Yeni Covid variantı XBB.1.5 nədir? Onun haqqında nə bilirik?

Covid-19 xəstəliyinə səbəb olan SARS-CoV-2 adlı koronavirusun yeni alt variantı XBB.1.5 getdikcə yayılmağa və narahatlıq mənbəyinə çevrilməyə başladı. Bu variant Omicron variantından törəyib və bütün dünyada geniş yayılmağa başlayıb.

XBB.1.5-in səbəb olduğu Covid-19 xəstəliyinin əlamətlərinin, əvvəlki Omicron variantlarının əlamətlərinə bənzər olması gözlənilir, lakin bu barədə dəqiq hökm vermək hələ tezdir. İnsanların çoxu soyuqdəyməyə bənzər əlamətlər yaşayır.

XBB.1.5 əvvəlki variantlardan daha yoluxucu və ya təhlükəlidirmi?

XBB.1.5, 2022-ci ilin sentyabrında İngiltərədə yayılmağa başlayan və səhiyyə qurumları tərəfindən "narahatlıq doğuran variant" kimi təsnif edilməyən XBB variantından törəmişdir.

XBB bədənin immun sistemindən yayınmağa imkan verən mutasiyaya malik idi, lakin bu xüsusiyyət eyni zamanda virusun insan hüceyrələrini yoluxdurma qabiliyyətini azaldırdı.

Alimlər XBB.1.5-in hüceyrələrə bağlanmanı bərpa etməklə yanaşı immunitetdən yayınmanı davam etdirən F486P adlı yeni mutasiyaya malik olduğunu bildirdilər. Buna görə daha asan yayılır. Bu təkamül dəyişiklikləri bədənin öz müdafiə mexanizmlərindən yayınmağa çalışan virus üçün "atılmalı addımlar" kimidir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) alimləri XBB.1.5-in indiyədək görülən digər alt variantlardan daha yüksək "çoxalma üstünlüyünə" malik olduğunu təsdiqlədilər. Lakin onun əvvəlki Omicron variantlarından daha ağır və ya zərərli olduğuna dair göstərici olmadığını bildirdilər. ÜST bu variantın xəstələrə təsirini öyrənmək üçün laboratoriya tədqiqatlarını, xəstəxana məlumatlarını və yoluxma göstəricilərini diqqətlə izləyəcəyini açıqladı.

Haradan yayılır?

XBB.1.5 ABŞ-da Covid hallarının 40 faizinin səbəbinə çevrildi və digər Omicron variantlarını sürətlə keçərək üstünlük təşkil edən variant oldu. Həmçinin XBB.1.5 Birləşmiş Krallıqda Covid hallarının 25 faizini təşkil etməyə başladı, bir neçə həftə sonra daha geniş yayıla bilər. Türkiyədə isə XBB.1.5-in nə qədər yayıldığına dair hələ dəqiq məlumatımız yoxdur.

XBB.1.5 yayıldıqda xəstəxanaya yerləşdirilmələrin artacağı proqnozlaşdırılır. Bununla belə, Covid peyvəndi olunmaq XBB.1.5-ə qarşı da üstünlük verir. Lakin peyvənddən daha az faydalanan və immun sistemi zəif olan risk qrupuna təsir edə biləcəyi nəzərə alınmalıdır.

Bundan əlavə, XBB.1.5-in Omicronla müqayisədə daha yüngül xəstəlik yaratdığını demək olmaz və mövcud Omicron variantlarından daha çox xəstəxanaya yerləşdirilməyə və ölümə səbəb olmayacağı bildirilir.

Çindən, yoxsa ABŞ-dan?

XBB.1.5-in Çindən çıxma ehtimalına baxmayaraq, əslində ABŞ-dan çıxdığı düşünülür. Sonda XBB.1.5 variantı barədə hələ çox şey öyrənilməli olduğunu qəbul etsək də, peyvəndlənmə göstəricisi yüksək ölkələrdə böyük problemlər yaratmayacağı proqnozlaşdırılır. Əsas narahatlıq isə təsirli peyvəndlənmənin aşağı, uzunmüddətli karantin səbəbindən təbii immunitet səviyyəsinin də az olduğu ölkələr, xüsusən Çindir. Buna görə Çinin infeksiya keçirmiş şəxslərə dair həqiqi klinik məlumatları paylaşması çox vacibdir.