Ürək-ağciyər aparatı 1953 – Təhlükəsiz mürəkkəb əməliyyatlar

Ürək-ağciyər aparatı (KAM) ürək qapaqlarının və ya ürəyin daxili divarındakı dəliklərin bərpasını əhatə edən əməliyyatlar zamanı qan dövranını və qanın kifayət qədər oksigenlə təmin olunmasını qoruyan cihazdır. Kardiopulmonar şuntlama adlanan bu proses ürək və ağciyərləri dövrədən kənarlaşdıraraq, ürəyi müvəqqəti dayandıran kimyəvi maddələrlə birlikdə cərraha nisbətən qansız və hərəkətsiz mühitdə işləməyə imkan verir. Dövr edən qanın laxtalanmasını azaltmaq üçün heparindən istifadə olunur; bədənin metabolizmini yavaşlatmaq üçün qan soyudula bilər və bu da oksigenə ehtiyacı azaldır.

1953-cü ildə amerikalı cərrah John Gibbon 18 yaşlı qadının ürəyinin daxili divarındakı dəliyi bərpa edərkən KAM-dan uğurla istifadə edən ilk şəxs oldu. Bərpa zamanı onun ürəyi və ağciyərləri 27 dəqiqə dayandırıldı.

Süni nasosun qırmızı qan hüceyrələrinə vura biləcəyi zərəri azaltmaq üçün yenilikçi yanaşmalar lazım idi. Məsələn, alimlər qanı borular boyunca yumşaq şəkildə hərəkət etdirən silindrli nasoslarla və ya qanı fırladaraq nasoslama təsiri yaradan mərkəzdənqaçma nasosları ilə təcrübələr apardılar. Ürəyin döyünməsini əvəz etməkdən daha çətini ağciyərin oksigenləşdirmə funksiyasını müvəqqəti əvəz etmək zərurəti idi. Tarixi həllər arasında oksigenin qabarcıqlar şəklində verilməsi (sonradan qabarcıqların süzülməsi) və membranlardan istifadə kimi müxtəlif üsullar olmuşdur. 

Təbii ağciyərdə oksigenlə karbon qazının mübadilə olunduğu mürəkkəb səthlərin ümumi sahəsi təxminən tennis meydançasının bir tərəfi qədərdir! 

Bəzi xəstələr KAM-dan sonra zehni qabiliyyətlərinin zəiflədiyini bildirmişlər. Bu hal ürək-damar xəstəliyi üçün oxşar risk amillərinə malik xəstələrdə də yarana bildiyindən bu itkilərin səbəbi KAM olmaya bilər. 

Yazıçı Autumn Stanleynin fikrincə, KAM "yaxın tibb tarixi boyunca yaradılmış ən mühüm cihaz ixtiralarından biridir və bütün açıq ürək əməliyyatlarını, ümumən daha uzun cərrahi prosedurları, eləcə də ürək və ürək-ağciyər transplantasiyalarını mümkün etmişdir."

Məqalə şəklinin təsviri: 1980-ci illərə aid ürək əməliyyatının rekonstruksiyası. Bu həqiqətə uyğun model London Elm Muzeyinin Lower Wellcome qalereyasında nümayiş etdirilir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: John Heysham Gibbon Jr. (1903–1973)

• Əvvəlki mövzu: DNA-nın quruluşu 1953 – Yeni dövrün başlanğıcı
• Növbəti mövzu: Endoskop 1954 – Bədənin dərinliklərinə səyahət