Aspirin süd vəzi xərçəngi riskini azaldırmı? Bunda hansı mexanizm təsirlidir?

Ötən günlərdə etibarlı Xərçəng Araşdırma Mərkəzi tərəfindən dərc edilmiş tədqiqatın nəticələri aspirinin süd vəzi xərçəngi riski üzərindəki azaldıcı təsirinin düşünüldüyünün əksinə estrogen (qadınlıq hormonu) vasitəsilə olmadığını, lakin yenə də bunun tədqiqatda istifadə olunan aspirin dozalarından asılı olaraq ortaya çıxmış nəticə ola biləcəyini göstərmişdir.

Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox görülən xərçəng növüdür. Hər il təxminən 227.000 qadına süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulur və hər il təxminən 40.000 qadın süd vəzi xərçəngindən həyatını itirir. Təbii olaraq bu vəziyyət süd vəzi xərçənginin qarşısının alınmasını prioritet yanaşmaya çevirir. Lakin xəstəliyin qarşısının alına və/və ya müalicə edilə bilməsi üçün xəstəliyin və onu müalicə edən/qarşısını alan amillərin mexanizmləri bilinməlidir. Çünki mexanizmlərin ortaya qoyulması həmin mexanizm vasitəsilə təsirli olacaq bir çox yeni həll yolunun açılması deməkdir.

Süd vəzi xərçənginin inkişafında da yüksək estrogen səviyyələrinin rol oynadığı məlumdur. Buradan çıxış edərək süd vəzi xərçəngi riskinin azaldılması üçün estrogen səviyyələrinin aşağı salınması yanaşması mənimsənilmiş və xüsusilə müntəzəm fiziki hərəkətin bu mövzuda təsirli olduğu görülmüşdür. Həmçinin bir çox tədqiqatda menopozdan sonrakı qadınlarda aspirinin də süd vəzi xərçəngi riskini azaltdığı aşkar edilmiş və bunda da yenə aspirinin estrogen səviyyələrinə təsirinin bir amil olduğu düşünülmüşdür. Lakin ötən günlərdə dərc edilmiş bir tədqiqat aspirinin estrogenə və estrogen daşıyan zülallara təsirinin olmadığını göstərmişdir.

Bu tədqiqatda 50-75 yaşları arasında menopoza girmiş 144 sağlam qadın 2 qrupa ayrılmış və qruplardan birinə 6 ay ərzində gündə 325 mg aspirin tətbiq edilmişdir. Bu müddət ərzində estrogen səviyyələri incələndikdə aspirinin estrogen üzərində təsirinin olmadığı görülmüşdür. Bu halda ortaya 2 nəticə çıxır: ya aspirinin estrogenə təsiri dozadan asılıdır və buna görə bu dozalarda təsirli olmamışdır, ya da aspirinin süd vəzi xərçəngi riskini azaltma təsiri estrogendənkənar mexanizm vasitəsilədir.

Nəticə olaraq, bir çox etibarlı tədqiqata görə aspirin süd vəzi xərçənginə və bəzi digər xərçəng növlərinə tutulma riskini azaldır. Lakin aspirinin bu təsirini hansı mexanizm vasitəsilə göstərdiyi, hazırda estrogen üzərində dayanılmasına baxmayaraq, hələ də aydın şəkildə izah edilə bilməmişdir. Bu tədqiqatda aspirinin estrogen üzərində təsirli olmaması bu təsirin dozadan asılı olduğunu və ya estrogendənkənar mexanizmə bağlı olduğunu göstərir. Hər iki vəziyyət süd vəzi xərçənginin qarşısının alınması üçün ortaya qoyulacaq yeni üsullar baxımından son dərəcə vacibdir. Bu vəziyyətin aydınlaşdırılması üçün müxtəlif dozalarda aparılan daha çox tədqiqata ehtiyac var. Lakin hazırda aydın olan bir şey varsa, o da aspirinin bəzi xərçəng növlərindən qorunmağa kömək etməsi və əgər bu dərmanı bu məqsədlə istifadə edəcəyiksə, mütləq həkimimizlə məsləhətləşərək etməli olduğumuzdur.