçənglərdən ölüm göstəriciləri azaldıla bilər.

ƏLAQƏLİ MÖVZU: Erkən başlayan kolorektal xərçəng və pəhriz – Hansı qidalar risk yaradır?

ÜST-nin xərçəngə nəzarət strategiyaları: Güclü səhiyyə sistemi ilə uğur mümkündür

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Xərçəngə Nəzarət Strategiyaları xərçəngin gedişini dəyişdirmək üçün güclü səhiyyə sistemi və qlobal əməkdaşlıq zərurətini vurğulayır. Səhiyyə sistemlərinin bütün səviyyələrini əhatə edən, cəmiyyətin ən həssas təbəqələrinə çatan və dayanıqlı səhiyyə planlaşdırma çərçivələrini birləşdirən yanaşma xərçəngə nəzarətdə uğur təmin edəcək. Bu baxımdan hər ölkə öz səhiyyə siyasətini yenidən nəzərdən keçirməli və cəmiyyətin bütün təbəqələrinə çatacaq həllər hazırlamalıdır.