11 نوع سرطان با بیشترین افزایش در بزرگسالان جوان و دلایل آن
در این مقاله
چرا سرطان در بزرگسالان جوان افزایش می‌یابد؟ داده‌های انگلستان در BMJ Oncology و افزایش خاموش چاقی
در بیست سال گذشته تصویری بسیار جلب‌توجه‌کننده شکل گرفته است: سرطان‌هایی که پیش‌تر «بیماری سنین بالا» شناخته می‌شدند، اکنون در بزرگسالان زیر 50 سال نیز به‌دفعات دیده می‌شوند. این موضوع اغلب شبیه یک بحث آماری به نظر می‌رسید؛ تا اینکه در 28 آوریل 2026 پژوهشگرانِ Institute of Cancer Research (ICR) و Imperial College London در لندن، تحلیلی را با استفاده از داده‌های سامانه ملی ثبت سرطان انگلستان در مجله BMJ Oncologyمنتشر کردند. آن‌ها 22 نوع مختلف سرطان را در فاصله 2001-2019 بررسی کردند. نتیجه این بود: میزان بروز 11 سرطان در بزرگسالان 20-49 ساله به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد. مصرف سیگار و الکل ثابت مانده یا کاهش یافته؛ فعالیت بدنی افزایش یافته؛ مصرف گوشت کمتر شده و دریافت فیبر به‌آرامی بالا می‌رود. پس دلیل افزایش چیست؟ قوی‌ترین سرنخ مطالعه را می‌توان در این عبارت خلاصه کرد: اضافه‌وزن. اما به‌تنهایی کافی نیست.
این گزارش برای مجموعه‌ای از تیترهای خبرساز ماه‌های اخیر، مانند «موارد سرطان کولون در افراد دهه 30 زندگی افزایش می‌یابد» و «سرطان پستان در زنان پیش از 40 سالگی شایع‌تر شده است»، چارچوبی علمی فراهم می‌کند. افزون بر این، موضوع فقط به انگلستان محدود نیست. در ثبت‌های ملی سرطان آمریکا، استرالیا، کانادا و بسیاری از کشورهای اروپایی نیز الگوهای مشابهی دیده می‌شود. اهمیت موضوع در زمینه ترکیه و OECD هم رو به افزایش است؛ به‌ویژه آن‌گونه که این مجله و سخنگویان ICR تأکید می‌کنند: برنامه‌های غربالگری چاقی، بار سرطان در بیست سال آینده را شکل خواهند داد.
حجم داده‌ها و دامنه پوشش
تیمِ Cancer Epidemiology and Prevention Research Unit (CEPRU) در ICR با استفاده از داده‌های سامانه ملی ثبت سرطان انگلستان، یک بازه زمانی 18 ساله میان 2001 و 2019 را از نظر بروز 22 نوع سرطان در زنان و 21 نوع در مردان تحلیل کرد. گروه سنی بررسی‌شده به‌صورت 20-49 سال تعریف شد؛ یعنی بازه‌ای که در متون علمی برای «سرطان زودرس» (early-onset cancer) پذیرفته شده است. برای مقایسه، روند همان انواع سرطان در گروه بالای 50 سال نیز بررسی شد.
این مطالعه روند عوامل خطر رفتاری سنتی را در بیست سال گذشته به‌صورت مستقل مدل‌سازی کرد: سیگار، الکل، کم‌تحرکی، گوشت قرمز/فرآوری‌شده، دریافت کم فیبر و شاخص توده بدنی (BMI). اگر یکی از این عوامل ثابت باشد یا کاهش یابد، به‌تنهایی برای توضیح افزایش سرطان کافی نیست؛ اگر افزایش یابد، به‌دنبال الگویی می‌گردند که با افزایش سرطان هم‌زمان باشد.
