Çin peyvəndinin müxtəlif ölkələrdə fərqli nəticələr verməsi nə deməkdir?

Alimlər Çinin Sinovac biotexnologiya şirkətinin hazırladığı CoronaVac peyvəndinin, xüsusilə epidemiyanın ağır olduğu ölkələrdə ciddi Covid-19 hallarını azalda biləcəyini deyirlər.

CoronaVac peyvəndinin effektivliyi barədə çoxdan gözlənilən nəticələr ötən həftə yayımlandıqdan sonra məyusluq və çaşqınlıq yarandı. Lakin tədqiqatçılar peyvəndin bu xəstəlikdən ölümlərin azalmasına kömək edə biləcəyini bildirirlər.

Braziliyalı tədqiqatçılar Sinovac şirkətinin hazırladığı CoronaVac peyvəndinin son mərhələ klinik sınaqlarda ciddi və yüngül Covid-19 xəstəliyinin %50.4 qarşısını aldığını bildirdilər. Bu göstərici digər peyvəndlərin %90 effektivliyi ilə müqayisədə xeyli aşağıdır.

Braziliyada əldə edilən CoronaVac statistikası eyni peyvəndin Türkiyə və İndoneziyadakı ilkin sınaqlarından xeyli aşağıdır və effektivlik Braziliyanın əvvəl ilk dəfə bildirdiyi səviyyədən də azdır. San-Pauludakı Butantan İnstitutu 7 yanvarda xəstəliyin qarşısının alınmasında effektivliyin %78 olduğunu açıqladı, lakin bu həftə statistikanın məhdud tibbi yardım tələb edən şəxslər əsasında müəyyənləşdirildiyi ortaya çıxdı.

Tədqiqatçılar son nəticələr təsdiqlənərsə, 2 dozalı peyvəndin Braziliya və Türkiyə kimi epidemiyanın ağır olduğu ölkələrdə tətbiqinin dərhal faydalı ola biləcəyini deyirlər. Avstraliyadakı Bond Universitetinin Tibb fakültəsində çalışan Hilda Bastian «Həqiqətən çıxılmaz vəziyyətdə olan və başqa seçimi olmayan icmalar üçün bu peyvənd əla bir şeydir» deyir.

Braziliyadakı sınaqlarda iştirak edən 9200 səhiyyə işçisinin 252-də Covid-19 bildirildi. (Bu halların 85-i peyvəndli, 167-si plasebo qrupundaydı.) Peyvənd olunmuş iştirakçıların heç biri ciddi Covid-19 səbəbindən xəstəxanaya yerləşdirilmədi. Pensilvaniyadakı Uşaq Xəstəxanasının peyvənd alimi Paul Offit məlumatlar təsdiqlənərsə, peyvəndin hər ölkədə xəstəliyin qarşısının alınmasında rolu ola biləcəyini dedi.

Nəticə və mütəxəssis şərhləri

Hacettepe Universitetinin Tibb fakültəsinin infeksion xəstəliklər və klinik mikrobiologiya tədqiqatçısı, həmçinin CoronaVac peyvəndinin Türkiyə koordinatoru Prof. Dr. Murat Akova «Braziliyadakı məlumatlar 13 yanvarda təcili istifadə icazəsi ilə peyvəndləməni planlaşdıran Türkiyə üçün vacibdir.» deyib.

“Braziliyanın sınaq nəticələrini bildirməkdə gecikməsi o deməkdir ki, Türkiyə CoronaVac peyvəndini paylamağa razılaşanda öz peyvənd effektivliyi sınaqlarının erkən nəticələrinə güvənirdi.» deyə əlavə edir. Noyabrın sonunda Türkiyə 1322 könüllü ilə apardığı sınaqlarda 29 COVID-19 halına əsaslanaraq peyvəndin simptomatik (əlamətli) xəstəliyin qarşısını alma effektivliyini %91.2 olaraq bildirmişdi.

