Xərçəngin hətta insanlıq tarixindən qədim olduğunu bilirdinizmi?

Aşağıdakı şəkildə görünən deformasiyalı sümük dinozavrda diaqnoz qoyulmuş bədxassəli (xərçəngli) şişin ilk nümunəsidir.

Şəkildəki fibula (baldırdakı sümük) təxminən 76 milyon il əvvəl Kanadanın cənubundakı Alberta-da (indiki Dinozavr Parkı) yaşamış buynuzlu, otyeyən Centrosaurust-a aiddir.
Paleontoloqlar əvvəlcə sümüyün qəribə formasının tam sağalmamış sınıqdan yarandığını düşünmüşdülər. Lakin sonra yeni bir şey görüldü!
The Lancet Oncologyjurnalında dərc edilən yeni tədqiqat diaqnoz üçün yuxarıdakı fosilin daxili quruluşunu xəstə insandakı sümük şişi ilə müqayisə edib.
Nəticə: Dinozavrın xərçəng növü olan osteosarkomadan (sümük xərçəngindən) əziyyət çəkdiyi tapıldı. Osteosarkoma əsasən gənc yetkinlərə təsir edir və bu şiş çox vaxt ayaqdakı uzun sümüklərdə yetişməmiş sümük toxumasından başlayır.
Bu, fosil qalıqlarında ilk xərçəng tapıntısı deyil. Alimlər Tyrannosaurus rex fosillərində xoşxassəli şişlər, ördəkdimdik hadrozavrlarda artritlər və 240 milyon yaşlı tısbağalarda osteosarkoma aşkar ediblər. Lakin tədqiqatçılar bu işlərinin hüceyrə səviyyəsində dinozavr xərçəngi diaqnozunu təsdiqləyən ilk tədqiqat olduğunu deyirlər.
Alimlər, paleontoloqlar, patoloqlar, cərrah və radioloq daxil geniş komanda fosili yüksək ayırdetməli kompüter tomoqrafiyası ilə araşdırdı. Həmçinin hüceyrələrin quruluşunu qiymətləndirmək üçün mikroskop altında nazik toxuma kəsiklərini araşdırdılar. Şişin ehtimal ki, heyvanı narahat edəcək qədər irəlilədiyini tapdılar. İnsanlarda da osteosarkomanın müalicəsinin çətin olduğu məlumdur. Lakin fosil digər Centrosaurust nümunələri ilə birlikdə sümük yığınında tapıldığı üçün dinozavrın xərçəngdən deyil, sürünün qalanı ilə birlikdə seldə ölmüş ola biləcəyi təxmin edilir.
Tədqiqatçılar diaqnozlarının qeyri-adi fosil malformasiyalarına müasir görüntüləmə və diaqnostika ilə daha diqqətli baxışı göstərdiyini, xəstəliklərin təkamül mənşəyi barədə yeni anlayışlara yol açdığını deyirlər.
Nəticədə xərçəng müasir dövrə və insana xas xəstəlik deyil, canlılar tarixinin çox qədim dövrlərində də mövcud olmuş xəstəliklər qrupudur.
ƏLAQƏLİ MÖVZULAR
XƏRÇƏNG NƏDİR? Niyə və necə yaranır? Qısaca bütün proses və biologiya
Genetik dəyişikliklər və xərçəng! Xərçəngin genetik olması nə deməkdir?

Mənbələr
History of Medicine.
First case of osteosarcoma in a dinosaur: a multimodal diagnosis.
THE LANCET ONCOLOGY, August 2020
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.