Lazımsız əməliyyatların qarşısını almaq üçün: 1 litr ananas şirəsi və qabaqcıl MRT texnologiyası

Tarixi dönüş: "ümidsiz hal"dan "müalicə edilə bilən" xəstəliyə

Onkologiya tarixində uzun illər kolorektal xərçəngin qarın pərdəsinə (peritona) yayılması tibbi baxımdan "son dayanacaq" sayılırdı. Bu xəstələr sistemli kimyaterapiya ilə palliativ (rahatlaşdırıcı) müalicə alır, əməliyyat imkanlarının olmadığı düşünülürdü. Periton metastazı şişin qarın boşluğuna yayılması demək idi və cərrahlar üçün "əlçatmaz" sahə sayılırdı.

Lakin son 20-30 ildə Paul Sugarbaker tərəfindən öncüllük edilən cərrahi üsullar bu yanaşmanı dəyişdirdi. Sitoreduktiv cərrahiyyə (CRS) və eyni vaxtda tətbiq olunan isti kimyaterapiya (HIPEC), seçilmiş xəstələrdə sağqalmanı nəzərəçarpacaq dərəcədə uzatdı, hətta bəzilərində tam sağalma təmin etdi. Artıq periton metastazını "yayılmış sistemli xəstəlik" deyil, "regional xəstəlik" kimi idarə etmək mümkün idi.

Böyük dilemma: kim əməliyyat olunmalıdır?

Bu inqilabi müalicə (CRS + HIPEC) onkoloji cərrahiyyənin ən ağır və mürəkkəb əməliyyatlarındandır. Əməliyyat saatlarla davam edir; bəzən bağırsaqların bir hissəsi, öd kisəsi, dalaq və ya qarın pərdəsi tam çıxarılır. Buna görə "düzgün xəstə seçimi" həyati əhəmiyyət daşıyır.

Şiş yükü çoxdursa (yüksək peritoneal xərçəng indeksi — PCI), bu ağır əməliyyat xəstəyə fayda vermir, əksinə, həyat keyfiyyətini pisləşdirir. Cərrahların ən böyük qorxusu xəstəni "tam sağalma" ümidi ilə əməliyyata götürüb qarın boşluğunu açdıqdan sonra şişin təmizlənə bilməyəcək qədər yayıldığını görmək və heç nə edə bilmədən bağlamaqdır. Tibbdə buna "faydasız/nəticəsiz əməliyyat" deyilir.

Görünməyəni görmək: tomoqrafiyanın məhdudiyyətləri

Bəs əməliyyatdan əvvəl kimin uyğun olduğunu necə anlayacağıq? Standart üsul olan kompüter tomoqrafiyası (KT) qaraciyər və ya ağciyər metastazlarını çox yaxşı göstərsə də, qarın pərdəsindəki "düyü dənəsi" və ya "mərcimək" böyüklüyündə millimetrik şişləri görməkdə yetərsiz qalır.

Buna görə cərrahlar sırf "içəri baxmaq" və şişin yayılmasını anlamaq üçün xəstələrə əvvəlcə diaqnostik laparoskopiya (kamera ilə baxış əməliyyatı) etməli olurlar. Bu isə xəstə üçün əlavə prosedur, əlavə anesteziya və vaxt itkisi deməkdir. DISCO tədqiqatı, məhz bu məqamda "Əməliyyat etmədən, yalnız görüntüləmə ilə həqiqi vəziyyəti görə bilərikmi?" sualına cavab axtarıb.

1 litr ananas şirəsi qaydası

Niderland Xərçəng İnstitutundan Dr. Max J. Lahaye üsulu belə izah edir: "Xəstələrimizdən MRT-dən əvvəl mağazadan alınan 1 litr ananas şirəsi içmələrini istəyirik. Ananas şirəsində yüksək miqdarda manqan var. Bu metal bağırsaq möhtəviyyatındakı mayeni MRT-də 'tam qara' göstərir (mənfi kontrast). Beləliklə, bağırsaq möhtəviyyatı qaraldılarkən parlayan şişlər sanki gecə səmasındakı ulduzlar kimi aydınlaşır."

Standart üsul

Xəstələrin %42.5-ində əməliyyata götürüldükdən sonra şişin təmizlənə bilməyəcək qədər yayıldığı (əməliyyatla çıxarıla bilmədiyi) məlum olub və onlar faydasız əməliyyat (açıb-bağlama) keçiriblər.

DW-MRI qrupu

MRT ilə qiymətləndirilən qrupda bu nisbət %26.8-ə enib. Niderland kohortunda azalma daha aydın olub (%59-dan %22-yə).

Onkologiyanın ən vacib prinsiplərindən biri "Primum non nocere"dir (əvvəlcə zərər vermə). Xəstəni faydalanmayacağı ağır əməliyyata götürmək onun sağalma dövrünü lazımsız uzatmaq və sistemli müalicələrə (kimyaterapiyaya) başlamasını gecikdirmək deməkdir.

Bu tədqiqat qabaqcıl texnologiya (MRT) ilə sadə qidanın (ananas şirəsi) birləşərək cərrahın "üçüncü gözü" ola biləcəyini göstərir. Peritoneal xərçəng indeksi (PCI) qiymətləndirməsində MRT-dən istifadə xəstələrimizi lazımsız cərrahi travmadan qoruyacaq və cərrahi komandanın gücünü həqiqətən faydalanacaq xəstələrə yönəltməsinə kömək edəcək.

Gələcəkdə qarın pərdəsinə metastaz şübhəsi olan hər xəstədə "bıçaq altına uzanmazdan əvvəl" qabaqcıl MRT müayinəsinin standart olacağına inanırıq.