Dünya Xərçəng Statistikası 2020 – Hər 5 nəfərdən biri xərçənglə qarşılaşır

Dünya Səhiyyə Təşkilatının (DSÖ) alt qurumu Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyi (IARC) 15 dekabr 2020-ci ildə qlobal xərçəng yükünə dair son hesablamalarını dərc etdi. IARC Qlobal Xərçəng Rəsədxanasının bir hissəsi olan GLOBOCAN 2020 məlumat bazasına onlayn çıxış mümkündür; baza 185 ölkədə 36 konkret xərçəng növü və 2020-ci il üçün bütün növlər birlikdə olmaqla rastgəlmə və ölüm səviyyəsi təxminlərini verir. Bu məlumatlara görə qlobal xərçəng yükünün 2020-ci ildə 19,3 milyon yeni hala və 10,0 milyon ölümə yüksəldiyi bildirildi.

Dünyada hər 5 nəfərdən biri ömrü boyu xərçəngə tutulur. Hər 8 kişidən 1-i və hər 11 qadından 1-i xərçəng səbəbindən ölür. Dünyada xərçəng diaqnozundan sonrakı 5 il ərzində sağ olan ümumi xəstə sayının (5-illik prevalens) 50,6 milyon olduğu təxmin edilir.

2020-ci ildə ən çox rastlanan xərçənglər – Xülasə statistika

Ən yayılmış xərçənglər

Yeni diaqnoz qoyulan halların %60-dan çoxuna və xərçəng ölümlərinin %70-dən çoxuna ən yayılmış 10 xərçəng növü cavabdehdir.

1. Dünyada ən yayılmış xərçəng qadın süd vəzi xərçəngidir (yeni halların %11.7-si),
2. ardınca ağciyər xərçəngi (%11.4),
3. kolorektal xərçəng (%10.0),
4. prostat xərçəngi (%7.3) və
5. mədə xərçəngi (%5.6) gəlir.

Ən çox ölümə səbəb olan xərçənglər

1. Xərçəng ölümlərinin əsas səbəbi ağciyər xərçəngidir (bütün xərçəng ölümlərinin %18-i)
2. ardınca kolorektal xərçəng (%9.4),
3. qaraciyər xərçəngi (%8.3),
4. mədə xərçəngi (%7.7) və
5. qadın süd vəzi xərçəngi (6.9) gəlir.

Kişilərdə;

Ən çox diaqnoz qoyulan xərçəng ağciyər xərçəngidir və xərçəng ölümlərinin başlıca səbəbidir. İnsidens (hər 100 min nəfərdə yaranan yeni xərçəng hallarının sayı) sıralamasında ağciyəri prostat və kolorektal xərçəng izləyir. Ölüm göstəricilərində isə ağciyərdən sonra qaraciyər və kolorektal xərçəng gəlir.

Qadınlarda;

Süd vəzi xərçəngi ən çox diaqnoz qoyulan xərçəngdir və xərçəng ölümlərinin əsas səbəbidir. İnsidensdə sonra kolorektal və ağciyər xərçəngi gəlir. Ölüm göstəricilərində süd vəzi xərçəngini ağciyər və kolorektal xərçəng izləyir.

2040-cı il üçün proqnozlaşdırılan xərçəng yükü

2040-cı ildə dünyada təxminən 28.4 milyon yeni xərçəng halı proqnozlaşdırılır; bu, 2020-ci ildəki təxminən 19.3 milyon hala nisbətən %47 artım deməkdir.

• Əlaqəli mövzu: Türkiyə Xərçəng Statistikası 2020 (ətraflı)

Aşağı və orta inkişaf etmiş ölkələr üçün xərçəng gələcəkdə daha böyük problem olacaq

4 səviyyəli İnsan İnkişafı İndeksi (İGE) milli sosial və iqtisadi dəyişiklik dərəcəsinin göstəricisidir. Aşağı və ya orta İGE ölkələrində 2040-cı ilədək xərçəng insidensi nisbi olaraq ən çox artacaq (2020-ci ilə nisbətən müvafiq olaraq %95 və %64 artım). Yüksək və çox yüksək İGE ölkələrində mövcud xərçəng risk amillərinin yayılması aşağı və orta İGE ölkələrinin çoxunda da artmağa meyillidir. Bu amillərə siqaret, sağlam olmayan qidalanma, artıq bədən çəkisi və fiziki hərəkətsizlik nümunədir.             

Beynəlxalq Xərçəng Araşdırmaları Agentliyinin (IARC) Xərçəng Müşahidəsi Bölməsinin rəhbəri Freddie Bray: “Cəmiyyət quruluşundakı davamlı dəyişikliklər, yaşadığımız mühit və səhiyyə sistemlərinin effektiv xərçəng nəzarəti təşəbbüsləri təqdim edə bilməsi qarşıdakı illərdə yaranacaq xərçəng insidensinin, ölüm göstəricilərinin və prevalensinin profilini və miqyasını istiqamətləndirəcək.” deyir.

