Xərçəng viruslarının qlobal köçü: Neandertallardan And mumiyalarına 50000 illik izləmə
Bu məqalədə
36-cı gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Patogen arxivi: Neandertallardan And mumiyalarına onkogen davamlılıq
Xərçəng tarixi araşdırmaları müasir insanın sərhədlərini aşaraq nəsli kəsilmiş qohumlarımızı və minlərlə il əvvəlki ilk köç yollarını əhatə edən nəhəng laboratoriyaya çevrilib. Qədim DNT qeydlərində patogenlərin aşkarlanması xərçəngin yalnız müasir dövrə aid bir «pozulma» olduğu fikrini tamamilə təkzib edir. Bu molekulyar sübutlar onkogen amillərin hominin təkamülündə nə qədər dərin kökləndiyini və bioloji tariximizin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini göstərir.
Əlaqəli mövzu: 2022-ci il Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel Mükafatından nə anlamalıyıq?
Neandertal irsi: ortaq əcdaddan gələn virus yükü
Rusiyanın Sibir bölgəsindəki Çagırskaya mağarasında tapılan Neandertal qalıqları xərçəng yaratmaq potensialı olan virusların tarixini 50000 il geriyə aparıb. Bu qədim qalıqlarda aşkarlanan adenovirus, herpesvirus və papillomavirus izləri müasir tibbin onkogen saydığı bioloji amillərin Neandertallarla Homo sapiens-in ortaq əcdadından bəri mövcud olduğunu sübut edir.
QƏDİM GENOMLARDA XƏRÇƏNG TƏTİKLƏYİCİLƏRİ
-
1Epşteyn–Barr (EBV) bənzəri ştammlar: Limfoma və nazofaringeal karsinoma riskini artıran bu virus ailəsinin izləri on minlərlə il əvvəlki hominin populyasiyalarında fəal patogen yükü yaradırdı.
-
2Hepatit B-nin (HBV) təkamülü: Neolit dövrünə aid Avropa nümunələrində aşkarlanan qədim HBV xətləri qaraciyər xərçəngi riskinin əkinçilik cəmiyyətinə keçidlə məhdudlaşmadığını, ovçu-yığıcı icmalardan bəri davam etdiyini göstərir.
-
3Virus inteqrasiyası: Qədim DNT məlumatları virusların sahib genomuna inteqrasiya olmaq və mutasiyaları tətikləmək qabiliyyətinin təkamül prosesində dəyişməz strategiya olduğunu sübut edir.
And dağlarının səssiz şahidləri: HTLV-1 və leykozun köçü
Cənubi Amerikanın təbii yolla qorunmuş mumiyaları virusların qlobal köç xəritəsini yenidən çəkməyə imkan verib. Çilinin Atakama səhrasında tapılan 1500 illik mumiyanın sümük iliyində aşkarlanan HTLV-1 virusu xərçəng epidemiologiyasının əslində köç hekayəsi olduğunu üzə çıxarır.
Bu tapıntılar leykozun və bəzi dəri xərçəngi növlərinin risk amillərinin qitəyə müstəmləkəçilərlə gəlmədiyini, əksinə, on minlərlə il əvvəlki ilk köç dalğaları ilə daşındığını göstərir. Virusların bu qədim köç yolları boyunca davamlılığı xərçənglə mübarizəmizin zaman baxımından dərinliyini sübut edən ən konkret məlumatlardandır.
DROZDOGAN AKADEMİYASININ QEYDİ
Neandertallardan mumiyalara uzanan bu patogen izləri xərçəngin bioloji sərhəd tanımadığının və coğrafi maneələri insanla birlikdə aşdığının sübutudur. Çilidəki mumiyada aşkarlanan leykoz virusunun köklərinin Asiyaya dayanması tibb tarixinin əslində təkamül və köç tarixi olduğunu xatırladır. Qədim məlumatlar patogenlərin təkamül zəifliklərini müəyyən etmək və gələcək onkoloji riskləri proqnozlaşdırmaq üçün əvəzsiz baxış bucağı verir.
Ədəbiyyat
- Briones, M., et al. (2024). Scientists discover oldest known human viruses in 50,000-year-old Neanderthal remains. Archaeology Magazine.
- Li, et al. (1999). The presence of ancient human T-cell lymphotropic virus type I provirus DNA in an Andean mummy. PubMed.
- Perotti, A., et al. (2021). Ancient Human Genomes and Environmental DNA from the Cement Attaching 2,000-Year-Old Head Lice Nits. Molecular Biology and Evolution.
- Krause, J., et al. (2018). Stone age hepatitis B virus decoded. Max-Planck-Gesellschaft.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.