اپرپیتانت (Emend) چیست؟ تأیید FDA، مجوز در ترکیه و وضعیت پوشش هزینه

• تأیید FDA: دارد (تاریخ نخستین تأیید: 26 مارس 2003)
• نام تجاری: Emend®
• ماده مؤثره: اپرپیتانت
• روش تجویز: خوراکی (کپسول یا سوسپانسیون)؛ شکل وریدی آن (فوساپرپیتانت) نیز موجود است
• رده: آنتاگونیست گیرنده NK1 (نوروکینین-1)
• گروه: ضداستفراغ (پیشگیری‌کننده از استفراغ و تهوع)
• تولیدکننده: Merck & Co. , Inc.
• توزیع در ترکیه: MSD İlaçları (Merck Sharp & Dohme)
• سرطان‌های دارای تأیید: پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی در بیماران دریافت‌کننده شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی بالا یا متوسط؛ پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل (در شرایط مشخص)

اپرپیتانت چیست و سازوکار اثر آن چگونه است؟

اپرپیتانت یک داروی ضداستفراغ است که برای پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی استفاده می‌شود. معمولاً در رژیم‌های شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی بالا (توان زیاد ایجاد استفراغ)، همراه با سایر داروهای ضداستفراغ (مانند کورتیکواستروئیدها و آنتاگونیست‌های گیرنده سروتونین) مصرف می‌شود. شکل خوراکی دارد و معمولاً پیش از درمان و طی چند روز پس از آن مصرف می‌شود.

سازوکار اثر چگونه است؟

اپرپیتانت با هدف‌گرفتن گیرنده‌های NK1 (نوروکینین-1) در مرکز استفراغ مغز عمل می‌کند. هنگام شیمی‌درمانی، نوروپپتیدی به نام ماده P از روده‌ها و سیستم عصبی مرکزی ترشح می‌شود. این ماده با اتصال به گیرنده‌های NK1، بازتاب تهوع و استفراغ را تحریک می‌کند.

اپرپیتانت با اتصال به گیرنده‌های NK1، این اثر ماده P را مسدود می‌کند. در نتیجه، هم تهوع و استفراغ بلافاصله پس از شیمی‌درمانی (مرحله حاد) و هم مواردی که طی چند روز ظاهر می‌شوند (مرحله تأخیری)، پیشگیری می‌شوند.

برخلاف سایر داروهای ضداستفراغ، اپرپیتانت به‌ویژه بر تهوع و استفراغ تأخیری مؤثرتر است. به همین دلیل در راهبردهای درمان ترکیبی جایگاه مهمی دارد.

تاریخچه تأیید FDA (سازمان غذا و داروی ایالات متحده)

• 26 مارس 2003: برای پیشگیری از تهوع و استفراغ حاد و تأخیری ناشی از شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی بالا تأیید شد.
• 28 اکتبر 2005: اندیکاسیون به تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی متوسط گسترش یافت.
• 20 ژوئن 2006: برای پیشگیری از تهوع و استفراغ پس از عمل تأیید شد.
• 25 ژانویه 2008: شکل وریدی آن برای پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی بالا تأیید شد.
• 12 نوامبر 2010: مصرف به‌صورت رژیم تک‌دوز 150 mg تأیید شد.
• 28 اوت 2015: مصرف در بیماران کودکان 12–17 ساله و افراد <12 سال با وزن ≥30 kg تأیید شد.
• 17 دسامبر 2015: سوسپانسیون خوراکی برای کودکان 6 ماه–12 سال و بیمارانی که نمی‌توانند کپسول ببلعند تأیید شد.
• 1 فوریه 2016: اندیکاسیون برای پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی با قدرت تهوع‌زایی متوسط گسترش یافت.

