Aspirin mədəaltı vəzi xərçəngindən qorunmağa kömək edirmi?

Amerikada aparılmış bir tədqiqatda yüksək dozalı aspirin istifadə edən və etməyən xəstələrdə mədəaltı vəzi xərçənginə rastgəlmə göstəriciləri qiymətləndirildikdə müntəzəm yüksək dozalı aspirin istifadə edənlərdə mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin daha az olduğu görülmüşdür.

Mədəaltı vəzi xərçəngi çox müsbət nəticələrin alına bilmədiyi ciddi xərçəng növüdür. Buna görə bu xərçəngdə ən prioritet yanaşma xəstəliyin heç ortaya çıxmadan qarşısının alınması, yəni qorunmadır. Mədəaltı vəzi xərçənginin qarşısını almaq üçün əvvəlcə xəstəliyin inkişafında təsirli olan risk amillərini aradan qaldırmaq lazımdır. Məsələn, mədəaltı vəzi xərçənglərinin %30-nun səbəbi siqaretdir. Əvvəlcə istifadə edilirsə siqaretin tərgidilməsi, istifadə edilmirsə heç başlanmaması yalnız mədəaltı vəzi deyil, bir çox xərçəng və xərçəngdənkənar xəstəlik üçün son dərəcə vacibdir. Bununla yanaşı, çəkiyə nəzarətin təmin edilməsi, sağlam qidalanma vərdişlərinin mənimsənilməsi kimi amillərin də mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin azaldılmasında təsirli olduğu məlumdur. Lakin bu qədər mənfi nəticələri olan xəstəliyin qarşısını almaq üçün daha çox silaha ehtiyac var.

Aspirin təsirlərini siklooksigenaza (COX) adlanan fermentləri basdıraraq göstərən dərmandır. Aşağı dozalı aspirin (75-100 mg) COX-1 fermentlərini basdıraraq qanı durulaşdıran, laxtalanmanın qarşısını alan təsir göstərdiyi halda, yüksək dozalı aspirin COX-2 fermentlərini basdıraraq iltihabı azaldan təsir göstərir. Bununla yanaşı, COX-2 fermentlərinin xərçəngin inkişafında təsirli olduğu və bu fermentlərin basdırılmasının bəzi xərçəng növlərindən qorunmada da təsirli ola biləcəyi fikri var. Aspirinin yüksək dozalarda COX-2 fermentlərini basdırması aspirinin belə təsiri olduğu fikrini gücləndirir. Həmçinin tədqiqatlar COX-2 fermentlərinin xərçəngli mədəaltı vəzi hüceyrələrinə təsir etdiyini də göstərir. Buradan çıxış edərək yüksək dozalı aspirinin mədəaltı vəzi xərçəngi riskini azaldır ola biləcəyi düşünülür. Bu tədqiqatda da yüksək dozalı aspirinin belə təsirinin olub-olmadığı araşdırılmışdır.

Aparılan bu tədqiqat son illərdə bu mövzuda dərc edilmiş, mədəaltı vəzi xərçəngi olan 7252 xəstəyə və 120 mindən çox sağlam insana aid məlumatları əhatə edən 10 ayrı tədqiqatın məlumatlarının toplanıb təhlil edilməsi üsulu ilə aparılmışdır. Araşdırmada yüksək dozalı aspirin istifadə edən və etməyən xəstələrdə mədəaltı vəzi xərçənginə rastgəlmə göstəriciləri qiymətləndirildikdə müntəzəm yüksək dozalı aspirin istifadə edənlərdə mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin daha az olduğu görülmüşdür. Lakin aspirin istifadə edənlərdə müəyyən yan təsirlərin də daha çox görüləcəyi unudulmamalıdır.

Nəticə olaraq, aparılan klinik tədqiqatlara görə aspirinin bir çox xərçəng növündən qorunmada təsirli olduğu aydındır. Lakin bu təsirini hansı xərçəng növlərində göstərib hansılarında göstərmədiyi, hansı dozalarda bu təsirlərinin daha aydın olduğu və faydasının mümkün yan təsirləri ilə müqayisədə nə dərəcədə sərfəli olduğu kimi məsələlər aydın deyil. Buna görə xərçəngdən qorunmağa kömək etmək üçün aspirin istifadəsinə başlanması və xəstələrə tövsiyə edilməsi üçün daha çox tədqiqata ehtiyac var.