Qızıl Xaç və Qızıl Ay 1863-1868 – Humanitar yardım qurumlarının doğuşu

Bugünkü Beynəlxalq Qızıl Xaç və Qızıl Ay Hərəkatı mövcudluğunu isveçrəli sosial fəal Henri Dunanta borcludur. 

Dunant bir gündə 30000 insanın öldüyü və minlərlə insanın yaralandığı 1859-cu il İtaliya Solferino döyüşündə gördüklərindən dəhşətə gəlmişdi. Dunant müharibənin hər iki tərəfindəki yaralılara yardım göstərə biləcək beynəlxalq yardım cəmiyyəti üçün Avropanı dolaşmağa başladı. Bu səylərdən müxtəlif təşkilatlar yarandı. 

• 1863-cü ildə silahlı münaqişə qurbanlarına insani rəftara yönəlmiş özəl qurum olan Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin (ICRC) yaradılmasında iştirak etdi. 
• 1901-ci ildə ilk Nobel sülh mükafatını qazandı və ICRC üç dəfə Nobel sülh mükafatına layiq görüldü.

Qızıl Xaç və Qızıl Ay Cəmiyyətləri Beynəlxalq Federasiyası (IFRC) 1919-cu ildə yaradıldı və bu gün bir çox milli Qızıl Xaç və Qızıl Ay cəmiyyətləri arasındakı fəaliyyətləri əlaqələndirir. Bu milli cəmiyyətlərdən biri Amerika Qızıl Xaçıdır (ARC); o, qan və qan məhsullarının toplanması, işlənməsi və paylanması; fəlakətlərdə yardım göstərilməsi, ehtiyacı olanlara kömək edilməsi; hərbçilər və ailələri ilə maraqlanılması; sağlamlıq təhsili proqramlarının təqdim edilməsi kimi fəaliyyətləri həyata keçirir. ARC Afrikada qızılca və malyariya ilə mübarizəyə kömək edən beynəlxalq yardım proqramlarını da dəstəkləyir.

ABŞ xəstəxanalarını ən çox qanla təchiz edən ARC 1881-ci ildə amerikalı tibb bacısı Clara Barton tərəfindən yaradıldı. ARC həmçinin qan məhsullarının viruslardan təmizləndiyinə əmin olmaq üçün geniş qan testləri aparır və qan köçürülmələrinin mümkün ağırlaşmalarını azaltmaq üçün leykoreduksiya (ağ qan hüceyrələrinin qandan ayrılması) tətbiq edir.

*

Türkiyədə isə 1868-ci ildə yaradılmış Türkiyə Qızıl Ay Cəmiyyəti də eyni məqsədə xidmət edir:

• Humanitar yardım, 
• Fövqəladə hallara müdaxilə, 
• Qanvermə, 
• Səhiyyə xidmətləri, 
• Sosial yardımlar,
• Cəmiyyətin müdafiəçisi 

Qızıl Ay təbii fəlakətlər, müharibələr və fövqəladə hallar kimi çətin şəraitdə zərərçəkənlərə təcili yardım göstərmək missiyasını üzərinə götürür. Həmçinin müntəzəm qanvermə toplayaraq səhiyyə qurumlarına və xəstələrə dəstək olur. Bu gün Türkiyədəki Qızıl Ay geniş könüllü şəbəkəsinə, müasir obyektlərə və əhatəli xidmətlərə malik quruma çevrilmişdir. Daim böyüyən və inkişaf edən Qızıl Ay insanı mərkəzə alan işi ilə cəmiyyətin həyatına toxunmağa davam edir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Clarissa Harlowe “Clara” Barton (1821–1912), Jean Henri Dunant (1828–1910

• Əvvəlki mövzu: Xəstəliklərin mikrob nəzəriyyəsi 1862 – Görünməz varlıqlar
• Sonrakı mövzu: Dişçi burğusu 1864 – Dental kəsicilər