آیا مکمل کلاژن اثر دارد؟ فواید و زیانها چیست؟

پوست با سطح حدود 1.5-2.0 مترمربع بزرگترین اندام بدن است. در سراسر زندگی سد جسمی محافظ در برابر مواد شیمیایی، عوامل فیزیکی و آثار زیانآور فرابنفش (UV) است. اما با افزایش سن در بدن، کلاژن شروع به کاهش میکند و پوست بخشی از انعطاف خود را از دست میدهد.
علت اصلی توجه صنعت آرایشی به کلاژن، ادعای بهتر کردن ظاهر پوست صورت و گردن است. بدن کلاژن میسازد، اما مکملها برای سلامت مفصل، افزایش عضله و کشسانی پوست در حوزههای متعدد بازاریابی میشوند. آیا واقعاً مؤثرند؟ بر اساس شواهد علمی بررسی کردهایم.
پژوهشهای علمی درباره مکمل کلاژن
اثر مکمل کلاژن بر پوست
گرچه بدن طبیعی کلاژن میسازد، پژوهشها نشان میدهند مقدار پوستی ممکن است هر سال %1 کم شود.
پژوهش اولیه نشان میدهد مکمل میتواند سطح کلاژن پوست را افزایش دهد.
در مطالعه 114 فرد میانسال، روزانه 2,5 گرم کلاژن هیدرولیزشده حجم چروک را %20 کاهش داد.
مطالعه دیگر با زنان بالای 35 سال، شامل 72 نفر، انجام شد. طی 12 هفته کلاژن هیدرولیزشده عمق چروک را %27 کم و رطوبت را %28 زیاد کرد.
مرور نظاممند 2019 همه مطالعات مکمل کلاژن را ارزیابی کرد. برای پیری پوست و سلولیت، 8 تا 24 هفته مصرف روزانه 2.5 g تا 10 g هیدرولیزات کلاژن در 8 مطالعه بررسی شد. همچنین طی 4-12 هفته مصرف روزانه 3 g تریپپتید کلاژن در 2 مطالعه و یک مطالعه دیپپتید ارزیابی شد. نظر مشترک پژوهشگران، امیدبخش بودن برای ترمیم زخم و سلامت پوست بود.
ادعاهای زیادی درباره پیشگیری از جوش و دیگر مشکلات پوست با مکمل کلاژن هست، اما شواهد علمی پشتیبان ندارند.
اثر مکمل کلاژن بر مفصل
با سالمندی بهویژه غضروف اسفنجی مفصل فرسوده میشود. در این وضعیت موسوم به استئوآرتریت (OA)، غضروف بین مفاصل ساییده میشود و بهخصوص در دست، زانو و لگن التهاب، خشکی و درد میدهد.
در بررسی اثر کلاژن بر مفصل، طی 6 ماه مصرف روزانه 40 mg درد و خشکی مفصل را کاهش داد.
در مطالعه دیگر، طی 10 هفته روزانه 2 گرم کلاژن، درد و آسیب مفصل مبتلایان آرتروز را %38 کم کرد.
اثر مکمل کلاژن بر استخوان
استخوان بهویژه کلاژن نوع I دارد. پس ادعا میشود مکمل به پیشگیری از پوکی استخوان کمک میکند، اما بیشتر مطالعات پشتیبان حیوانیاند.
مطالعه انسانی چنین است:
این مطالعه با 131 زن پس از یائسگی بود. افراد یک سال روزانه 5 گرم کلاژن هیدرولیزشده گرفتند. تراکم استخوان ستون فقرات %3 و استخوان ران حدود %7 بیشتر شد. اما برای گفتن اینکه مکمل توده استخوان را بهتر میکند، پژوهش انسانی بیشتری لازم است.
اثر مکمل کلاژن بر عضلهسازی
چون مکمل کلاژن در اصل پروتئین است، احتمالاً همراه تمرین مقاومتی از رشد عضله حمایت میکند. مطالعات را ببینیم.
در مطالعهای به 53 مرد پس از 3 ماه تمرین مقاومتی، 15 گرم کلاژن هیدرولیزشده دادند. توده عضله نسبت به دارونما بسیار بیشتر شد.
در مطالعه دیگر به 77 زن پیش از یائسگی مکمل کلاژن دادند و توده عضله گروه مکمل افزایش یافت.
این نتایج نشان میدهد مکمل از دریافت نکردن پروتئین بهتر است، اما برتری آن بر منابع دیگر پروتئین هنوز مشخص نشده است.
دوز پیشنهادی کلاژن طبق پژوهش چیست؟
برای چروک پوست: ترکیب نوع I، II و III به مقدار 2.5 گرم کلاژن هیدرولیزشده، پس از 8 تا 12 هفته فایده نشان داده است.
