Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Xəstə etimadının müalicəyə təsiri

Xəstə etimadının müalicəyə təsiri

Etimad haqqında

Başqasına güvənmək, insanın yaşaması, xüsusilə cəmiyyətdə yaşaması üçün "olmazsa olmaz" saya biləcəyimiz əsas anlayışlardandır. Maraqlıdır ki, etibarlı olmağın əsas şərtlərindən biri başqalarına güvənməkdir.

Həyatda bəzi şeyləri başqalarının nəzarətinə vermədən hər şeyi özümüzün təhlükəsiz saxlamağa çalışması mümkünsüzdür. Bu halda başqalarının xoş niyyətinə inanaraq özümüzü etimadın sui-istifadəsinə açıq qoymağımız qaçılmazdır. Buna görə birinə güvənmək mahiyyətcə özünü müdafiəsiz və başqalarından asılı etməkdir. İnsanlar bəzən könüllü, bəzən məcburən özlərini belə etimad münasibətinə təslim edirlər.

Adətən şəxslərarası etimad qurumlara etimaddan daha güclüdür və şəxsin ümumi həyat seçimlərindən, baxışlarından çox cari həyat təcrübələrinə və xarakter xüsusiyyətinə bağlıdır.

Şəxslərarası etimadın tələbləri fərd üçün dəyişə bilər və 4 fərqli tərifdəndanışa bilərik:

  1. Birincisi, qarşı tərəfin gələcək hərəkətlərini qabaqcadan görməyi əhatə edən etimad münasibəti.
  2. İkincisi, güvənən şəxsin qarşı tərəfin arzuolunan davranışı göstərəcəyinə dair müsbət gözləntisi olan etimad münasibəti.
  3. Üçüncüsü, risk götürməyi əhatə edən etimad münasibəti; bu, etimad edilən şəxsin hərəkətlərinə qarşı sui-istifadəyə açıq olmaqdır.
  4. Sonuncusu etimad pozulanda nəticələri daha ağır olan güclü etimad münasibətidir. Belə etimad daha çox yaxın dostlarda və ailədə müşahidə edilir.

Xəstə-həkim münasibətində etimad

Xəstə-həkim münasibətində xəstə öz sağlamlıq probleminin məsuliyyətini daşımaqda yetərsiz olduğu üçün gündəlik həyatda yaxın münasibətdə olmadığı həkimə güvənməlidir.

Xəstə-həkim münasibəti xəstənin bəzən güvənməkdən başqa seçiminin olmaması, məlumat və gücün qeyri-bərabər bölüşdürülməsi ilə səciyyələnir. Bəzən xəstənin etimadı "zəmanətli" sayıla bilər. Ümumi fikrə görə xəstənin həkimə etimadı həkimin onun faydası üçün çalışdığına inam kimi tərif edilir. Həkim-xəstə münasibətinin mürəkkəbliyi dəqiq tərifi çətinləşdirir.

  • Müxtəlif xəstə qrupları araşdırılanda bu etimadın çoxlu amilə görə dəyişdiyini görürük:
  • Tədqiqatlar nəticəsində qadınların kişilərdən daha güclü etimad hissinə malik olduğu tapılmışdır.
  • Yaşlıların da güvənməyə daha meyilli olması müxtəlif tədqiqatların tapıntıları arasındadır.
  • Afroamerikalıların Amerikadakı ağdərili etnik qrupa nisbətən həkimlərə daha az güvəndiyi, bütün Avropada həkimlərə ən çox güvənən etnik qrupun almanlar olduğu tapılmışdır.
  • Nəhayət, təhsil səviyyəsi ilə həkimə etimad arasında müsbət əlaqə tapılmışdır.

Xəstələrin internet vasitəsilə sağlamlıq və müalicə məlumatlarına artmış çıxışı ilə həkimlərə etimadı arasında əlaqəni göstərən tədqiqata rast gəlmədik. Bununla belə, onkoloqların fikri xəstələrin artan internet çıxışının etimada zərər verməyəcəyi yönündədir.

Xəstə etimadı ölçülə bilərmi?

Xəstə etimadının başlanğıcdan aydın və ümumi qəbul edilmiş tərifinin olmaması onun ölçülməsini də çətinləşdirir.