Süd vəzi xərçəngi ağciyər xərçəngini keçərək dünyada ən çox diaqnoz qoyulan xərçəng oldu

2020-ci ildə təxminən 2.3 milyon yeni süd vəzi xərçəngi halı bildirildi; bu, diaqnoz qoyulan hər 8 xərçəngdən 1-nin süd vəzi xərçəngi olduğunu göstərir. Yenə 2020-ci ildə bu xəstəlik 685.000 ölümə səbəb oldu və dünyada ölüm yaradan xərçənglər arasında 5-ci yeri tutdu. Qadınlarda hər 4 xərçəng halının 1-nə və hər 6 xərçəng ölümünün 1-nə cavabdehdir. Bir çox ölkədə həm mortalitet (ölüm səviyyəsi), həm də insidens (yeni hal səviyyəsi) baxımından birinci yerdədir.

Həyat tərzi, sosial-mədəni şərait və şəhər həyatındakı əhəmiyyətli dəyişikliklər aşağı və orta İGE ölkələrinin çoxunda süd vəzi xərçəngi risk amillərinin yayılmasına ciddi təsir edir. Bunlara doğuşu gecikdirmək, az uşaq sahibi olmaq, artıq çəki və fiziki hərəkətsizlik nümunədir. Süd vəzi xərçəngi insidensi dünyada bir-birinə yaxınlaşır. Aşağı İGE ölkələrində gec aşkarlanma səbəbindən süd vəzi xərçəngi ölüm göstəricisi və sağqalım göstəriciləri aşağıdır.

Aşağıda ölkələr üzrə xərçəng insidensinin (hər 100 min nəfərə illik yeni hal sayı) müqayisəsi görünür. Tünd rəng xərçəng tezliyinin artmasını ifadə edir.

Qlobal Xərçəng Rəsədxanasının yeni xüsusiyyətləri

Qlobal Xərçəng Rəsədxanasının internet saytı Cancer Today alt saytı vasitəsilə GLOBOCAN 2020 bazası üzrə 2020-ci ildə dünyanın 185 ölkə və ya bölgəsində 36 konkret xərçəng növünün və bütün xərçəng yerlərinin insidens, ölüm və prevalens təxminlərini cins və yaş qrupu üzrə araşdırmağa imkan verən məlumat vizuallaşdırma vasitələri təqdim edir. Yenilənmiş Cancer Tomorrow alt saytı da 2040-cı ilədək müəyyən bölgə və ya ölkə üçün gələcək insidens və ölüm səviyyəsini təxmin edən vizuallaşdırma vasitələri verir. Əsas proqnozlar 2020 göstəricilərinin dəyişməyəcəyini fərz edir və onları gələcək əhali artımı ilə qocalmanı nəzərə alan milli əhali proqnozuna tətbiq edir. Cancer Tomorrow saytının yeni xüsusiyyəti istifadəçinin 2020-ci ildən insidens və mortalitet meyillərindəki dəyişikliyi müəyyən edib gələcək xərçəng göstəricilərinin necə inkişaf edəcəyini araşdırmasını əhatə edir.

IARC rəhbəri Dr. Elisabete Weiderpass dünyada süd vəzi xərçənginin erkən diaqnostika və müalicəsinin mərhələli tətbiqini dəstəkləyən, sübuta əsaslanan və resurs səviyyələrinə uyğun təlimatlara böyük ehtiyac olduğunu bildirir. O, Dünya Səhiyyə Təşkilatı ilə IARC-nin 2021-ci ildə yeni qlobal süd vəzi xərçəngi təşəbbüsü üçün birlikdə işlədiyini və əhali səviyyəsində nəticələri yaxşılaşdırmaq üçün erkən diaqnostika və hərtərəfli müalicənin inkişafına yönəldiyini deyir.

Dr. Weiderpass: “2020-ci il üçün yenilənmiş qlobal xərçəng rəqəmləri bu gün görünən müxtəlif xərçəng nümunələri ilə yanaşı gələcək illərdə yükün gözlənilən artımını da vurğulayır. Xəstəliyə həm ictimai səhiyyə, həm iqtisadi problem kimi yanaşmağa təcili ehtiyac var. Xərçəngin qarşısının alınması burada mühüm rol oynayır. Profilaktika və erkən diaqnostika üçün effektiv təşəbbüslər mövcuddur və bu dağıdıcı xəstəliyin proqnozlaşdırılan artımına nəzarət üçün onlar xərçəng planlaşdırılmasına daxil edilməlidir.” deyərək sözlərini tamamlayır.

• Əlaqəli mövzu: Xərçəngdən qorunma

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin