اریبولین (Halaven) چیست؟ تأیید FDA، مجوز در ترکیه و وضعیت پوشش هزینه

• تأییدشده توسط FDA: بله (تاریخ نخستین تأیید: 15 نوامبر 2010)
• نام تجاری: Halaven
• نام مادهٔ مؤثره: اریبولین مسیلات
• روش تجویز: انفوزیون داخل‌وریدی
• رده: مهارکنندهٔ میکروتوبول
• دسته: عامل ضدنئوپلاستیک
• سازنده: Eisai
• عرضه در ترکیه: در ترکیه مجوز ندارد. در ادامه به‌اختصار توضیح داده شده است که چگونه می‌توان آن را از طریق TEB (اتحادیهٔ داروسازان ترکیه) تهیه کرد.
• سرطان‌هایی که برای آن‌ها تأیید شده است:
  • سرطان متاستاتیک پستان: در بیماران مبتلا به بیماری متاستاتیک که پیش‌تر دست‌کم دو رژیم شیمی‌درمانی دریافت کرده و از رژیم‌های حاوی آنتراسیکلین یا تاکسان سود نبرده‌اند.
  • لیپوسارکوم پیشرفته یا متاستاتیک: در بیمارانی که با یک رژیم حاوی آنتراسیکلین درمان شده‌اند و بیماری‌شان پیشرفت کرده است.

اریبولین (Halaven) چیست؟

Halaven با مادهٔ مؤثرهٔ اریبولین مسیلات، یک عامل ضدمیکروتوبول داخل‌وریدی است که در درمان سرطان متاستاتیک پستان و لیپوسارکوم پیشرفته/متاستاتیک استفاده می‌شود. هدف این دارو، به‌ویژه در بیمارانی که قبلاً شیمی‌درمانی شده و به درمان‌های مبتنی بر آنتراسیکلین یا تاکسان پاسخ نداده‌اند، کند کردن رشد تومور است.

عامل ضدمیکروتوبول چیست؟

عوامل ضدمیکروتوبول، داروهایی هستند که پویایی ساختارهای اسکلت سلولی موسوم به میکروتوبول را هنگام تقسیم سلولی مختل می‌کنند. این داروها با مهار عملکرد میکروتوبول‌ها، تقسیم و تکثیر سلول‌های سرطانی را متوقف می‌کنند. چنین عواملی به‌ویژه در مرحلهٔ G2-M چرخهٔ سلولی مؤثرند.

سازوکار اثر چگونه است؟

اریبولین آنالوگ مصنوعی هالیکوندرین B است؛ ماده‌ای که از اسفنج دریایی Halichondria okadai مشتق شده است. این دارو از راه‌های زیر اثر ضدتوموری نشان می‌دهد:

• مهار رشد میکروتوبول: اریبولین با مختل کردن پویایی میکروتوبول، موجب توقف چرخهٔ سلولی در فاز G2-M می‌شود و از تقسیم سلول‌های سرطانی جلوگیری می‌کند.
• بی‌تأثیر بودن بر کوتاه شدن میکروتوبول: اریبولین فقط رشد میکروتوبول را مهار می‌کند، اما بر کوتاه شدن آن اثری ندارد. این ویژگی سازوکاری متفاوت از سایر عوامل ضدمیکروتوبول فراهم می‌کند.
• مهار رگ‌زایی: با جلوگیری از ایجاد عروق خونی درون تومور، دسترسی تومور به اکسیژن و مواد مغذی را محدود می‌کند.
• اثربخشی در رده‌های سلولی مقاوم به تاکسان: اریبولین اثربخشی خود را در انواع رده‌های سلولی توموری مقاوم به تاکسان‌ها حفظ می‌کند.

