c-MET-müsbət ağciyər xərçəngində yeni müalicə: Telisotuzumab vedotin FDA təsdiqi aldı

Birbaşa “yüksək c-MET zülal ekspressiyası” üçün ilk FDA təsdiqi

14 may 2025 tarixində ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) telisotuzumab vedotin-tllv (ticarət adı Emrelis, AbbVie Inc.) adlı anticisim-dərman konjuqatını yüksək c-MET zülal ekspressiyası olan, kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi (KHDAK) xəstələri üçün sürətləndirilmiş təsdiq proqramı çərçivəsində təsdiqlədi.

Bu təsdiq  əvvəllər sistemli müalicə almış, yerli yayılmış və ya metastatik, qeyri-skuamoz KHDAK xəstələrinə aiddir.

Bu irəliləyiş əvvəllər hədəflənə bilməyən c-MET zülalı ilə əlaqəli bioloji alt qrupa malik KHDAK xəstələri üçün ilk anticisim–mikrotubul inhibitoru konjuqatının təsdiqi baxımından böyük yenilikdir.

Kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngində c-MET ekspressiyasının əhəmiyyəti

c-MET (mezenximal-epitelial keçid) reseptoru hüceyrə böyüməsi, sağqalma, miqrasiya və angiogenez kimi prosesləri tənzimləyən tirozin kinaza reseptorudur. Normalda toxumaların sağalmasında rol oynayan bu zülal bəzi xərçəng növlərində həddindən artıq ifadə olunur və ya quruluşca aktivləşdirici mutasiyalar daşıyır.

KHDAK-da c-MET ekspressiyası necədir?

• KHDAK xəstələrinin təxminən 25-30%-də c-MET ekspressiyası aşkarlanır.

• “Yüksək c-MET ekspressiyası” şiş hüceyrələrinin 50%-dən çoxunda güclü (3+) immunhistokimyəvi (IHK) boyanma müşahidə edilməsi ilə müəyyən olunur.

• c-MET zülalı həddindən artıq ifadə olunduqda şiş hüceyrələri daha invaziv, metastatik və müalicəyə rezistent ola bilər.

Aşkarlama üsulu: Müşayiətçi diaqnostik testin təsdiqi

FDA bu təsdiqlə birlikdə həmin gün VENTANA MET (SP44) RxDx Assay adlı IHK testini də təsdiqlədi. Bu test c-MET zülal ekspressiyasının səviyyəsini müəyyənləşdirmək və Emrelis müalicəsinə uyğun xəstələri seçmək üçün istifadə olunacaq.

Emrelis (Telisotuzumab vedotin): Necə təsir göstərir?

Telisotuzumab vedotin c-MET reseptoruna qarşı hazırlanmış monoklonal anticisim ilə mikrotubul inhibitoru olan preparat (MMAE) arasında yaradılmış anticisim-dərman konjuqatıdır (ADC).

Bu konjuqatın iki əsas təsir mexanizmi var:

1. c-MET-ə bağlanaraq hüceyrəyə seçici şəkildə daxil olur.

2. Hüceyrənin daxilinə alındıqda bağlı olan MMAE sərbəstləşir və mikrotubul polimerləşməsini pozaraq şiş hüceyrəsində apoptoza (proqramlaşdırılmış ölümə) səbəb olur.

Beləliklə, yalnız c-MET-i yüksək ifadə edən hüceyrələr hədəflənir və sağlam toxumalar daha az təsirlənir.

LUMINOSITY tədqiqatı ilə verilən FDA təsdiqi

FDA təsdiqi LUMINOSITY tədqiqatından  alınan məlumatlara əsaslanır. Bu çoxmərkəzli, açıq etiketli faza tədqiqatında:

• EGFR wild-type (vəhşi tip), qeyri-skuamoz KHDAK diaqnozlu,

• Yüksək c-MET ekspressiyası olan

• Əvvəllər sistemli müalicə almış
  84 xəstə qiymətləndirilib.

