Tibb bacılığı 1854 – Florence Nightingale ilə müasir tibb bacılığının doğuşu

Amerikanın görkəmli tibb bacısı Virginia Henderson-un qeyd etdiyi kimi, tibb bacılarının rolu xəstə və ya sağlam şəxsə dəstək olmaqdır. Bu dəstəyə xəstənin kifayət qədər gücü, istəyi və ya biliyi olsaydı, yataqda və ya sağalma prosesində müstəqil yerinə yetirə biləcəyi fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi daxildir.

Avropanın Qaranlıq dövründə xəstələrə qulluq edən katolik rahiblərdən başlayaraq tibb bacılığı anlayışı əsrlər əvvəl yaranıb. Lakin müasir tibb bacılığı peşəsinin rəmzi kimi bir neçə ad ön plana çıxır. İngilis tibb bacısı və yazıçı Florence Nightingale Krım müharibəsi zamanı tibb bacısı kimi fəaliyyəti ilə tanındı. 

Florence Nightingale 1854-cü ildə dəhşətli şəraitdə əziyyət çəkən yaralı ingilis əsgərlərinə qulluq etmək üçün 38 könüllü qadın tibb bacısı ilə birlikdə Türkiyəyə getdi. Pis gigiyenik şəraitin çoxlu ölümə səbəb olduğunu görən Nightingale daha ciddi gigiyena şərtləri üçün kampaniya apardı. 1860-cı ildə Londonun St. Thomas Xəstəxanasında tibb bacılığı məktəbinin yaradılmasına rəhbərlik edərək peşəkar tibb bacılığının əsasını qoydu.

Müasir tibb bacılığının banisi Nightingale bir qrup tibb bacısı ilə Üsküdar səmtindəki Barrack Xəstəxanasına göndərildi. Bu, Nightingale-in Türkiyədəki xidmətinin başlanğıcını göstərir.

Barrack Xəstəxanasında Nightingale və komandası xəstələr üçün şəraiti yaxşılaşdırmaq məqsədilə gigiyena və qulluq standartlarını köklü şəkildə dəyişdi. Xüsusilə xəstələrin təmizliyinə, yetərli qidalanmasına və ümumilikdə daha yaxşı qulluğa diqqət ayrıldı. Bu dəyişikliklər xəstəxanadakı ölüm nisbətlərinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb oldu.

Nightingale xəstəxana şəraitini və xəstələrə qulluq üsullarını qeydə almaq üçün bir sıra statistik metodlardan da istifadə etdi. Bu, müasir tibbi statistikanın və məlumatlara əsaslanan tibbi təcrübələrin əsasını yaratdı. Bu statistika Nightingale-in sağlamlıq şəraitini yaxşılaşdırmaq səylərinin təsirini sübut etdi və səhiyyə islahatlarına dəstəyi artırdı.

Nightingale-in Türkiyədəki xidmətinin təsiri yalnız müharibə zamanı deyil, müharibədən sonrakı dövrdə də davam etdi. Nightingale İngiltərəyə qayıtdıqdan sonra belə onun təcrübə və müşahidələri tibbi qulluq və tibb bacılığı təhsili sahələrində mühüm islahatların aparılmasına kömək etdi. Bu islahatlar tibb bacılığının müasir peşə kimi tanınmasına gətirib çıxardı.

Yamaykalı tibb bacısı Mary Seacole, Krımda əsgərlərin əziyyətləri ilə məşğul olan başqa bir mühüm şəxsdir. Yamaykadakı həkimlərin tövsiyə məktubları ilə İngiltərəyə gedən Seacole Krımda orduya yardım etmək üçün Britaniya Müharibə İdarəsinə müraciət etdi. Qarışıq irqli qadınlara qarşı qərəz səbəbindən davamlı olaraq rədd edildi. Seacole daha sonra təxminən 5 km-lik səfərini özü maliyyələşdirdi və Krımda yaralılar üçün mehmanxana tikdirdi. 

Müxtəlif yerlərdə fəaliyyət göstərə bilən tibb bacıları psixi sağlamlıq, uşaq tibb bacılığı, geriatrik tibb bacılığı və onkologiya tibb bacılığı kimi sahələrdə ixtisaslaşa bilərlər. Amerika tibb bacılığının digər rəmzləri arasında

• Clara Barton - Amerika Qırmızı Xaçının banisi, 
• Margaret Sanger - doğuşa nəzarət fəalı, 
• Helen Fairchild - I Dünya müharibəsi zamanı Amerika Ekspedisiya Qüvvələrində xidmət etmiş, 
• Clara Maass - könüllü qatıldığı sarı qızdırma tədqiqatları səbəbindən həyatını itirmiş,

yer alır.

Yazıdakı şəklin izahı: JFlorence Nightingale-in (ortada) 1886-cı ildə Buckinghamshire-dəki Claydon House-un qarşısında St Thomas-dan məzun olan tibb bacıları sinfi ilə çəkilmiş fotoşəkli

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Mary Jane Seacole (1805–1881), Florence Nightingale (1820– 1910), Clarissa Harlowe “Clara” Barton (1821–1912), Clara Louise Maass (1876–1901), Margaret Higgins Sanger Slee (1879– 1966), Helen Fairchild (1885–1918), Virginia Henderson (1897–1996)

• Əvvəlki mövzu: Broad Street nasosu 1854 – Vəba xəstəliyi
• Növbəti mövzu: Hüceyrə bölünməsi 1855 – Hüceyrə patologiyasının doğuşu