تاریخچهٔ تأیید FDA (سازمان غذا و داروی ایالات متحده)

• 15 نوامبر 2010: FDA استفاده از اریبولین مسیلات (Halaven) را برای مراحل پیشرفتهٔ سرطان متاستاتیک پستان در بیمارانی که قبلاً دست‌کم دو رژیم شیمی‌درمانی دریافت کرده‌اند، تأیید کرد.
• 28 ژانویهٔ 2016: FDA استفاده از Halaven را برای بیماران مبتلا به لیپوسارکوم غیرقابل برداشت با جراحی یا متاستاتیک که با رژیمی حاوی آنتراسیکلین درمان شده‌اند، تأیید کرد.

مجوز در ترکیه

Halaven با مادهٔ مؤثرهٔ اریبولین مسیلات، از وزارت بهداشت جمهوری ترکیه مجوز دریافت نکرده است.

آیا Halaven تحت پوشش هزینه است؟

Halaven با مادهٔ مؤثرهٔ اریبولین مسیلات، در دستهٔ داروهای بدون مجوز وزارت بهداشت جمهوری ترکیه، می‌تواند با مجوز مصرف داروی خارجی وارد ترکیه شود. این فرایند از طریق اتحادیهٔ داروسازان ترکیه (TEB) انجام می‌شود.

فرایند استفاده از داروی خارجی:

برای بیماران نیازمند درمان، انکولوژیست بالینی مسئول درمان باید از وزارت بهداشت جمهوری ترکیه مجوز استفاده از داروی خارجی درخواست کند.

پس از دریافت مجوز، داروی Halaven را می‌توان از طریق اتحادیهٔ داروسازان ترکیه (TEB) از خارج تهیه کرد.

این روش فرایندی رسمی برای تسهیل و تسریع دسترسی بیماران به درمان است.

در مواردی که اریبولین تحت پوشش بازپرداخت SGK (سازمان تأمین اجتماعی ترکیه) قرار نگیرد، ممکن است بیمار ناچار باشد هزینهٔ دارو را شخصاً بپردازد.

قیمت: ویال Halaven 353.47 یورو است.

سازوکار مقاومت

1. افزایش بیان ژن‌های ABCB1 و ABCC11: ناقل‌های کاست متصل‌شونده به ATP (ABCB1 و ABCC11) با خارج کردن دارو از سلول، موجب مقاومت در برابر درمان می‌شوند.
2. فعال شدن مسیر پیام‌رسانی NF-κB: NF-κB مسیر پیام‌رسانی پشتیبان بقای سلول است. فعال شدن بیش از حد این مسیر ممکن است موجب ایجاد مقاومت سلول‌های سرطانی به دارو شود.
3. فعال شدن مسیر پیام‌رسانی PI3K: مسیر پیام‌رسانی PI3K، رشد و بقای سلول را تقویت می‌کند. فعال شدن بیش از حد این مسیر ممکن است موجب مقاومت سلول‌های سرطانی نسبت به اریبولین شود.

جذب

اریبولین فقط از راه داخل‌وریدی (IV) تجویز می‌شود؛ بنابراین جذب گوارشی ندارد.

توزیع

اریبولین به‌سرعت و به‌طور گسترده توزیع می‌شود. میانگین حجم توزیع آن در محدودهٔ 43–114 L/m² است. اتصال اریبولین به پروتئین‌های پلاسما متغیر است و میزان آن بین %49 و %65 تغییر می‌کند.

متابولیسم

متابولیت عمده‌ای برای اریبولین وجود ندارد. دفع دارو عمدتاً از مسیر کبدی‌صفراوی انجام می‌شود و داروی اصلی به میزان %82 از راه مدفوع دفع می‌گردد. بخش کوچکی نیز از راه ادرار (%9) دفع می‌شود. میانگین نیمه‌عمر دارو حدود 40 ساعت است.

