Disfagiya (udma çətinliyi)

Udmaq ağıza alınan maddənin çeynənərək qida borusuna ötürülməsi və qida borusundan mədəyə getməsidir. Qida borusuna göndərilən maddə oradan mədəyə enə bilmirsə, bu, qida borusunun əzələlərində problem olduğunu göstərə bilər. Buna görə ağızdakı qidanı və ya mayeni mədəyə hərəkət etdirmək zamanı yaşanan çətinliyə disfagiya, başqa sözlə udma çətinliyi deyilir. Disfagiya bəzi beyin və ya revmatik xəstəliklərin nəticəsində yarana bilər. Lakin ən ciddi səbəb qida borusunda və ya baş-boyun nahiyəsində xərçəngin olmasıdır. Xərçəngə və ya xərçəng müalicəsinə bağlı udma çətinliyi müalicənin növündən, formasından, şişin böyüklüyündən və yerindən asılıdır.

Xəstəliyə və müalicəyə bağlı udma çətinliyi nədən qaynaqlanır?

Bəzi xərçəng növləri və müalicə üsulları udma çətinliyi yarada bilər. Baş-boyun və ya özofagus (qida borusu) xərçəngləri, kimyaterapiya və ya radioterapiya müalicəsi, cərrahi müdaxilə üsulları udma çətinliklərinə səbəb ola bilər.

• Cərrahi müdaxilə: Ağızdan aparılan cərrahi müdaxilələr qida və içkilərin ağızdakı idarəsini azaldır, bu da udma çətinliyinə səbəb olur.
• Radioterapiya & Kimyaterapiya: Radioterapiya ağız boşluğunda yaralara, ağız quruluğuna və ağız hərəkətlərinin məhdudlaşmasına səbəb ola bilər. Bu da yemək yeyərkən və maye udarkən çətinlik yaradır.
• Müalicələrdən sonra ağızda və udlaq borusunda kandidoz (göbələk) yarana bilər. Bu, ən çox görülən hallardan biridir. Həkiminizlə danışmalı və göbələk müəyyən edildikdə müalicə almalısınız. Göbələkdən qorunmaq üçün ağız gigiyenasına diqqət etməlisiniz.

Disfagiyanın əlamətləri

Yarana biləcək əlamətlər aşağıda göstərilmişdir:

• Udqunarkən ağrı
• Ağızda tüpürcəyin artması
• Uda bilməmək
• Boğazda yad cisim və ya parça hissi
• Yemək yeyərkən udma zamanı asan keçməyən qida parçalarının maye və tüpürcəyə qarışaraq tənəffüs yolundan ağciyərlərə çəkilməsinə bağlı yaranan öskürək
• Qidanın boğazda və ya döş qəfəsində ilişmə hissi
• Döş qəfəsində təzyiq və ağrı
• Tez-tez mədə qıcqırması
• Çəki itkisi və iştahasızlıq

Bu şikayətləri yüngülləşdirmək üçün edilməli olanlar aşağıda göstərilmişdir.

• Duruş formasında dəyişikliklər
• Yeyərkən və içərkən mümkün qədər dik oturun.
• Yeyərkən və içərkən heç vaxt uzanmayın.
• Hər hansı narahatlıq hiss etdikdə ayağa qalxaraq bədəninizi gərin və özünüzü çox yormadan yeriyərək hərəkət edin.
• Yatmağa 3 saat qalmış yemək yeməyin. Əks halda qida borunuzda qalan qida ağrıya və bütün gecə özünüzü narahat hiss etməyinizə səbəb olar.
• Varsa diş protezinizin ağzınıza tam oturduğundan əmin olun.

Udma formasında dəyişikliklər

• Qidaları kiçik parçalara bölün.
• Qidalarınızın qoxusunun və görünüşünün iştahaçıcı olmasına diqqət edin.
• Dadını bəyənməyiniz daha çox tüpürcək ifraz etməyinizə kömək edir.
• Qidaları bol maye ilə udun.
  Yemək yeyərkən tələsməyin.
• Yeməklərinizi sakit və səssiz mühitdə yeməyə çalışın.
• Lazım gələrsə qidanı qatılaşdırın.

Həkiminizə müraciət edin

Gündəlik həyatınıza təsir edən vəziyyət olduqda həkiminizə müraciət etməlisiniz. Həkiminizdən xəbərsiz heç vaxt özbaşına eşitdiyiniz tövsiyələri tətbiq etməyin. Həkiminiz lazımi müayinələri apararaq zəruri hesab etdiyi əlavələri və/və ya dəyişiklikləri edəcəkdir.