Dr. Murat Akova, «Braziliya nəticələri Pfizer-Biontec və Moderna-nın hazırladığı aparıcı 2 mRNA peyvəndi ilə müqayisədə məyusluq yaratdı, çünki onların effektivliyi %90-dan yüksək idi. Lakin CoronaVac Türkiyə üçün hələ də dəyərlidir, çünki bir çox ciddi COVID-19 xəstəliyinin qarşısını alacaq.» deyə əlavə edir.

İndoneziyanın Gadjah Mada Universitetində peyvənd alimi Jarir At Thobari «İndoneziya da CoronaVac peyvəndinin təcili istifadəsinə icazə verərək 13 yanvardan Milli peyvəndləmə proqramı çərçivəsində tətbiqinə başlayıb. 1600 nəfərlik peyvənd effektivliyi sınaqlarında 25 COVID-19 xəstəsi əsas götürüldükdə, simptomatik xəstəliyin qarşısını alma effektivliyi %65.3 tapılıb.» deyir və İndoneziyanın böyük əhalisi nəzərə alınarsa, çox insanın peyvənddən %65 effektivliklə faydalana biləcəyini də bildirir.

Nəticələrin fərqli olması əslində təəccüblü deyil

Alimlər nisbətən az iştirakçı ilə araşdırılan və effektivliyi aşağı olan peyvənd üçün belə qarışıq nəticələrin təəccüblü olmadığını deyirlər. Oxford Universiteti və AstraZenca dərman şirkətinin hazırladığı COVID-19 peyvəndinin sınaqlarında da fərqli nəticələr bildirilib. Dr. Hilda Bastian, «Həqiqətən yüksək effektiv peyvəndiniz varsa, aydın nəticə almaq üçün çox iştirakçı ilə işləmək lazım deyil. Lakin nəticələr qarışıq olanda nə baş verdiyini anlamaq üçün daha çox iştirakçı lazımdır.» deyir.

Nəticələrin fərqli olmasının 2 mühüm səbəbi

1. Tədqiqatçılar Braziliyadakı sınaqları da nəzərə alaraq, CoronaVac-ın digər peyvəndlərdən aşağı effektivliyinin 2 həftə fasilə ilə 2 doza verilməsinə bağlı ola biləcəyini deyirlər. Bu, iştirakçılara yüksək immunitet səviyyəsinə çatmaq üçün kifayət qədər vaxt verilməməsi deməkdir.
2. Sınaq iştirakçılarının qrupları da əhəmiyyətlidir. Məsələn, yalnız virusa daha çox məruz qalan, yan təsirləri bildirən və test edilən səhiyyə işçilərinin qatıldığı araşdırmada daha yüngül infeksiyalar aşkarlana bilər; əhalinin də peyvəndləməyə daxil edildiyi İndoneziya və Türkiyədə isə vəziyyət fərqli olacaq.

CoronaVac peyvəndinin digər faydaları

Cənubi Avstraliya Universitetinin biostatistiki Adrian Esterman deyir ki, SARS-CoV-2-nin inaktiv formasından istifadə edən CoronaVac bazara çıxarıldıqdan sonra digər ölkələrdə də daha geniş istifadə edilə bilər.

Pfizer-Biontech peyvəndi -70 dərəcədə saxlanmalı olduğu halda, CoronaVac-ın soyuducu şəraitində saxlanması paylanmasını asanlaşdırır. Yaxın vaxtda bildirilən məlumatlara görə CoronaVac təhlükəsiz görünür, yalnız bir neçə şəxsdə baş ağrısı kimi yüngül simptomlar olub.

Dr. Hilda Bastian əlavə edir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (DSÖ) komandası Çinin Sinovac şirkətinin peyvənd istehsalı qaydalarını nəzərdən keçirir və DSÖ peyvəndləri təcili istifadə siyahısına salarsa, qlobal paylanma sürətlənəcək.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Covid-19: dünya və Türkiyə üzrə aktual statistika
• Koronavirus haqqında son xəbərlər və elmi yeniliklər

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin