COVID-19 pandemiyası dövründə unudulan mövzu: TİBBİ TULLANTILAR

Türkiyə və bütün dünyaya dərindən təsir edən yeni növ koronavirus səbəbindən yaranan COVID-19 xəstəliyi səbəbindən çətin pandemiya dövründən keçirik. COVID-19 epidemiyası sayısız çətinlik yaradır, digər narahatlığımız isə sürətlə artan COVID-19 halları ilə yaranan tibbi tullantılardır. Məsələn, COVID-19-un ilk görüldüyü ölkə Çinin Wuhan şəhərində rəsmilər xəstələr üçün yeni xəstəxana tikməklə yanaşı yeni tibbi tullantı obyekti və 46 mobil tullantı təmizləmə qurğusu yaratdılar. Epidemiyanın pik dövründə isə normal vaxtlarda yaranan tibbi tullantının 6 qatını istehsal etməyə başladıqlarını bildirdilər. Beləliklə, Wuhanda gündəlik tibbi tullantının mavi balinanın ağırlığına, yəni 6 tona çatdığı bildirilib. COVID-19 səbəbindən Türkiyə xəstəxanaları da hazırda daha çox tibbi tullantı yaradır. Bunun 2 əsas səbəbi var:

• Xəstəxanalarda xəstələrin pandemiyadan əvvəlkindən daha çox olması,
• Pandemiyadan əvvəl tibbi tullantı sayılmayan maska, əlcək, yataq mələfəsi, stəkan, boşqab və dəsmal kimi materialların COVID-19 xəstələri istifadə etdikdə tibbi tullantı kimi atılması.

Amerikada dərc edilən Los Angeles Times COVID-19 halları belə artmağa davam etsə, qarşıdakı günlərdə tullantı daşıyıcılarının qaldıra biləcəklərindən artıq yüklə üzləşəcəyini deyir. Buna görə ölkədə 700-dən çox şirkəti təmsil edən Milli Tullantı və Təkrar Emal Assosiasiyasının müddəti bitmiş kommersiya sürücülük vəsiqələrinin yenilənməsini və müştəri tələbatını qarşılamaq üçün daha uzun iş saatları istədiyini bildirib.

Tibbi tullantılar necə atılmalıdır?

Tibbi tullantılar həmişə, xüsusilə pandemiyada prosedurlara uyğun, yəni insanlara, heyvanlara və ətraf mühitə heç zərər vermədən toplanmalı, emal və məhv edilməlidir.

Xəstəxana tibbi tullantıları tibbi tullantı torbasında ağzı möhkəm bağlı təhvil alınır, deformasiyasız maşınlara yerləşdirilir və hər hansı saxlama sahəsinə aparılmazdan əvvəl yandırılır, 300 dərəcə buxarla sterilizasiya və ya kimyəvi maddələrlə dezinfeksiya edilir. Beləcə mümkün kontaminasiya riski aradan qaldırılır.

Pandemiya zamanı tibbi tullantıların daşıyıcılar üçün risk yaratmaması üçün daha mühüm tədbirlər görülməlidir.

Tibbi tullantılar təhlükəsiz toplanıb emal və məhv edilsə də, daşıyıcılar qoruyucu tədbir görməsələr yoluxma riskləri yüksəkdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tullantı işçilərinə uzunqollu xalat, maska, əlcək, eynək verilməli və bunların ən düzgün istifadəsi izah edilməli olduğunu deyir. Tullantı sistemində qoruyucu tədbir çatışmazlığı işçilərin, buna görə ailə və yaxınlarının yoluxmasına səbəb olacaq.

Buna görə xəstəxana tibbi tullantıları və COVID-19 xəstələrinin istifadə etdiyi digər tullantılar prosedurlara uyğun məhv edilsə, proses ətraf mühitə zərərsiz aparıla bilər, lakin xəstəxana tullantılarından daha çox risk yarada biləcək risk amili var: COVID-19 halları yalnız xəstəxanada müalicə edilmir; yüngül keçirənlər evdə izlənir; həmçinin asimptomatik olub Covid-19 daşıdığını bilməyən çoxlu şəxs var. Bu şəxslər evlərinin önündəki zibil qutularına Covid-19 virusu ilə çirklənmiş tullantıları atırlar.

Koronavirus aşkarlanıb evdə izlənən və ya asimptomatik xəstələrin tullantıları ətraf mühitə necə təsir edir? Yoluxma riski daşıyırmı?

Məişət zibilinə atılan COVID-19 ilə kontaminasiya olunmuş (yoluxmuş) tullantılar onları toplayanlar üçün mühüm risk amili ola bilər, çünki tədqiqatlar virusun kartonda 24 saata, polad və plastikdə isə 2-3 günə qədər qala bildiyini göstərir.

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Mütəxəssislər bu riski aradan qaldırmaq üçün COVID-19 diaqnozlu evdə izlənən xəstələrlə yanaşı bütün əhalinin zibilini möhkəm bağlamalı, heç vaxt boş və ya ağzı açıq atmamalı olduğunu deyirlər. Həmçinin dövlət bütün zibil toplayanları uzunqollu xalat, maska, əlcək və eynəklə təmin edib düzgün istifadə təlimi verməlidir. Beləcə tullantılarımızı toplamaq üçün özünü riskə atan dəyərli işçiləri, buna görə ailə və yaxınlarını qoruyacağıq.

Nəticə

• Pandemiyadan əvvəl tibbi tullantı olmayan maska, əlcək, yataq mələfəsi, stəkan, boşqab və dəsmal kimi tibbi tullantılar COVID-19 xəstələri istifadə etdikdə tibbi tullantı kimi atılmalıdır.
• COVID-19 halları belə artmağa davam etsə, qarşıdakı günlərdə tullantı daşıyıcılarının daşıya biləcəklərindən çox yüklə üzləşə biləcəyi düşünülür.
• COVID-19-un kartonda 24 saata, polad və plastikdə 2-3 günə qədər qala bildiyi göstərilib. Buna görə COVID-19 diaqnozlu evdə izlənənlərlə birlikdə bütün əhali zibilini möhkəm bağlamalı, heç vaxt boş və ya ağzı açıq atmamalıdır.
• Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə tibbi və ya məişət tullantısı toplayan işçilərə uzunqollu xalat, maska, əlcək, eynək verilməli və bunlardan ən düzgün istifadə izah edilməlidir.

- BÜTÜN KORONAVİRUS YAZILARIMIZ -

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin