Kollagen əlavələri işə yarayırmı? Faydaları və zərərləri nələrdir?

Dərimiz təxminən 1.5-2.0 kvadratmetr sahəni əhatə edən, bədənin ən böyük orqanıdır. Həyat boyu bizi kimyəvi maddələrdən, fiziki amillərdən və ultrabənövşəyi şüaların (UV) zərərli təsirlərindən qorumaq üçün fiziki baryer rolunu oynayır. Lakin yaş artdıqca bədəndə kollagen miqdarı azalmağa başlayır. Dəri elastikliyini qismən itirir.
Kosmetika sənayesinin kollagenə diqqət yetirməsinin ən böyük səbəbi kollagenin üz və boyun nahiyələrində dərinin görünüşünü yaxşılaşdırdığına dair iddialardır. Bədənimiz kollagen istehsal etsə də, oynaq sağlamlığını yaxşılaşdırmaq, əzələ kütləsini və dərinin elastikliyini artırmaq məqsədilə müxtəlif sahələrdə əlavələr satışa çıxarılır. Bəs kollagen əlavələri həqiqətən işə yarayırmı? Elmi sübutlara əsaslanaraq sizin üçün araşdırdıq.
Kollagen əlavələri haqqında aparılan elmi tədqiqatlar
Kollagen əlavəsinin dəri sağlamlığına təsiri
Bədəniniz təbii olaraq kollagen istehsal etsə də, tədqiqatlar dəridəki miqdarın hər il %1 azala biləcəyini göstərir.
İlk tədqiqatlar əlavələrin qəbulunun dərinizdə kollagen səviyyəsini artıra biləcəyini göstərir.
Orta yaş qrupundan 114 nəfərlə aparılan tədqiqatda gündə 2,5 qram hidroliz olunmuş kollagen qəbulunun qırışların həcmini %20 azaltdığı müşahidə edildi.
Başqa bir tədqiqat 35 yaşdan yuxarı 72 qadınla aparıldı. 12 həftə hidroliz olunmuş kollagen əlavəsi qəbul etmək qırışların dərinliyini %27 azaltdı və dərinin nəmliliyini %28 artırdı.
Həmçinin 2019-cu ildə aparılan sistematik icmalda kollagen əlavəsinin istifadə edildiyi bütün tədqiqatlar qiymətləndirildi. Dərinin yaşlanması və sellülitin müalicəsi üçün 8 ilə 24 həftə ərzində gündə 2.5 g ilə 10 g kollagen hidrolizatı istifadə edilən 8 tədqiqat araşdırıldı. Bundan əlavə, 4-12 həftə ərzində gündə 3 g kollagen tripeptidi istifadə edilən 2 tədqiqat və sonda kollagen dipeptidi istifadə edilən bir tədqiqat qiymətləndirildi. Tədqiqatçıların ortaq qənaətinə görə, yaraların sağalması və dəri sağlamlığı üçün tədqiqatlar ümidvericidir.
Kollagen əlavələrinin sızanaqların və digər dəri xəstəliklərinin qarşısını aldığına dair çoxsaylı iddialar var. Lakin bunlar elmi sübutlarla dəstəklənmir.
Kollagen əlavəsinin oynaq sağlamlığına təsiri
İnsan yaşlandıqca xüsusilə oynaqların süngərəbənzər qığırdağı aşınmağa başlayır. Osteoartrit (OA) kimi də tanınan bu vəziyyətdə oynaqlar arasındakı qığırdaq yeyilir. Xüsusilə əllərdə, dizlərdə və bud-çanaq oynaqlarında iltihaba, sərtliyə və ağrıya səbəb ola bilər.
Kollagen əlavəsinin oynaq sağlamlığına təsirini araşdıran tədqiqatda 6 ay ərzində gündəlik qəbul edilən 40 mg kollagenin insanlarda oynaq ağrısını və sərtliyini azaltdığı müşahidə edildi.
Başqa bir tədqiqatda 10 həftə gündəlik 2 qram qəbul edilən kollagen osteoartritli insanların oynaq ağrısını və zədələnmələrini %38 azaltdı.