مجوز در ترکیه

موارد دارای مجوز / اندیکاسیون‌های درمانی Emend در ترکیه به شرح زیر بیان شده‌اند:

• در بزرگسالان، همراه با سایر عوامل ضداستفراغ، برای پیشگیری از تهوع و استفراغ حاد و تأخیری ناشی از دوره‌های نخست و تکراری شیمی‌درمانی سرطان با قدرت تهوع‌زایی بالا، از جمله سیس‌پلاتین با دوز بالا، اندیکاسیون دارد.
• برای پیشگیری از تهوع یا استفراغ مرتبط با دوره‌های نخست و تکراری شیمی‌درمانی ترکیبی آنتراسیکلین (دوکسوروبیسین یا اپی‌روبیسین) و سیکلوفسفامید اندیکاسیون دارد.

آیا هزینه آن تحت پوشش است؟

Emend تحت پوشش هزینه سازمان تأمین اجتماعی ترکیه (SGK) قرار دارد. اما برای پوشش هزینه، شرایط مشخصی باید احراز شوند. در صورت وجود اندیکاسیون‌های درمانی مربوطه، تجویز باید توسط پزشک متخصص انجام شود. برای پوشش SGK، گزارش هیئت پزشکی یا پزشک متخصص مربوط به بیمار لازم است.

قیمت: Emend، 3 کپسول، 1049,27 TL

سازوکارهای مقاومت

• فعال‌شدن مسیرهای جایگزین: تهوع و استفراغ پس از شیمی‌درمانی را نه‌تنها ماده P، بلکه مسیرهای مختلفی مانند سروتونین (5-HT3)، دوپامین و هیستامین نیز می‌توانند تحریک کنند. اگر این مسیرهای پیام‌رسانی غالب شوند، اپرپیتانت که فقط گیرنده NK1 را هدف می‌گیرد ممکن است کافی نباشد.
• بیان بیش‌ازحد گیرنده‌های NK1: اگر تعداد گیرنده‌های NK1 در مرکز استفراغ مغز افزایش یابد، ممکن است اپرپیتانت با دوز ثابت نتواند همه آنها را مسدود کند. این وضعیت می‌تواند اثر دارو را کاهش دهد.
• افزایش میزان ماده P: اگر تولید ماده P پس از شیمی‌درمانی بیش‌ازحد افزایش یابد، ممکن است دوزهای موجود اپرپیتانت کافی نباشند. نوروپپتید فراوان با اتصال به گیرنده‌های مسدودنشده، به تحریک تهوع و استفراغ ادامه می‌دهد.
• اختلال در جذب یا متابولیسم دارو: پس از مصرف خوراکی اپرپیتانت، مشکلات جذب (مانند اختلال در حرکات گوارشی) یا تغییر فعالیت آنزیم‌های CYP3A4 کبد ممکن است غلظت پلاسمایی را کاهش دهند. این امر با کاهش اثربخشی دارو، ممکن است وضعیتی شبیه مقاومت ایجاد کند.
• تفاوت‌های ژنتیکی (اثرات فارماکوژنتیک): در برخی افراد، ساختار یا تعداد گیرنده‌های NK1 ممکن است از نظر ژنتیکی متفاوت باشد. این تنوع فردی می‌تواند کارایی اتصال اپرپیتانت را تغییر دهد و موجب ایجاد مقاومت فردی شود.

جذب

اپرپیتانت پس از مصرف خوراکی سریع و مؤثر جذب می‌شود. سرعت جذب ممکن است بسته به فرمولاسیون دارو و زمان عبور گوارشی متفاوت باشد. معمولاً با ورود دارو به خون، طی چند ساعت بالاترین غلظت‌های پلاسمایی حاصل می‌شوند. مصرف همراه غذا کاهش مهمی در فراهمی زیستی ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین می‌توان آن را ناشتا یا همراه غذا مصرف کرد.

توزیع

اپرپیتانت به‌طور گسترده در بافت‌های بدن توزیع می‌شود. به میزان زیاد (بیش از 90%) به پروتئین‌های خون، به‌ویژه آلبومین، متصل می‌شود. این ویژگی موجب ماندگاری طولانی‌تر دارو در گردش خون می‌شود. همچنین ممکن است تا حدی وارد مایع مغزی‌نخاعی شود، زیرا گیرنده‌های هدف آن، NK1، در سیستم عصبی مرکزی قرار دارند.

