Xəstəliklərin mikrob nəzəriyyəsi 1862 – Görünməz varlıqlar

Fransız kimyaçı və mikrobioloq Louis Pasteur xəstəliklərin səbəbləri və qarşısının alınması barədə öncül tədqiqatlar aparmış və mikroorqanizmlərin bir çox xəstəliyin səbəbi olduğunu irəli sürdüyü “xəstəliklərin mikrob nəzəriyyəsi” üçün təcrübələr həyata keçirmişdir.

1862-ci ildə aparılmış məşhur təcrübədə Pasteur sterilizə edilmiş qida məhlullarında bakteriyaların böyüməsinin spontan yaranma (abiogenez) nəzəriyyəsindən qaynaqlanmadığını göstərdi. Spontan yaranma nəzəriyyəsi həyatın çox vaxt cansız maddədən yarandığını irəli sürür. Məsələn, tozun, sporların və digər hissəciklərin məhlula daxil olma ehtimalının az olduğu uzun, nazik və əyri boğazlı şüşədə heç bir orqanizm inkişaf etmirdi. Pasteur isə şüşələr qırıldıqda mühitdə orqanizmlərin böyüməyə başladığını müşahidə etdi. 

Pasteur həmçinin fəaliyyəti boyunca;

• Şərab fermentasiyasını, qoyunlar və ipəkqurdlarındakı xəstəlikləri araşdırdı. 
• Quduzluğa qarşı peyvənd hazırlayan Pasteur pasterizasiyanın (içkinin müəyyən temperaturda müəyyən müddət ərzində qızdırılması) qidalarda mikrobların çoxalmasını azaltdığını göstərdi. 
• Qarayara ilə bağlı tədqiqatlarında yoluxmuş heyvanın qanından əldə edilən bakteriyaların çox durulaşdırılmış məhlullarının belə, heyvanlara inyeksiya edilməzdən əvvəl qidalı mühitdə çoxalmasına imkan verildikdə heyvanları öldürə biləcəyini göstərdi.

Pasteur görünməz varlıqların xəstəlik yaratdığını irəli sürən ilk şəxs deyildi. Hətta Roma alimi Marcus Terentius Varro “Gözlə görünməyən, havada dolaşıb ağızdan və ya burundan bədənə daxil olaraq ciddi xəstəliklər yaradan varlıqlara diqqət edilməlidir” xəbərdarlığını e.ə. 36-cı ildə dərc etmişdi. Lakin Pasteurun xəstəliklərin mikrob mənşəli səbəblərinə dair genişmiqyaslı elmi təcrübələri tibb və ictimai səhiyyədə inqilab yaratdı.

Məqalə şəklinin təsviri: Louis Pasteur təcrübə apararkən

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Marcus Terentius Varro (116 B.C.–27 B.C.), Louis Pasteur (1822– 1895)

• Əvvəlki mövzu: Beyni nahiyələrə ayırmaq 1861 – Hər sahənin gizli dünyası
• Növbəti mövzu: Qırmızı Xaç və Qızıl Aypara 1863-1868 – Humanitar yardım təşkilatlarının doğuşu