Kollagen əlavəsinin sümük sağlamlığına təsiri
Sümük xüsusilə I tip kollagen ehtiva edir. Buna görə kollagen əlavələrinin osteoporozdan (sümük əriməsi) qorunmağa kömək etdiyi iddia olunur. Lakin bu faydanı dəstəkləyən tədqiqatların əksəriyyəti heyvanlar üzərində aparılmışdır.
İnsanlar üzərində aparılan bir tədqiqat isə belədir:
Bu tədqiqat menopauzadan sonra olan 131 qadınla aparıldı. İştirakçılar bir il ərzində hər gün 5 qram hidroliz olunmuş kollagen əlavəsi qəbul etdilər. Tədqiqatın sonunda qadınların onurğa sümüyünün sıxlığında %3 və femurda (bud sümüyü) təxminən %7 artım müşahidə edildi. Lakin kollagen əlavəsinin sümük kütləsini yaxşılaşdıra biləcəyini söyləmək üçün insanlar üzərində daha çox tədqiqata ehtiyac var.
Kollagen əlavəsinin əzələ inkişafına təsiri
Kollagen əlavələri əslində protein əlavələri olduğundan, müqavimət məşqləri ilə birləşdirildikdə əzələ böyüməsini dəstəkləməsi ehtimal olunur. Aparılan tədqiqatları nəzərdən keçirək.
Bir tədqiqatda 53 kişiyə 3 aylıq müqavimət məşqindən sonra 15 qram hidroliz olunmuş kollagen verilmişdir. Plasebo qrupu ilə müqayisədə kollagen əlavəsi qəbul edən qrupun əzələ kütləsi əhəmiyyətli dərəcədə artdı.
Başqa bir tədqiqatda 77 premenopauzal (menopauzadan əvvəlki) qadına kollagen əlavələri verildi. Tədqiqat nəticəsində əlavə qəbul edən qrupun əzələ kütləsində artım müşahidə edildi.
Bu nəticələr kollagen əlavələrinin heç protein qəbul etməyənlərlə müqayisədə daha yaxşı nəticə verdiyini göstərir. Lakin kollagen əlavələrinin digər protein mənbələrindən üstün olub-olmadığı hələ müəyyən edilməyib.
Tədqiqatlara görə tövsiyə olunan kollagen dozaları hansılardır?
Dəri qırışları üçün: I, II və III tip qarışığından ibarət 2.5 qram hidroliz olunmuş kollagen 8 ilə 12 həftədən sonra fayda göstərmişdir.
Oynaq ağrısı üçün: 6 ay gündəlik 40 mg II tip kollagen və ya 10 həftə gündəlik 2 qram II tip kollagen oynaq ağrısının azalmasına kömək edə bilər.
Sümük sağlamlığı üçün: Tədqiqatlar məhduddur. İnəklərdən əldə edilən 5 qram hidroliz olunmuş kollagen bir tədqiqatda 1 ildən sonra sümük sıxlığının artmasına kömək etmişdir.
Əzələ inkişafı üçün: Müqavimət məşqindən sonrakı 1 saat ərzində qəbul edilən hidroliz olunmuş kollagen əzələ kütləsinin artmasına kömək edə bilər. Digər protein mənbələrinin də oxşar təsirlərə malik olması ehtimal olunur.
Kollagen əlavələri veqan və vegetarianlar üçün uyğundurmu?
Bazarda kollagen əlavələrinin əksəriyyəti heyvan mənşəlidir. Bu da veqan həyat tərzi seçən insanların bu məhsullardan istifadə edə bilməyəcəyi deməkdir. Lakin elm veqan kollagen hazırlamağın yolunu kəşf etdi. Artıq genetik modifikasiya olunmuş maya və bakteriyalardan istifadə edərək kollagen hazırlamaq mümkündür. Bakteriyaların quruluşuna kollagen kodlaşdıran insan geni əlavə edildikdə maya və ya bakteriyalar insan kollageninin quruluş vahidlərini istehsal etməyə başlamışdır.
Veqan kollagenin faydaları varmı?
Onlar daha sərfəlidir. Heyvan mənşəli kollagen vasitəsilə xəstəlik ötürülə biləcəyinə dair bəzi narahatlıqlar var. Veqan kollagen laboratoriya şəraitində istehsal edilir. Beləliklə, nəzarət olunan mühitdə zərərli maddələr və yayılmış allergenlər uzaqlaşdırılaraq istehsal olunduğu iddia edilir.