متابولیسم

دارو در کبد توسط آنزیم CYP3A4 متابولیزه می‌شود. این آنزیم دارو را تجزیه و به متابولیت‌های کم‌اثرتر تبدیل می‌کند. اپرپیتانت می‌تواند بر فعالیت همین آنزیم نیز اثر بگذارد (برای مثال مهارکننده متوسط باشد)، بنابراین ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشد. این موضوع به‌ویژه هنگام تنظیم دوز داروهای شیمی‌درمانی هم‌زمان در نظر گرفته می‌شود.

دفع

اپرپیتانت عمدتاً از طریق صفرا و همراه مدفوع از بدن دفع می‌شود. دفع کلیوی آن با ادرار بسیار کم است. بنابراین در بیماران دارای نارسایی کلیه معمولاً تنظیم دوز لازم نیست. نیمه‌عمر دارو، یعنی مدت فعال‌ماندن آن در بدن، حدود 9–13 ساعت است و نشان می‌دهد اثر دارو در طول روز ادامه دارد.

محدوده دوز

• Emend به‌عنوان بخشی از درمان شامل یک کورتیکواستروئید و یک آنتاگونیست 5-HT3، به مدت 3 روز تجویز می‌شود.
• دوز توصیه‌شده Emend، مقدار 125 mg خوراکی در روز 1 شیمی‌درمانی، 1 ساعت پیش از درمان (روز 1)، و 80 mg روزی یک بار در صبح روزهای 2 و 3 است. این برنامه دوز موجب می‌شود دارو هم در مرحله حاد (24 ساعت نخست) و هم در مرحله تأخیری (روزهای 1–3) مؤثر باشد.
• قرص‌ها از راه دهان مصرف می‌شوند و باید به‌صورت کامل بلعیده شوند؛ نباید جویده یا خرد شوند.
• می‌توان آن را ناشتا یا همراه غذا مصرف کرد.
• دوزهای تعیین‌شده معمولاً در همان روز شیمی‌درمانی آغاز می‌شوند و چند روز دیگر ادامه می‌یابند.
• با وجود کوتاه‌بودن مدت درمان، پایبندی کامل به دوزها برای اثربخشی بالا اهمیت زیادی دارد.

تداخلات دارویی

• تداخلات با CYP3A4: چون اپرپیتانت CYP3A4 را مهار می‌کند، غلظت خونی داروهایی که با این آنزیم تجزیه می‌شوند ممکن است افزایش یابد. دگزامتازون (کورتیکواستروئید): ممکن است غلظت آن را افزایش دهد و کاهش دوز لازم شود. داروهای شیمی‌درمانی: ممکن است اثر داروهایی مانند اتوپوزاید، وینورلبین و پاکلیتاکسل را افزایش دهد و خطر عوارض بالا برود. بنزودیازپین‌ها (مانند میدازولام): اثر آرام‌بخشی ممکن است طولانی شود.
• القاکننده‌های CYP3A4 (داروهای تسریع‌کننده تجزیه اپرپیتانت): این داروها ممکن است با کاهش غلظت پلاسمایی اپرپیتانت، اثر آن را کم کنند. ریفامپین، کاربامازپین، فنی‌توئین و علف چای (گل راعی).
• مهارکننده‌های CYP3A4 (ممکن است غلظت اپرپیتانت را افزایش دهند): مصرف همراه این داروها ممکن است غلظت خونی اپرپیتانت را افزایش دهد و عوارض تشدید شوند. کتوکونازول، کلاریترومایسین و ایتراکونازول.
• تداخلات با CYP2C9: اپرپیتانت ممکن است فعالیت CYP2C9 را کاهش دهد. در نتیجه ممکن است غلظت برخی داروهای تجزیه‌شونده توسط این آنزیم تغییر کند. وارفارین (رقیق‌کننده خون): میزان INR ممکن است کاهش یابد و خطر لخته‌شدن افزایش پیدا کند. تولبوتامید (ضددیابت): اثر آن ممکن است کاهش یابد. فنی‌توئین (ضدصرع): غلظت آن ممکن است کاهش یابد و کنترل تشنج مختل شود.
• تداخل با روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری: اپرپیتانت ممکن است اثربخشی روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری را کاهش دهد. بنابراین استفاده از روش اضافی پیشگیری در طول درمان و دست‌کم 1 ماه پس از آن توصیه می‌شود.

