Süd vəzi xərçəngli xəstələrin həyat yoldaşları uzunmüddətli anksiyete yaşayır

Süd vəzi xərçəngi yalnız bioloji toxumanı deyil, bir ailəni, bir münasibəti və ortaq həyatı hədəfə alır. Diaqnoz anından bütün diqqət təbii olaraq xəstəyə yönəldiyi halda, prosesin ən yaxın şahidi və dəstəkçisi olan həyat yoldaşları adətən "kölgədə" qalır.
Lakin müasir elmi məlumatlar bu "güclü dayanmaq" rolunun ağır bədəli olduğunu göstərir. Müalicələr bitsə belə, həyat yoldaşlarının mühüm hissəsi xəstələr kimi uzunmüddətli anksiyete, gələcək narahatlığı və maliyyə stressi ilə mübarizəni davam etdirir. Bu yazı elmi tədqiqatlar işığında xərçəngin həyat yoldaşları üzərindəki "səssiz" təsirlərini və bunun səbəblərini araşdırır.
Klinik psixoloqumuz İnci Cengizinhazırladığı bu yazıyalnız süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş xəstələrimizə deyil, çox vaxt öz duyğularını təxirə salaraq “güclü olmaq məcburiyyətində qalan”, yükü səssiz daşıyan və görünməz olan həyat yoldaşlarına da yer açmağı hədəfləyir. Bu mətn həyat yoldaşlarının yaşadığı narahatlığın normal qəbul edilməli, fərq edilməli və dəstəklənməli olduğunu xatırladan çağırışdır.
2017 Cancer Survivorship Simpoziumunda təqdim olunan və Borstelmann və həmkarları tərəfindən aparılan diqqətçəkən tədqiqat gənc süd vəzi xərçəngi xəstələrinin (40 yaşdan aşağı) həyat yoldaşlarının yaşadığı psixososial yükü rəqəmlərlə ortaya qoyub. Xəstələrin 289 həyat yoldaşının orta hesabla 62 ay (5 il) izləndiyi bu tədqiqatın nəticələri belədir:
Süd vəzi xərçəngini digər xəstəliklərdən ayıran və həyat yoldaşlarındakı narahatlığı "xronikləşdirən" bəzi struktur xüsusiyyətləri var.
Süd vəzi xərçənginin müalicəsi cərrahiyyə ilə bitmir. Kimyaterapiya, radioterapiya və ardınca 5-10 il davam edə bilən hormonal müalicələr prosesin daim "gündəmdə" qalmasına səbəb olur. Həyat yoldaşları üçün bu, xəstəliyin heç vaxt tam geridə qalmadığı hissini yaradır. Beyin daim "ayıq-sayıq olma" (vigilance) rejimində işləyir; bu da xroniki yorğunluğu və anksiyeteni qidalandırır.
Müalicə bitdikdə fiziki təhlükə azalsa belə, zehni təhlükə qavrayışı davam edir. Elmi tədqiqatlar residiv qorxusunun həyat yoldaşlarında iki ölçüdə yaşandığını göstərir:
Emosional: Nəzarət müayinələrindən əvvəl artan qəfil narahatlıq, mədə spazmları, yuxu pozuntuları.
Koqnitiv: Zehindən çıxmayan "Birdən təkrarlansa?", "Birdən onu itirsəm?" düşüncələri. Araşdırmalara görə emosional reaksiyalar zamanla azalsa belə, bu koqnitiv "ayıq-sayıq olma" vəziyyəti illərlə davam edə bilər.
Süd vəzi xərçəngi fərdi deyil, münasibətlərlə bağlı təcrübədir. Tədqiqatlar xəstə ilə həyat yoldaşının emosional vəziyyətlərinin bir-birinə "güzgü" tutduğunu göstərir. Xəstə narahat olduqda həyat yoldaşının narahatlığı artır; lakin həyat yoldaşları adətən xəstəni üzməmək üçün öz qorxularını basdırır (Protective Buffering). Bu "emosional maskalanma" həyat yoldaşının daxili dünyasında tənhalaşmasına və anksiyetenin dərinləşməsinə səbəb olur.
40 yaşdan aşağı cütlüklərdə karyera, kiçik uşaqlara qulluq və gələcək planlarının qeyri-müəyyənliyi narahatlıq yükünü artırır.
Sosial dəstək mexanizmi zəif olan və bütün qulluq yükünü təkbaşına üzərinə götürən həyat yoldaşlarında tükənmə daha sürətlə inkişaf edir.
Müalicə xərcləri və ya əmək qabiliyyəti itkisinə görə iqtisadi qeyri-müəyyənlik yaşayanlarda anksiyete qalıcı olur.
DROZDOGAN Akademiya şərhi
"Süd vəzi xərçəngi ilə mübarizə yalnız şişin məhv edilməsi ilə bitən proses deyil; bu prosesdə iştirak edən ailənin psixoloji bərpasını da əhatə edir. Həyat yoldaşlarında görünən uzunmüddətli anksiyete 'zəiflik' və ya 'şişirtmə' deyil, qeyri-müəyyənliyə və məsuliyyətə verilən insani cavabdır.
Müalicənin planlaşdırılmasında yalnız xəstənin deyil, 'görünməz qəhrəmanlar' olan həyat yoldaşlarının da psixososial ehtiyaclarının soruşulması sağalmanın bütövlüyü baxımından zəruridir."
Elmi istinadlar
- Borstelmann N, Rosenberg SM, Gelber SI, et al. Partners of young breast cancer survivors: A cross-sectional evaluation of psychosocial issues and mental health. Cancer Survivorship Symposium 2017. Abstract 184.
- Cohee A, Storey S, Winger JG, et al. A cohort study of quality of life in partners of young breast cancer survivors compared to partners of healthy controls. J Patient Rep Outcomes. 2020;4(1):19.
- Hagedoorn M, Sanderman R, Bolks HN, et al. Distress in couples coping with cancer: A meta-analysis and critical review of role and gender effects. Psychol Bull. 2008;134(1):1–30.
- Hodges LJ, Humphris GM, Macfarlane G. A meta-analytic investigation of the relationship between the psychological distress of cancer patients and their carers. Soc Sci Med. 2005;60(1):1–12.
- Liu Q, Ye F, Jiang X, et al. Effects of psychosocial interventions for caregivers of breast cancer patients: A systematic review and meta-analysis. Heliyon. 2023;9(2):e13715.
- Otto AK, Soriano EC, LoSavio ST, et al. The longitudinal course of emotional and cognitive factors of fear of cancer recurrence in breast cancer patients and their partners. Psychooncology. 2022;31(7):1221–1229.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.