ارتباط با بیمار در بیماری جدی: چه چیزهایی نباید گفت؟

در بیماران مبتلا به بیماری جدی، ارتباط مؤثر به‌اندازهٔ دانش پزشکی شما اهمیت دارد. واژه‌های نادرست ممکن است به روان بیمار آسیب بزنند و همراهی او با درمان را کم کنند. در این نوشته، عبارت‌هایی را که متخصصان سلامت باید هنگام صحبت با بیمار از آن‌ها پرهیز کنند و جایگزین‌های درست‌تر و دلسوزانه‌تر آن‌ها را بیان می‌کنیم.

مهم‌ترین چیزی که بیمار پس از درمان به یاد می‌آورد، برخورد پزشک در لحظهٔ تشخیص است.

چرا واژه‌ها مهم‌اند؟

برای ما دنیای سرطان بخشی از کار روزمره است، اما برای بیمار ممکن است این خبر نخستین و مهم‌ترین رویداد زندگی باشد.

واژه‌های انتخابی هنگام انتقال تشخیصی دشوار بسیار مهم‌اند. مطالعهٔ منتشرشده در اکتبر 2024 در Mayo Clinic Proceedings با عنوان «Never Words: What Not to Say to Patients With Serious Illness» می‌گوید برخی واژه‌ها به بیمار آسیب عاطفی می‌زنند و مانع ارتباط دلسوزانه می‌شوند.

5 عبارتی که پزشکان باید در گفت‌وگو با بیمار از آن‌ها پرهیز کنند

1. «همه‌چیز خوب می‌شود»

صحبت دربارهٔ موضوعی دشوار با بیمار، به‌ویژه اعلام نیاز به درمان جدی مانند دیالیز یا پیوند کلیه یا گفت‌وگو دربارهٔ تشخیص سرطان، هرگز آسان نیست. برای نمونه، گفتن «همه‌چیز خوب می‌شود» بیمار را آرام نمی‌کند و برعکس، ابهام می‌آفریند. بیماران به‌جای جمله‌های کلی مانند «خوب می‌شود»، انتظار رویکردی روشن و واقع‌بینانه دارند.

رویکرد مناسب، عبارت‌هایی مانند «باید دیالیز را شروع کنیم، اما در هر گام کنارتان هستیم» یا «به سرطان شک داریم و با نتیجهٔ نمونه‌برداری تشخیص قطعی روشن می‌شود» است؛ هم بیمار را راهنمایی می‌کند و هم به او اطمینان می‌دهد.

2. «وقت سر و سامان دادن به زندگی است / به سفر رؤیایی‌تان بروید»

پیشنهاد اینکه بیمار سبک زندگی خود را کاملاً عوض کند یا همهٔ زندگی‌اش را دوباره سامان بدهد، نادرست است. «درست‌تر آن است که کمک کنیم درمان بر اساس زندگی بیمار سامان یابد، نه زندگی بیمار بر اساس درمان.»

3. «در اسکن شما قطعاً سرطان دیده شده است»

هنگام توضیح یافتهٔ مهمی مانند سرطان، به‌جای قطعیت می‌توان گفت: «این یافته شبیه سرطان است، اما تا رسیدن نتیجهٔ نمونه‌برداری نمی‌توانیم قطعی صحبت کنیم،». این روش هم صداقت را حفظ می‌کند و هم از شوک ناگهانی بیمار می‌کاهد.

4. «X ماه برای زندگی دارید»

بیان انتظار کلی بقا در بعضی بیماری‌ها مفید است، اما تعیین زمانی قطعی اغلب نادرست و زیان‌بار است. زمان دادنِ قطعی اضطراب بیمار را بیشتر می‌کند و معمولاً دقیق نیست.

5. «کاش طور دیگری رفتار کرده بودید»

اظهارنظر دربارهٔ گذشته، مانند اینکه بیمار نباید سیگار می‌کشید یا باید زودتر نزد پزشک می‌آمد، احساس گناه ایجاد می‌کند. فراموش نکنیم گذشته را نمی‌توان عوض کرد. اگر می‌خواهیم رفتار کنونی تغییر کند، باید علت آن را روشن بیان کنیم.

توصیه‌هایی برای همدلی با بیمار

گوش دهید و سپس صحبت کنید

درک احساس و اندیشهٔ بیمار پایهٔ ارتباط درست است. شنیدن اینکه چه فهمیده و چه می‌خواهد بسیار مهم است. با تمرکز بر احساس‌های او می‌توانید برنامهٔ درمانی مناسب بسازید.

زبان بدن مهم است

نشستن کنار بیمار هنگام گفت‌وگو، درک وضعیت را برای او آسان‌تر می‌کند. برخی پزشکان برای بیشتر کردن احساس کنترل بیمار، او را بالاتر می‌نشانند و خود کمی پایین‌تر از سطح چشمش می‌نشینند. توجه به اینکه بیمار احساس نکند کنترل را از دست داده است، ظرافت بزرگی در رفتار است.

پژوهش‌ها چه نشان می‌دهند؟

طبق گزارش Medscape در 2024 :

• فقط 8% پزشکان پنهان کردن بعضی جنبه‌های وضعیت بیمار را مناسب می‌دانند.

• حدود یک‌سوم، ارزیابی صلاحیت پزشکان را پس از سنی مشخص ضروری می‌دانند.

• 57% مراقبت از سلامت جسمی و روانی خود را وظیفه‌ای اخلاقی می‌دانند.

نتیجه: ارتباطی که بیمار همیشه به یاد خواهد داشت

فراموش نکنید مهم‌ترین چیزی که بیمار پس از درمان به یاد می‌آورد، برخورد پزشک در لحظهٔ تشخیص است. همدلی، صداقت و واقع‌بینی به ایجاد پیوند قوی با بیماران کمک می‌کنند. با روش‌های درست ارتباطی می‌توانید کمک کنید بیمار در روند درمان، حال روانی قوی‌تر و مثبت‌تری داشته باشد.

فراموش نکنید علاوه بر واژه‌هایی که می‌گویید، چگونگی بیان آن‌ها نیز اهمیت دارد.