موارد نیازمند توجه

• تداخلات دارویی: اپرپیتانت به‌ویژه با اثر بر آنزیم CYP3A4 کبد، ممکن است با داروهای بسیاری تداخل داشته باشد. این وضعیت ممکن است اثر برخی داروها را افزایش یا کاهش دهد.
• استروئیدها (مانند دگزامتازون): به‌دلیل احتمال افزایش اثر، دوز آنها کاهش می‌یابد. رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین: اثر آنها ممکن است کاهش یابد و INR باید پیگیری شود.
• قرص‌های پیشگیری از بارداری: اثربخشی ممکن است کاهش یابد؛ در طول درمان و پس از آن محافظت اضافی لازم است. بدون مشورت با پزشک نباید داروی جدیدی شروع یا داروی موجودی قطع شود.
• اثرات بر سیستم عصبی: در برخی بیماران ممکن است سرگیجه، خستگی یا سردرد خفیف دیده شود. به‌ویژه در کارهای نیازمند توجه (مانند رانندگی) باید احتیاط کرد.
• مصرف همراه غذا: اپرپیتانت را می‌توان ناشتا یا همراه غذا مصرف کرد. اما مصرف با الگوی یکسان در هر روز توصیه می‌شود. مصرف همراه غذا بر جذب دارو اثر چشمگیری نمی‌گذارد.
• مصرف در کودکان: شکل‌های دارویی ویژه (مانند سوسپانسیون) برای مصرف کودکان توسعه یافته‌اند. اما محاسبه دوز باید بر اساس سن و وزن انجام شود. مصرف در کودکان حتماً باید با توصیه پزشک باشد.
• نارسایی کلیه و کبد: از آنجا که حذف دارو بیشتر از طریق کبد است تا کلیه، معمولاً تنظیم دوز لازم نیست. در نارسایی خفیف تا متوسط کبد باید با احتیاط مصرف شود؛ در نارسایی پیشرفته، مصرف آن ممکن است محدود باشد.
• بارداری و شیردهی: ایمنی اپرپیتانت در بارداری به اندازه کافی اثبات نشده است. هرچند ورود آن به شیر مادر کاملاً مشخص نیست، شیردهی توصیه نمی‌شود. زنان دارای احتمال بارداری باید از روش‌های مؤثر پیشگیری استفاده کنند. پایبندی به دوز و مدت درمان: اپرپیتانت معمولاً به‌صورت درمان کوتاه‌مدت 3 روزه تجویز می‌شود. فراموش‌نکردن دوزها و مصرف طبق برنامه برای اثربخشی درمان اهمیت حیاتی دارد.

عوارض جانبی

• خستگی: 13%
• کاهش اشتها: 11%
• سردرد: 5–7%
• یبوست: 4–6%
• اسهال: 3–5%
• سوءهاضمه: 3–4%
• تهوع: 2–4%
• سکسکه: 2–3%
• احساس گیجی: 2–3%
• افزایش آنزیم‌های کبدی (AST/ALT): 1–4%
• اضطراب: 1–2%
• بی‌خوابی: 1–2%
• خشکی دهان
• اختلال حس چشایی
• بثورات پوستی
• خارش
• عفونت دستگاه تنفسی فوقانی
• استفراغ
• درد پشت
• دردهای عضلانی
• واکنش آنافیلاکتیک (شوک آلرژیک)
• اختلال جدی عملکرد کبد
• واکنش‌های حساسیت مفرط (همراه بثورات پوستی)
• تیرگی هوشیاری