تداخلات دارویی

• هنگام مصرف همراه با داروهای طولانی‌کنندهٔ فاصلهٔ QTc باید احتیاط کرد.
• از داروهای دارای تداخل با اریبولین می‌توان آرسنیک تریوسیت، آستمیزول، بپریدیل، برخی فنوتیازین‌ها (کلرپرومازین، مزوریدازین، تیوریدازین)، کلروکین، کلاریترومایسین، داروهای ضدآریتمی ردهٔ IA (دیزوپیرامید، پروکائین‌آمید، کینیدین)، ضدآریتمی‌های ردهٔ III (آمیودارون، برتیلیوم، دوفتیلید، ایبوتیلید، سوتالول)، دکستامتورفان، اریترومایسین، گرپافلوکساسین، هالوفانترین، هالوپریدول، متادون، پنتامیدین، پوزاکونازول، ساکویناویر، اسپارفلوکساسین، ترفنادین و ترولئاندومایسین را نام برد.

محدودهٔ دوز

دوز توصیه‌شدهٔ اریبولین به شرح زیر است:

در چرخه‌های 21 روزه، در روزهای 1. و 8.، از راه انفوزیون داخل‌وریدی، 1.4 mg/m² تجویز می‌شود.

مواردی که باید به آن‌ها توجه کرد

• اثر آرام‌بخش و خطرات قلبی: از آنجا که اریبولین ممکن است فاصلهٔ QTc را طولانی کند، باید در بیماران دارای فاصلهٔ QTc طولانی یا سابقهٔ بیماری قلبی با احتیاط استفاده شود. همچنین در مصرف هم‌زمان با سایر داروهای طولانی‌کنندهٔ فاصلهٔ QT باید احتیاط کرد.
• عملکرد کلیه: برای بیماران با نارسایی متوسط کلیه (CrCl 30-50 mL/min)، دوز شروع پایین‌تر توصیه می‌شود. ایمنی دارو در بیماران با نارسایی شدید کلیه (CrCl <30 mL/min) تعیین نشده است.
• عملکرد کبد: در بیماران دارای نارسایی خفیف کبد (Child-Pugh ردهٔ A)، دوز شروع پایین‌تر (1.1 mg/m²) توصیه می‌شود. در بیماران دارای نارسایی متوسط کبد (Child-Pugh ردهٔ B)، دوز 0.7 mg/m² توصیه می‌شود. دربارهٔ بیماران با نارسایی شدید کبد (Child-Pugh ردهٔ C) دادهٔ ایمنی وجود ندارد.
• بارداری و شیردهی: اریبولین در گروه D بارداری قرار دارد. مصرف در بارداری توصیه نمی‌شود و نباید در دوران شیردهی استفاده شود.
• میلوساپرشن: مصرف اریبولین ممکن است مغز استخوان را سرکوب کند. به همین دلیل، شمارش سلول‌های خون باید در طول درمان به‌طور منظم پایش شود.
• تداخلات دارویی: نباید همراه با داروهای طولانی‌کنندهٔ فاصلهٔ QTc استفاده شود. همچنین به‌دلیل هدف گرفتن میکروتوبول‌ها توسط اریبولین، مصرف همراه با سایر تعدیل‌کننده‌های میکروتوبول نیازمند احتیاط است.

عوارض جانبی

عوارض جانبی به‌ترتیب شیوع:

• میلوساپرشن: اریبولین ممکن است با نوتروپنی محدودکنندهٔ دوز، موجب سرکوب مغز استخوان شود. ترومبوسیتوپنی و کم‌خونی با شیوع کمتری مشاهده می‌شوند.
• خستگی، ضعف و بی‌اشتهایی: خستگی، ضعف و کاهش اشتها از عوارض شایع حین درمان با اریبولین هستند.
• عوارض گوارشی: مشکلات گوارشی مانند تهوع/استفراغ، موکوزیت، اسهال، سوءهاضمه و خشکی دهان ممکن است مشاهده شوند.
• نوروپاتی محیطی: اریبولین ممکن است موجب نوروپاتی محیطی شود. این وضعیت ممکن است باعث بروز علائم عصبی مانند درد یا بی‌حسی در بیماران شود.
• طولانی شدن QTc: طولانی شدن فاصلهٔ QTc ممکن است به‌ندرت دیده شود. از آنجا که این وضعیت می‌تواند مشکلات ریتم قلب ایجاد کند، در طول درمان باید به آن توجه شود.