Elm hələ bu tətbiqləri daha yaxından öyrənməyə çalışır. Buna görə əlavələrə dair vədlərə münasibətdə diqqətli olmaq faydalıdır.
Bitki mənşəli kollagen mənbələri hansılardır?
Kollagen əsasən heyvan mənşəli qidalardan əldə edilir. Lakin bədənin kollagen hazırlamaq üçün C vitamini, sink, mis kimi müxtəlif vitamin və minerallara ehtiyacı var. Bu qida maddələrinin əksəriyyəti bitki mənşəli qidalardan əldə edilir. Kollagendə ən bol amin turşuları qlisin, lizin və prolindir. Bu üç amin turşusunu ehtiva edən bitki mənbələri aşağıdakılardır.
- Soya məhsulları (tempeh, tofu, soya proteini)
- Qara və ağ lobya
- Bir çox digər paxlalılar
- Balqabaq və günəbaxan tumu, fındıq, fıstıq, qoz, keşyu
- Çia
Veqan kollagenlər üçün hələ uzun yol qət edilməlidir. Lakin satışa çıxarılması üçün işlər bütün sürəti ilə davam edir.
Kollagen seçərkən nəyə diqqət etməli?
İnsan kollagen növünü seçərkən məqsədlərini ən yaxşı dəstəkləyən kollagen tipini seçməlidir. Bazardakı məhsullarda ən geniş istifadə olunan üç tip var.
- 1-ci və 3-cü tip kollagen adətən dəri sağlamlığı və elastikliyi üçün istifadə edildiyi halda,
- 2-ci tip kollagen qığırdaq və oynaq sağlamlığı üçün istifadə olunur. Ehtiyacınıza uyğun növ seçməyiniz vacibdir.
Digər vacib məqam kollagenin mənbəyidir. Kollagen mal-qara, toyuq, balıq və yumurta qabığı kimi müxtəlif mənbələrdən əldə edilir. Otlaqda yetişdirilən, otla bəslənən mal-qara kollageni və ya balıq kollageni kimi yüksək keyfiyyətli məhsullara üstünlük verə bilərsiniz.
Əlavənizin kollagen sintezini dəstəkləyən mis, sink və C vitamini ehtiva etməsi səmərəliliyini artıra bilər. Kollagen əlavələri tablet, kapsul, toz və maye formalarda olur. Buna görə seçim edərkən istifadə etmək istədiyiniz məhsulun formasına və dadına diqqət yetirə bilərsiniz.
Xülasə və nəticə
Kollagen bədənin quruluşunu təşkil etdiyindən, bir neçə tədqiqat onun əlavə şəklində qəbulunun bir çox potensial faydası ola biləcəyini göstərir. Lakin mövcud tədqiqatların kollagen istehsalçıları tərəfindən maliyyələşdirildiyi unudulmamalıdır. Başlanğıc olaraq, əlavələr qırışları azaldaraq dəri sağlamlığını yaxşılaşdıra və oynaq ağrısını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər. Digər mövzularda tədqiqatlar ümidverici olsa da, əlavələrin sümük sağlamlığı, əzələ qurulması və digər məsələlərdə nə qədər təsirli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün daha çox tədqiqata ehtiyac var. Hazırda kollagen əlavəsi qəbulunun məlum olan riski çox deyil. Bəzi istifadəçilər mədədə həssaslıq, qarında şişkinlik hissi kimi yüngül yan təsirlər bildirmişlər. Balıq, qabıqlı dəniz məhsulları və yumurta kimi qidalara allergiyanız varsa, bu qidaları ehtiva edən əlavələrdən çəkinməlisiniz. Hər hansı əlavəyə başlamazdan və ya mövcud əlavənin dozasını artırmazdan əvvəl mütləq səhiyyə mütəxəssisi ilə məsləhətləşməlisiniz.
KOLLAGEN HAQQINDA ƏVVƏLKİ YAZILARIMIZ
Kollagen nədir, nə işə yarayır, nədən əldə edilir və ən çox nələrdə var?
Hansı qidalar kollagen ehtiva edir? Kollagenə uyğun yemək reseptləri
Mənbələr
2. Here’s What You Need to Know About Vegan Collagen. healthline.com March 2019
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.