جبهه‌های مورد انتظار و غیرمنتظره
تقریباً همه 11 سرطانی که بروز آن‌ها در بزرگسالان جوان افزایش می‌یابد، به‌جز سرطان دهان، سرطان‌هایی هستند که ارتباط شناخته‌شده‌ای با اضافه‌وزن دارند. در بخش بزرگی از آن‌ها افزایش موازی در گروه بالای 50 سال نیز دیده می‌شود؛ بنابراین مشکل مختص جوانان نیست، بلکه روندی در کل جمعیت است که در بخش جوان‌تر هم قابل مشاهده شده است. اما دو نوع سرطان برجسته‌اند: سرطان کولون و سرطان تخمدان فقط در گروه سنی جوان افزایش می‌یابند، درحالی‌که در سالمندان افزایش ندارند یا کاهش می‌یابند. این نکته به‌ویژه مهم است، زیرا فرضیه اثر هم‌گروهی را تقویت می‌کند: الگوی مواجهه‌ای که در متولدین پس از 1975 از نظر زیستی متفاوت است.
📊 11 سرطان با افزایش بروز در بزرگسالان جوان (انگلستان، 2001-2019)
دسته‌های سرطان در مطالعه (خلاصه یافته‌ها):
- سرطان کولون و راست‌روده (فقط در گروه سنی جوان افزایش می‌یابد)
- سرطان تخمدان (فقط در گروه سنی جوان افزایش می‌یابد)
- سرطان آندومتر (رحم)
- سرطان کبد (کارسینوم هپاتوسلولار)
- سرطان کلیه
- سرطان پانکراس
- سرطان تیروئید
- میلوم متعدد
- سرطان پستان پس از یائسگی (افزایش در بخش جوان‌تر نیز دیده می‌شود)
- سرطان حفره دهان (مرتبط با HPV؛ تنها استثنای غیرمرتبط با چاقی)
- سرطان کاردیای معده
در زنان جوان، میزان سرطان کولون مرتبط با BMI در طول 18 سال از 0,9 به 1,6 در هر 100.000 نفر افزایش یافت. در همان دوره، سرطان کولونی که به BMI نسبت داده نمی‌شد، از 6,4 به 9,6 در هر 100.000 نفر رسید. در مردان نیز الگوی مشابهی وجود دارد. نکته ظریف این است که تعداد موارد سرطان کولون قابل انتساب به BMI در مقیاس مطلق همچنان کمتر است؛ بنابراین اضافه‌وزن نمی‌تواند این افزایش را کاملاً توضیح دهد. عوامل دیگری هم باید دخیل باشند.
سیگار کاهش یافت، الکل ثابت ماند — اما سرطان افزایش می‌یابد
شگفت‌انگیزترین یافته مطالعه این است که عوامل خطر رفتاری که انتظار می‌رفت هم‌زمان با سرطان افزایش یابند، برعکس، پس‌روی کردند. در بزرگسالان جوان انگلستان، مصرف سیگار طی بیست سال گذشته سالانه %2 کاهش یافته است. مصرف الکل عمدتاً ثابت یا رو به کاهش است. فعالیت بدنی افزایش یافته، مصرف گوشت قرمز و فرآوری‌شده کمتر شده و دریافت فیبر به‌آرامی اما به‌طور معناداری بالا رفته است. به‌عبارت دیگر، اثر کارزارهای سلامت عمومی دیده می‌شود.
📉 کاهشی یا ثابت
سیگار (کاهش سالانه %2) · الکل (ثابت/کاهش اندک) · مصرف گوشت قرمز/فرآوری‌شده · کم‌تحرکی (کاهش) · دریافت فیبر (افزایش آهسته)
📈 افزایشی
اضافه‌وزن و چاقی (افزایش پیوسته از 1995) · افزایش سالانه %2,6 چاقی در زنان جوان
بااین‌حال، خود نویسندگان اذعان دارند: چاقی به‌تنهایی نمی‌تواند این افزایش سرطان را کاملاً توضیح دهد. بر اساس محاسبات، در فاصله 2001-2019 تقریباً این سهم از افزایش سرطان کولون در بزرگسالان جوان با افزایش BMI قابل توضیح است: %20؛ %80 باقی می‌ماند. پس اضافه‌وزن قوی‌ترین سرنخ ماست، اما تنها مقصر نیست.