برای درد مفصل: طی 6 ماه، روزانه 40 mg کلاژن نوع II، یا طی 10 هفته روزانه 2 گرم نوع II میتواند درد را کاهش دهد.
برای سلامت استخوان: پژوهش محدود است. کلاژن هیدرولیزشده گاوی به مقدار 5 گرم در یک مطالعه پس از 1 سال به افزایش تراکم کمک کرد.
برای عضلهسازی: کلاژن هیدرولیزشده طی 1 ساعت پس از تمرین مقاومتی میتواند عضله را بیشتر کند. منابع پروتئینی دیگر احتمالاً اثر مشابه دارند.
آیا مکمل کلاژن برای وگان و گیاهخوار مناسب است؟
بیشتر مکملهای بازار حیوانیاند و افراد با سبک زندگی وگان به آنها دسترسی ندارند. اما علم راه ساخت کلاژن وگان یافته است. اکنون با مخمر و باکتری دستکاری ژنتیکیشده میتوان کلاژن ساخت. با افزودن ژن انسانی رمزگذار کلاژن به باکتری، مخمر یا باکتری ساخت اجزای کلاژن انسان را آغاز کردهاند.
آیا کلاژن وگان فایده دارد؟
ارزانتر است. درباره انتقال بیماری از کلاژن حیوانی نگرانیهایی هست. کلاژن وگان در آزمایشگاه ساخته میشود؛ ادعا میشود در محیط کنترلشده با حذف مواد مضر و حساسیتزاهای رایج تولید میشود.
علم هنوز در تلاش برای شناخت بهتر این روشهاست؛ بنابراین درباره وعده مکملها محتاط باشید.
منابع گیاهی کلاژن چیست؟
کلاژن بیشتر از غذای حیوانی تأمین میشود، اما بدن برای ساخت آن به ویتامین C، روی، مس و دیگر ریزمغذیها نیاز دارد که بیشترشان از غذای گیاهی تأمین میشوند. فراوانترین اسیدهای آمینه کلاژن گلیسین، لیزین و پرولیناند. منابع گیاهی این سه عبارتاند از:
- محصولات سویا (تمپه، توفو، پروتئین سویا)
- لوبیای سیاه و سفید
- حبوبات متعدد دیگر
- تخمه کدو و آفتابگردان، فندق، بادامزمینی، گردو و بادام هندی
- چیا
کلاژن وگان هنوز راه زیادی در پیش دارد، اما تلاش برای عرضه با سرعت ادامه دارد.
هنگام انتخاب کلاژن به چه توجه کنیم؟
باید نوعی انتخاب کرد که بهترین پشتیبان هدف فرد باشد. سه نوع رایج در محصولات بازار وجود دارد.
- کلاژن نوع 1 و 3 معمولاً برای سلامت و کشسانی پوست،
- و نوع 2 برای غضروف و مفصل استفاده میشود. انتخاب متناسب با نیاز مهم است.
نکته دیگر منبع است. کلاژن از گاو، مرغ، ماهی و پوسته تخممرغ میآید. میتوانید نوع باکیفیت مانند گاو چراگاهی علفخوار یا کلاژن ماهی را ترجیح دهید.
وجود مس، روی و ویتامین C پشتیبان ساخت کلاژن در مکمل ممکن است کارایی را بیشتر کند. قرص، کپسول، پودر و مایع موجود است؛ پس شکل و طعم دلخواه را هنگام انتخاب بررسی کنید.
خلاصه و نتیجه
چون کلاژن ساختار بدن را میسازد، برخی مطالعات فواید بالقوه متعدد مکمل را نشان میدهند. اما مطالعات موجود با بودجه تولیدکنندگاناند. مکمل ممکن است چروک را کم، پوست را بهتر و درد مفصل را سبک کند. با وجود امیدبخش بودن حوزههای دیگر، برای میزان اثر بر استخوان، عضله و موارد دیگر مطالعه بیشتر لازم است. فعلاً خطر شناختهشده زیادی ندارد. برخی حساسیت معده و نفخ خفیف گزارش کردهاند. اگر به ماهی، صدف یا تخممرغ حساسید، مکمل دارای آنها را نخورید. پیش از شروع هر مکمل یا افزایش دوز، حتماً با متخصص سلامت مشورت کنید.
نوشتههای قبلی درباره کلاژن
کلاژن چیست، چه کاربردی دارد، از چه ساخته میشود و کجا بیشتر است؟
منابع
2. Here’s What You Need to Know About Vegan Collagen. healthline.com March 2019
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.