Əsas nəticələr:

• Obyektiv cavab tezliyi (ORR): 35% (95% CI: 24–46)

• Cavabın davametmə müddəti (DOR): Median 7,2 ay (95% CI: 4,2–12)

Xüsusilə bu alt qrupda müalicə seçimlərinin məhdudluğu nəzərə alındıqda bu məlumatlar klinik baxımdan əhəmiyyətli hesab olunur.

Əlavə təsirlər və təhlükəsizlik profili

Birləşdirilmiş təhlükəsizlik təhlilində ən çox rast gəlinən əlavə təsirlər:

• Periferik neyropatiya

• Yorğunluq

• İştahasızlıq

• Periferik ödem

3–4-cü dərəcəli laborator anormallıqlar arasında limfositopeniya, hiperqlikemiya, transaminaz artması, fosfat azalması və hiponatriemiya kimi tapıntılar olub.

Dozalanma və tətbiq üsulu

• Doza: 1,9 mg/kg (maksimum 190 mg)

• Tətbiq: Hər 2 həftədən bir IV infuziya

• Müalicə müddəti: Xəstəliyin proqressiyasına və ya dözülməz toksikliyə qədər davam edir.

Əvvəlki FDA təsdiqi varmı?

Bu, telisotuzumab vedotin üçün ilk FDA təsdiqidir. Lakin dərman klinik inkişaf prosesində, xüsusilə c-MET-müsbət şişlərin hədəflənməsi baxımından, qaraciyər və mədə xərçəngi kimi başqa göstərişlərdə də araşdırılır.

c-MET-ə yönəlmiş müalicələr

c-MET zülalı yüksək olan ağciyər xərçəngi üçün əvvəllər FDA tərəfindən təsdiqlənmiş müalicələr mövcuddur, lakin bunlar əsasən MET gen amplifikasiyası və ya MET ekzon 14 skipping mutasiyası kimi genetik dəyişiklikləri hədəfləyən müalicələrdir. Birbaşa “yüksək c-MET zülal ekspressiyasına” yönəlmiş ilk FDA təsdiqi 14 may 2025 tarixində verilən telisotuzumab vedotin (Emrelis) təsdiqidir.

Əvvəlki FDA təsdiqləri: MET-ə yönəlmiş müalicələr

1. Capmatinib (Tabrecta)

   • FDA təsdiqi: May 2020

   • Göstəriş: MET ekzon 14 skipping mutasiyası müsbət KHDAK

   • Qeyd: c-MET zülal ekspressiyasına deyil, genetik mutasiyaya yönəlib.

2. Tepotinib (Tepmetko)

   • FDA təsdiqi: Fevral 2021 (sürətləndirilmiş təsdiq)

   • Göstəriş: MET ekzon 14 skipping mutasiyası müsbət irəliləmiş KHDAK

   • Qeyd: Eyni şəkildə, zülal ekspressiyası deyil, mutasiya səviyyəsində seçim təmin edir.

3. Crizotinib (Xalkori)

   • FDA təsdiqi: MET amplifikasiyaları üçün məhdud istifadəsi var; əsasən ROS1 və ALK üçün təsdiqlənib.

   • Qeyd: MET amplifikasiyalı xəstələrdə bəzi tədqiqatlar aparılıb, lakin bu kontekstdə xüsusi FDA təsdiqi yoxdur.

Xülasə:

• Telisotuzumab vedotin (Emrelis), yüksək c-MET zülal ekspressiyası (IHK ilə 50%-dən çox 3+ boyanma) olan KHDAK xəstələri üçün ilk təsdiqlənmiş müalicədir.
• Əvvəlki təsdiqlər isə MET genetik dəyişikliklərinə (mutasiya və ya amplifikasiya) yönəlib, zülal səviyyəsində həddindən artıq ekspressiyaya deyil.

Nəticə və klinik əhəmiyyəti

Bu təsdiq c-MET ekspressiyası yüksək KHDAK alt qrupunda müalicə seçimlərini genişləndirməsi baxımından çox əhəmiyyətlidir.
Hədəfə yönəlmiş bu ağıllı molekul əvvəllər sistemli müalicə almış və klassik yollarla məhdud uğur əldə etmiş xəstələrə, dəqiq diaqnostik testlə birlikdə fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşması təqdim edir.