فراتر از وزن — انسولین، التهاب و میکروبیوم
این پرسش که چرا چاقی خطر سرطان را افزایش می‌دهد، یکی از پربارترین حوزه‌های پژوهش در بیست سال گذشته بوده است. چاقی دست‌کم 19 سازوکار مجزا دارد که با انواع مختلف سرطان مرتبط‌اند. Marc Gunter از مطالعه تیم ICR و Imperial، در نشست‌های خبری به‌ویژه بر سازوکار انسولین تأکید کرد. در افراد مبتلا به چاقی، سطح انسولین خون به‌طور مزمن بالا می‌ماند؛ انسولین یک عامل رشد است و تکثیر سلولی را تحریک می‌کند. در افراد مبتلا به چاقی، ارتباط مستقیم میان سرطان زودرس کولون و سطح بالای انسولین در پژوهش‌های اخیر نشان داده شده است. همچنین:
🔬 سازوکارهایی که چاقی ممکن است از طریق آن‌ها به سرطان منجر شود
هورمونی: مقاومت به انسولین و هیپرانسولینمی، به‌ویژه در کولون، آندومتر و پانکراس؛ افزایش تولید استروژن در بافت چربی از طریق آروماتاز، در سرطان پستان پس از یائسگی و آندومتر؛ و عدم تعادل لپتین/آدیپونکتین. التهاب: بافت چربی منبع التهاب مزمن با درجه پایین است؛ سیتوکین‌هایی مانند TNF-α و IL-6 از ریزمحیط سرطان پشتیبانی می‌کنند. میکروبیوم روده: دیس‌بیوز همراه با چاقی، از طریق متابولیت‌های میکروبی آسیب DNA در اپی‌تلیوم کولون را افزایش می‌دهد. اختلال متابولیک: NAFLD/MASH خطر سرطان کبد را افزایش می‌دهد؛ دور کمر یک شاخص پیش‌آگهی مستقل از BMI است.
این سازوکارها نشان می‌دهند: BMI معیار پذیرفته‌شده چاقی است، اما تمام زیست‌شناسی آن را نشان نمی‌دهد. دور کمر، نسبت چربی احشایی، وجود NAFLD/MASH، امتیازهای مقاومت به انسولین (HOMA-IR) و نشانگرهای التهاب مزمن (CRP، IL-6) همگی مستقل از BMI به خطر می‌افزایند. بنابراین، وقتی نویسندگان می‌گویند «افزایش BMI تمام افزایش سرطان را توضیح نمی‌دهد»، در واقع منظورشان این است که «عوامل مرتبط با چاقی که BMI آن‌ها را ثبت نمی‌کند، احتمالاً نقش دارند».
میکروبیوم، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، آنتی‌بیوتیک و آلودگی هوا
مطالعه برای بخش توضیح‌داده‌نشده %80، به مجموعه‌ای از عوامل اشاره می‌کند که مظنون‌اند، اما هنوز اثبات نشده‌اند . موارد زیر به‌ویژه جلب توجه می‌کنند:
🔍 عوامل مظنون — هنوز اثبات نشده‌اند
- غذاهای فوق‌فرآوری‌شده (UPF): گروه 4 طبقه‌بندی NOVA؛ محصولات صنعتی پُر از طعم‌دهنده، غلیظ‌کننده و امولسیفایر که ممکن است از طریق میکروبیوم روده، التهاب و اختلال متابولیک، خطر را افزایش دهند.
- مواجهه با آنتی‌بیوتیک در کودکی و نوجوانی: تغییر پایدار در ترکیب میکروبیوم؛ به‌ویژه ارتباط آن با سرطان کولورکتال در دست بررسی است.