Mövcud ədəbiyyatı araşdıranda xəstə etimadına dair işlərin çoxunda onun əsas tədqiqat mövzusu olmadığını, bir çoxunun isə nəticələrə baxaraq etimadı 2-ci çıxarış kimi müəyyənləşdirdiyini gördük. Bəzi tədqiqatlarda xəstəyə verilən "həkiminizə güvənirsinizmi?" sualına "bəli", "xeyr" cavabları ilə hesablandığını, çox az tədqiqatın isə etimadı dərəcələndirdiyini gördük. Etimadı dərəcələndirən bu işlərdə xəstənin məmnunluğu, müalicə boyu eyni həkimdə israr etməsi, dostlarına tövsiyə etmək istəyi və başqa həkimdən ikinci rəyə ehtiyac duymaması kimi parametrlər istifadə edilmişdir.

Xəstələrin etimadına təsir edən amillər

  • Texnoloji yetərlilik onlardan biridir. Yeni diaqnostika, müalicə üsulları və tədqiqatlar barədə xəstələrini məlumatlandıran həkimlər onların gözündə daha etibarlı olduğu halda, bu sahədə yetərsiz qalan həkimlərə etimad azalır.
  • Cərrahi sahələrdə işləyən həkimlərdə əməliyyatsonrası ağırlaşmalarla xəstələrin etimadsızlığı arasında əlaqə tapılmışdır.
  • Başqa tədqiqat həkimlərin pis proqnoz (xəstəliyin gedişi) barədə dürüst və açıq danışmasının xəstə ilə etimad qurmaq və saxlamaqda vacib olduğunu göstərmişdir.
  • Süd vəzi xərçəngi xəstələrində həkimlərin xəstə mərkəzli yanaşmalarının etimadı artırdığı göstərilmişdir.

Belə davranışlara xəstəni səmimi dinləmək, söylədiklərinə səbir göstərmək, həqiqətən narahat olduğunu göstərmək və xəstəyə önəm verdiyini hiss etdirmək daxildir.

Etimad nə verir?

Həm xəstələr, həm də həkimlər qarşılıqlı etimad münasibətinin proqnoz (xəstəliyin gedişi) barədə ünsiyyətin ilkin şərti olduğunu və onu asanlaşdırdığını bildirdilər.

Yaşlı xəstələr arasında tədqiqatda həkiminə daha çox güvənənlərin müalicə zamanı az güvənənlərdən daha məmnun olduğu tapıldı. Xərçəng xəstələrinin həkimə etimadının müstəqil mənbələrdən aldıqları məlumatı onunla müzakirə etmək ehtimalını artırdığını göstərən tədqiqat olsa da, bunun əksini bildirənlər də var. Həkimə daha çox güvənən xəstələrin pis xəbər aldıqda daha çox sual verdikləri tapıldı.

Qərarverməni asanlaşdıran amil kimi etimad

Xəstələr həkimlə qurduqları etimad münasibətini qərarverməni asanlaşdıran amil sayırlar. Həkimə güvənmələrinin ondan gələcək müalicə qərarları və tövsiyələrə əməl etmələrini təşviq etdiyini bildirirlər.

Güvənən xəstələr sağlamlıq qərarlarının məsuliyyətini həkimlərinə verməkdə daha rahat görünürlər.

Kənddən gələn azgəlirli xəstələrin həkimlərinin müalicə tövsiyələrinə tam güvənməsi müxtəlif tədqiqatların tapıntıları arasındadır.

Xəstələrin həkimə bu qədər güvənməsi müalicə prosesində daha passiv rol almalarına səbəb olur. Bəzi həkimlər xəstələrin passiv rolunu müalicə üçün faydalı saysalar da, bu fikir həkimlər arasında geniş dəyişir.

Nəticə

Yuxarıda dediyimiz kimi, tədqiqatların bəziləri etimadı əsas araşdırma mövzusu saymır, bəziləri isə nəzəri baxışdan irəli gedə bilmir. Çox az tədqiqat mövzunu ətraflı araşdırır. Hazırkı işlərə baxaraq etimadın yetərincə öyrənilmədiyini və daha irəli tədqiqatlara ehtiyac olduğunu demək yanlış olmaz. Yenə də mövcud tapıntılar işığında həkimlər olaraq üzərimizə düşəni etməyə və xəstələrimizə güvənə biləcəkləri mühit yaratmağa borcluyuq.

Mənbələr

Hall MA, Zheng B, Dugan E, Camacho F, Kidd KE, Mishra A, Balkrishnan R. Measuring patients' trust in their primary care providers. Med Care Res Rev. 2002 Sep;59(3):293-318. doi: 10.1177/1077558702059003004. Erratum in: Med Care Res Rev. 2003 Mar;60(1):118. PMID: 12205830.

Görüş sorğusu

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Xəstə etimadının müalicəyə təsiri

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.