Yeni diabetli xəstələrdə MRT, köhnə KT-lərdə süni intellektlə mədəaltı vəzi xərçənginin erkən diaqnozu

Səssiz təhlükə qarşısında yeni ümidlər

Pankreatik duktal adenokarsinoma (PDAC) ən səssiz və ölümcül xərçənglərdən biri olaraq qalır. Diaqnoz zamanı halların %75-i əməliyyat edilə bilməyən mərhələdədir və 5 illik sağqalım %12-dən aşağıdır. Rutin skrininq testlərinin olmaması gec aşkarlanmaya səbəb olur. Lakin iyul 2025-də yayımlanan iki vacib tədqiqat bunu dəyişmək potensialına malikdir: süni intellekt dəstəkli KT skrininqi və metabolik riskə əsaslanan MRT skrininqi.

1. PANCANAI: süni intellekt KT-lərdən şişlərin kölgəsini oxuya bilərmi?

Nəşr: Investigative Radiology, 24 iyun 2025 | Rəhbər: Laura Degand, Kopenhagen Universiteti

Bu retrospektiv tədqiqat 2006-2016-cı illərdə biopsiya ilə təsdiqlənmiş mədəaltı vəzi xərçəngi olan 1083 xəstənin 1220 KT müayinəsini araşdırıb. Əvvəlcədən öyrədilmiş süni intellekt modeli (PANCANAI) görüntülərdə şiş lezyonlarını və əsas pankreatik axacağın (MPD) enini təhlil edib.

Əsas nəticələr:

• Diaqnoz zamanı KT-də aşkarlama həssaslığı: %91.8

• KT diaqnozdan ≥1 il əvvəl çəkilibsə: %53.9

• I mərhələli xərçənglərdə həssaslıq: %82.9

• Portal fazada həssaslıq: %92.1, arterial fazada: %90.9, gecikmiş fazada: %83.5

Şərh:

Süni intellekt diaqnozdan bir il əvvəlki KT-lərin təxminən yarısında mədəaltı vəzi xərçəngi izlərini aşkar edə bilir. Bu, “radiomik barmaq izi” adlanan, hələ simptom yaratmamış şişlərin izlərini tanımaq deməkdir.

2. PANDOME: risk qrupundakı diabet xəstələrində MRT skrininqi mümkündürmü?

Nəşr: The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, iyul 2025 | Rəhbər: Dr. Richard Frank, ABŞ

Bu prospektiv tədqiqat yaşı 50-dən yuxarı, yeni başlamış diabet (NOD) və ya pisləşən diabet (DD) diaqnozlu 109 şəxsdə MRT-əsaslı skrininq aparıb.

Təriflər:

• Yeni başlamış diabet (NOD): Son 12 ayda HbA1c yüksəlməsi

• Pisləşən diabet (DD): Ən azı 2 illik diabet fonunda son 6 ayda >%2 HbA1c artımı (çəki artımı və ya dərmana riayətsizliklə izah olunmayan)

Əsas nəticələr:

• İştirakçıların %50-sində orta ölçüsü 6 mm olan kistik lezyon tapılıb

• 7 nəfərə EUS aparılıb; 4 nəfərə biopsiya lazım olub

• Biopsiyaların birində DD qrupunda IB mərhələli PDAC aşkarlanıb

• DD qrupunda bu əlamətlər daha nəzərəçarpan olub:

  • Daha yüksək HbA1c (P = .02)

  • Daha çox çəki itkisi (P = .0038)

  • Daha yüksək insulin ehtiyacı (P < .0001)

• ENDPAC risk balına görə:

  • DD qrupunun %75-i yüksək riskli olub (NOD qrupunda: %35.6)

Şərh: Diabetin gedişində pisləşmə mədəaltı vəzi xərçənginin gizli xəbərçisi ola bilər. MRT ilə riskli şəxslərdə erkən diaqnozun mümkünlüyü ilk dəfə prospektiv tədqiqatla göstərilib.

Mədəaltı vəzi xərçənginin erkən diaqnozunda mühüm irəliləyiş

Mədəaltı vəzi xərçəngi simptomsuz irəliləməsi və təsirli skrininq vasitələrinin olmaması ilə uzun müddətdir erkən diaqnozdan yayınır. Lakin PANCANAI və PANDOME nəticələri bunu dəyişə biləcək paradiqma dəyişikliyinə işarə edir. Görüntü arxivlərinin süni intellektlə retrospektiv təhlilindən incə metabolik dəyişikliklər əsasında yüksək risklilərin prospektiv skrininqinə qədər hər iki yanaşma xəstəliyi klinik üzə çıxmadan aşkarlamaqda mühüm irəliləyiş verir. Bu tədqiqatlar yalnız yeni vasitələri təsdiqləmir, həmçinin kimin və necə skrininqdən keçməli olduğunun tərifini yeniləyir. Birlikdə bu tədqiqatlar mədəaltı vəzi xərçənginin daha erkən diaqnozuna gedən yolda mühüm mərhələdir — bu yol tibbin ən ölümcül xəstəliklərindən birində sağqalımı artırmaq ümidi daşıyır.