- آلودگی هوا (PM2,5): مستقیماً با افزایش آدنوکارسینوم ریه غیرمرتبط با سیگار در زنان آسیایی ارتباط دارد؛ پژوهش درباره سرطان کولون و اندام‌های دیگر نیز ادامه دارد.
- مواجهه‌ها در اوایل زندگی: اثر زیستی ایجادشده در رحم و دوران کودکی؛ مفهومِ برنامه‌ریزی جنینی ؛ این اثر ممکن است 30-40 سال بعد به‌صورت سرطان ظاهر شود.
- میکروپلاستیک‌ها و PFAS («مواد شیمیایی همیشگی»): پژوهش هنوز در مرحله ابتدایی است، اما نگرانی‌ها انباشته می‌شوند.
نکته مهمی که نویسندگان بر آن تأکید دارند این است که بسیاری از همین عوامل مظنون نیز در انگلستان ثابت مانده یا کاهش یافته‌اند، مانند مصرف آنتی‌بیوتیک. در نتیجه، توضیح افزایش سرطان با هرکدام از آن‌ها به‌تنهایی دشوار می‌شود. پس وضعیت کنونی چنین است: مقصران اصلی شناخته‌شده افزایش سرطان را توضیح نمی‌دهند؛ چاقی به‌تنهایی نیز کافی نیست؛ آنچه باقی می‌ماند زیست‌شناسی‌ای است که هنوز نتوانسته‌ایم کاملاً آن را تعریف کنیم.
داده‌های ترکیه چه می‌گویند؟
اگرچه این مطالعه از داده‌های انگلستان استفاده می‌کند، برای ترکیه پیامدهای مستقیم و بسیار مهمی دارد. زیرا ترکیه در بیست سال گذشته در میان کشورهای OECD، یکی از کشورهایی بوده که شیوع چاقی در آن با بیشترین سرعت افزایش یافته است. مطالعه چندمرکزی OBREDI-TR، منتشرشده در 2024، مشخصات بزرگسالان با BMI ≥30 kg/m² را در 28 مرکز از هفت منطقه مختلف کشور توصیف کرد. شیوع چاقی بزرگسالان در زنان ترکیه از %30 فراتر رفت؛ در کودکان و نوجوانان افزایش تا 4 برابر گزارش شد. این وضعیت با جهش جهانی چاقی در دوران نوجوانی هم‌راستاست.
طبق گزارش OECD در 2025، انتظار می‌رود بار بیماری‌های غیرواگیر ترکیه در سال‌های آینده تقریباً دو برابر سریع‌تر از میانگین OECD افزایش یابد. سه نیروی اصلی پشت این پیش‌بینی قرار دارند: سالمندشدن جمعیت، تشدید مواجهه‌های غیرسیگاری مانند آلودگی هوا، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و کم‌تحرکی، و سرعت بالای همه‌گیری چاقی. جوانان ترکیه با شیوع کمتر سیگار نسبت به همتایان انگلیسی خود شروع می‌کنند، اما بار بیشتری از چاقی و سندرم متابولیک را به دوش می‌کشند.
«جوان»بودن دیگر محافظت در برابر خطر محسوب نمی‌شود
این مطالعه در عمل پیام‌های زیر را دارد:
🩺 پیامدهای عملی برای کار بالینی
- غربالگری سرطان کولون: در آمریکا از 2021 سن غربالگری از 50 به 45 کاهش یافت. در ترکیه، در چارچوب KETEM هنوز بالای 50 سال است؛ راهنماهای اروپایی در حال به‌روزرسانی‌اند.
- ارزیابی سابقه خانوادگی: در سرطان‌های سنین جوانی، غربالگری سندرم‌های ارثی مانند BRCA1/2، سندرم لینچ، لی–فرامنی و MUTYH حتماً باید در نظر گرفته شود؛ به‌ویژه اگر یکی از بستگان درجه‌اول در سن پایین به سرطان مبتلا شده باشد.
