Xərçəng hüceyrələrinin bir-birini yeyə bildiyini bilirdinizmi? Bəs bu, müalicədə istifadə oluna bilərmi?

1970-ci illərdə tədqiqatçılar mikroskop altında insan xərçəng hüceyrələrini araşdırarkən bir-birini yeyən hüceyrələr olduğunu gördülər. Buna hüceyrə kannibalizmi (adamyeyənlik) deyildi. Xərçəng hüceyrələrinin bir-birini yeməsinin səbəbləri və bioloji mexanizmi isə yaxın vaxta qədər bilinmirdi. Bununla yanaşı, xərçənglə əlaqəsi də tam aydınlaşdırılmamışdı. Son dərc edilmiş tədqiqat mitoz adlandırdığımız hüceyrə bölünməsinin bu vəziyyəti tətiklədiyini göstərir.
Hüceyrə kannibalizmi – hüceyrə adamyeyənliyi nədir?
Entoz kimi də tanınan bu davranış epitel xarakterli xərçəng hüceyrələrində müşahidə olunur. Bu halda digər hüceyrə tərəfindən sanki “udulan” hüceyrələr parçalanaraq həzm edilir.
Epitel toxuma bədənin daxili və xarici səthini örtən, araları çox sıx olan epitel (örtük) hüceyrələrindən yaranmış ixtisaslaşmış toxumadır. Orqan xərçənglərinin çoxu bu epitel hüceyrələrindən başlayır.
Hüceyrə kannibalizmi epitel tipli xərçəng hüceyrələrində tez-tez görülür.
Hüceyrə adamyeyənliyi (cellular cannibalism) ilə xərçəng əlaqəsi olduqca mürəkkəbdir. Xərçəng hüceyrələri digər hüceyrələri yeyərək özünə qida təmin edir və beləliklə çoxalmağa davam edir. Bu, eyni zamanda xərçəng hüceyrəsinin şiş mikromühitində yaşamasını təmin edir. Xərçəng hüceyrəsinin genetik quruluşundakı qeyri-sabitlik (instabillik) artır.
Bütün bu məlumatlar əsasında entozun şişin grade göstəricisini (mərhələsini) artırdığı görülmüş və hüceyrə daxilində hüceyrə quruluşu yaranan xəstələrdə proqnozun (xəstəliyin gedişinin) pis olduğu müşahidə edilmişdir.
Entoz eyni zamanda xərçəng hüceyrəsinin təkamülünü dəstəkləyir. Xərçəng hüceyrələri arasında mühitə ən yaxşı uyğunlaşan hüceyrələr digərlərini yeyərək aradan qaldırır.
Entozun xərçəngdən qoruyucu təsirinin olduğu da düşünülür. Bu halda zədələnmiş hüceyrələr aradan qaldırıla bilir. Hər iki vəziyyətdə əsas mexanizm tam aydınlaşdırılmamışdır.
Bu mövzuda yeni dərc edilmiş tədqiqatda insan epitel hüceyrələri istifadə olunmuşdur. Araşdırmanın məqsədi sürətləndirilmiş çəkiliş edən mikroskoplardan istifadə etməklə hüceyrə adamyeyənliyinə səbəb olan zülalları müəyyən etməkdir.
Tədqiqat nəticələrinə görə:
- Epitel hüceyrələri mühitə bağlana bilmədikdə başqa hüceyrələr tərəfindən aradan qaldırıldığı müşahidə edilmişdir.
- Bəlkə də tədqiqatın ən maraqlı nəticələrindən biri hüceyrə bölünməsi olan mitozun hüceyrə kannibalizmini tətiklədiyinin müşahidəsidir.
Bəs bu tədqiqat xərçəng baxımından nə ifadə edir?
- İnsan xərçənglərinin yüzdə 80-i epitel xarakterlidir. Bu, epitel xərçəng hüceyrələrində tez-tez müşahidə olunan hüceyrə kannibalizminin səbəbini anlamağa yönəlmiş mühüm tədqiqatdır.
- Sürətlə çoxalan hüceyrələrin digər hüceyrələr tərəfindən yeyildiyi müəyyən edilmişdir. Başqa sözlə, nəzarətsiz çoxalma hüceyrə kannibalizmini tətikləyir. Bu, yeni müalicə strategiyalarının hazırlanmasını təmin edə bilər.
- Hüceyrələrin digər hüceyrələrlə və mühitlə əlaqəsi itdikdə onların asanlıqla başqa hüceyrələr tərəfindən aradan qaldırıldığı görülür. Bu, xərçəng hüceyrəsinin digər hüceyrələrə yapışmasını təmin edən zülal quruluşlarını hədəfləyən dərmanların xərçəng əleyhinə təsirini izah edə bilər.
Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, entoz həm xərçəngi dəstəkləyən, həm də xərçəngdən qoruyan rola malikdir. Daha ətraflı tədqiqatlarla bunun əsas səbəbləri aydınlaşdırılmalıdır.
Mənbələr
Mitosis can drive cell cannibalism through entosis.
eLife, 2017
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.