Kimyaterapiya zamanı məşq kimyabeyin əlamətlərini azalda bilərmi?
Bu məqalədə
Yeni Faza III tədqiqatı göstərir ki, gəzinti və müqavimət lenti ilə məşqlər kimyaterapiya alan xəstələrdə koqnitiv pozulmanı və zehni yorğunluğu əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Xalq arasında «kimyabeyin» kimi tanınan koqnitiv pozulma kimyaterapiya alan xəstələrin təxminən 75%-nə təsir edir. Unutqanlıq, diqqəti cəmləməkdə çətinlik və zehni yorğunluq həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salır. Mart 2026-da dərc olunmuş bu tədqiqat ev şəraitində sadə bir məşq «reseptinin» bu simptomları yüngülləşdirməkdə nə qədər təsirli olduğunu dəqiq bir baxışla ortaya qoyur.
Məşq və koqnitiv sağlamlıq: Faza 3 nəticələri
Rochester Universitetinin Wilmot Xərçəng İnstitutu tərəfindən aparılan tədqiqatda kimyaterapiya alan 687 xəstə araşdırılmışdır. Xəstələrin bir qrupuna «EXCAP» adlı ev məşq proqramı tətbiq edilmiş, digər qrupa isə standart qulluq göstərilmişdir.
Nəticələr məşq edən xəstələrin koqnitiv funksiyalarını daha yaxşı qoruduğunu göstərir. Xüsusilə 2 həftəlik dövrlərlə kimyaterapiya alan xəstələrdə məşqin faydalarının daha aydın olduğu müəyyən edilmişdir.
EXCAP proqramına nələr daxildir?
Bu tədqiqatda istifadə edilən məşq proqramı xəstələrin ev rahatlığında yerinə yetirə biləcəyi üç əsas komponentdən ibarətdir:
Məqsəd xəstələrin kimyaterapiyadan əvvəlki aktivlik səviyyələrini (gündə orta hesabla 2 mil) müalicə boyunca saxlaması olmuşdur.
Həftədə 3 dəfə, hər seansı 25 dəqiqə davam edən fərdiləşdirilmiş müqavimət məşqləri tətbiq edilmişdir.
Proqram bir üzbəüz təlim seansından sonra telefon danışıqları ilə möhkəmləndirilmişdir.
Klinik nəticələr: məşq edənlər nəyə nail oldular?
Tədqiqat məlumatlarına görə, məşq proqramına əməl edənlərlə yalnız adi qulluq alanlar arasında aşağıdakı fərqlər müşahidə edilmişdir:
| Parametr | Adi qulluq qrupu | Məşq (EXCAP) qrupu | Nəticə |
|---|---|---|---|
| Fiziki aktivlik | Addım sayı 50% azaldı | Aktivlik səviyyəsini saxladı | Hərəkətsizliyin qarşısı alındı |
| Koqnitiv pozulma | Əhəmiyyətli azalma | Daha az pozulma (p=0.04) | Zehin daha iti qaldı |
| Zehni yorğunluq | Yüksək yorğunluq | Nəzərəçarpan azalma (p<0.01) | Enerji səviyyəsi qorundu |
| NCCN tövsiyələri | Tövsiyə mərhələsində | Tətbiqdə uğur | Praktikanı dəyişən nəticələr |
İmmunitet və iltihab balansı
Tədqiqatçılar məşqin «sağlam iltihabi cavab» yaradaraq beyni qoruduğunu bildirirlər. İltihabyaradıcı və iltihabəleyhinə sitokinlər arasında tarazlıq yaradan məşq kimyaterapiyanın immun sisteminə dağıdıcı təsirlərini yumşaldaraq koqnitiv proseslərin (yaddaş, diqqət) normal işləməsinə kömək edir.
DROZDOGAN Akademiyasının şərhi
İllərlə kimyaterapiyanın qaçılmaz yan təsiri kimi gördüyümüz «kimyabeyin» üçün artıq əlimizdə güclü və xərc tələb etməyən bir vasitə var. Bu tədqiqat yalnız sağqalımın deyil, «keyfiyyətli sağqalımın» da nə qədər vacib olduğunu bir daha xatırladır.
Xəstələrimizə yalnız reseptli dərmanlar deyil, «məşq reseptləri» də verməyin vaxtı gəlib. Hərəkəti müalicənin bir hissəsi kimi görmək xəstələrimizin zehni aydınlıqlarını qoruması və sosial həyatdan qopmaması üçün inqilabi addımdır. Şəfa bəzən atdığımız kiçik addımda, bəzən isə müqavimət lentinin ucunda gizlənir.
Elmi istinadlar və əlavə oxu
- 1. Mustian KM, et al. Home-based exercise and cognitive impairment during chemotherapy: A phase 3 RCT. Journal of the National Comprehensive Cancer Network. 2026.
- 2. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. Cancer-Related Cognitive Dysfunction. Version 1.2026.
- 3. Peterson LL, et al. Physical activity as a intervention for cancer-related cognitive decline. Medscape Medical News. 2026.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.