- مداخله برای چاقی: کنترل وزن در نوجوانی و بزرگسالی جوان شاید نیرومندترین مداخله منفرد برای پیشگیری از سرطان در سنین بالاتر باشد.
- آگاهی از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده: جبهه جدید آموزش عمومی؛ به نقشه راهی 30 ساله، مانند کارزار مبارزه با سیگار، نیاز خواهد بود.
- اندازه‌گیری دور کمر: BMI به‌تنهایی کافی نیست؛ اندازه‌گیری چربی احشایی و معیارهای سندرم متابولیک باید بخشی از ارزیابی بالینی باشد.
محدودیت‌های این مطالعه چیست؟
برای سنجش درست ارزش این تحلیل در BMJ Oncology، باید محدودیت‌های آن را نیز شناخت:
⚠️ محدودیت‌های مهم
1. مطالعه فقط بر داده‌های انگلستان استوار است؛ در جمعیت‌هایی با تنوع قومی و ژنتیکی بیشتر، الگوها ممکن است متفاوت باشند. 2. از نظر تعداد مطلق، سرطان در سنین جوانی هنوز نادر است؛ بخش عمده بار سرطان جامعه همچنان مربوط به افراد بالای 50 سال است. 3. روند عوامل خطر در سطح جمعیت بررسی شده، نه فرد؛ از این مطالعه نمی‌توان مشاهده‌ای درباره مواجهه فردی استخراج کرد. 4. تغییر رفتار غربالگری، مثلاً انجام کولونوسکوپی بیشتر در سنین جوانی در سال‌های اخیر، ممکن است بخشی از افزایش را به‌صورت «افزایش تشخیص مرتبط با غربالگری» منعکس کند که افزایش زیستی واقعی نیست. 5. مطالعه برای عوامل مظنونی مانند میکروبیوم، آلودگی هوا و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده فرضیه‌ای تولید نمی‌کند؛ فقط می‌گوید «مقصران شناخته‌شده کافی نیستند».
⚡ چرا مهم است؟
نرخ سرطان در بزرگسالان جوان کشورهای غربی بیست سال است افزایش می‌یابد؛ این دیگر محل بحث نیست، بلکه واقعیتی قابل اندازه‌گیری است. مطالعه ICR/Imperial با سامانه ملی ثبت سرطان انگلستان این واقعیت را برای 11 نوع مجزای سرطان به‌صورت نظام‌مند مستند کرد. حجم داده‌ها و دقت روش‌شناختی، این مطالعه را به یک مرجع تبدیل می‌کند.
✅ نقاط قوت
مجموعه داده ملی بسیار بزرگ (18 سال، 22 نوع سرطان)؛ مدل‌سازی موازی عوامل خطر رفتاری، شامل سیگار، الکل، فعالیت بدنی، مصرف گوشت، دریافت فیبر و BMI به‌صورت جداگانه؛ الگوی «افزایش فقط در گروه سنی جوان» برای سرطان کولون و تخمدان که به اثر هم‌گروهی اشاره دارد؛ روش‌شناسی قابل اندازه‌گیری، تکرارپذیر و شفاف.
⚠️ محدودیت‌ها
داده‌های یک کشور؛ تحلیل عوامل خطر در سطح جمعیت و نه سطح مواجهه فردی؛ افزایش BMI تنها حدود %20 از افزایش سرطان را توضیح می‌دهد. برای عواملی که جهت توضیح باقی‌مانده «مظنون» معرفی شده‌اند، یعنی میکروبیوم، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و آنتی‌بیوتیک، خود مطالعه شواهد سازوکاری ارائه نمی‌کند؛ تأثیر تغییر رفتار غربالگری نیز کاملاً تفکیک نشده است.
🩺 پیامدها برای کار بالینی
در کشورهایی مانند ترکیه که چاقی به‌سرعت در حال افزایش است، کنترل چاقی کودکان و نوجوانان مهم‌ترین متغیر منفردی است که می‌تواند بر بار سرطان بیست سال آینده اثر بگذارد. در کار بالینی باید رویکرد «جوان است، ممکن نیست» را درباره سرطان کولورکتال، پستان، تخمدان و هپاتوسلولار پیش از 40 سالگی کنار گذاشت؛ برای افراد دارای سابقه خانوادگی سرطان در سن پایین، غربالگری سندرم‌های ارثی سرطان حتماً باید در نظر گرفته شود.
❓ پرسش‌های آینده
عوامل مرتبط با چاقی که BMI آن‌ها را ثبت نمی‌کند، مانند چربی احشایی، MASH، مقاومت به انسولین و ترکیب میکروبیوم، چقدر قدرت توضیح دارند؟ آیا مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده به‌تنهایی نقش علّی دارد یا از طریق چاقی اثر می‌گذارد؟ آیا مواجهه با آنتی‌بیوتیک در کودکی واقعاً خطر سرطان است؟ مواجهه‌های اوایل زندگی، یعنی برنامه‌ریزی جنینی، تا چه اندازه 30 سال بعد به‌صورت سرطان ظاهر می‌شوند؟ برای پاسخ، به مطالعات هم‌گروهی بزرگ با طراحی مبتنی بر سیر زندگی (life course) نیاز است.
منابع
- García-Closas M, Berrington de González A, Gunter MJ, et al. Trends in cancer incidence and behavioural risk factors in younger adults in England, 2001-2019. BMJ Oncology 2026؛ پذیرفته‌شده برای انتشار. (متن اصلی مطالعه.)
- Institute of Cancer Research, London. "Excess weight is the strongest clue to the rise in cancer rates in under 50s — but doesn't tell the whole story." بیانیه مطبوعاتی، 28 آوریل 2026.
- Imperial College London. "Excess weight is an important cause of rising cancer rates among the under-50s." بیانیه مطبوعاتی، 28 آوریل 2026.
- Chen J, Dalerba P, Terry MB, Yang W. Global obesity epidemic and rising incidence of early-onset cancers. Journal of Global Health 2024;14:04205.
- Hamilton AC, Donnelly DW, Fitzpatrick D, Coleman HG. Early-Onset Cancers in Adults: A Review of Epidemiology, Supportive Care Needs and Future Research Priorities. Cancers (Basel) 2022;14(16):4021.
- Bendor CD, Bardugo A, Tsur AM, et al. Adolescent to adulthood weight trajectories and the risk of obesity-related cancers, overall and early-onset: a population-based cohort study. EClinicalMedicine 2026;71:103711.
- Ungvari Z, Fekete M, Varga P, et al. Overweight and obesity significantly increase colorectal cancer risk: a meta-analysis of 66 studies. GeroScience 2024.
- مطالعه OBREDI-TR. Obesity-Related Disorders in Türkiye: A Multi Center, Retrospective, Cross-Sectional Analysis. 2024-2025.
- OECD. Health at a Glance 2024-2025: نمایه ترکیه. پیش‌بینی‌های بار بیماری‌های غیرواگیر.
این نوشته برای خبررسانی و آگاهی‌بخشی پزشکی است و راهنمایی درمانی فردی ارائه نمی‌کند. به افرادی که در سن پایین علائم سرطان یا سابقه خانوادگی دارند توصیه می‌شود برای ارزیابی به متخصص مربوط در انکولوژی پزشکی مراجعه کنند. یادداشت سردبیر: نوشته بر بیانیه‌های مطبوعاتی ICR و Imperial College London در 28 آوریل 2026 و مطالعه منتشرشده در BMJ Oncologyاستوار است؛ برای زمینه ترکیه از منابع OBREDI-TR و OECD استفاده شده است.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.