آسپیرین با دوز پایین، خطر عود سرطان کولورکتال دارای جهش PI3K را کاهش می‌دهد
در این مقاله
در 17 سپتامبر 2025، در یکی از معتبرترین مجله‌های پزشکی جهان، New England Journal of Medicine (NEJM)، نتایج مطالعه ALASCCAمنتشر شد که بررسی کرد آیا مصرف آسپیرین خطر عود سرطان کولورکتال را کاهش می‌دهد یا خیر.
📌 خلاصه کوتاه
در بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال که در تومورشان تغییر در ژن‌های موسوم به PI3K شناسایی شده بود، مصرف روزانه 160 mg آسپیرین (تقریباً نصف قرص آسپیرین بچه) خطر عود بیماری را به‌طور چشمگیر کاهش داد. در کسانی که 3 سال آسپیرین مصرف کردند، میزان عود حدود 8% بود، در حالی که این میزان در کسانی که آسپیرین نگرفتند، 14–17% بود.
💡 چرا مهم است؟
در سرطان کولورکتال، با وجود جراحی و درمان‌های (نئو)ادجوانت، عود همچنان مشکل مهمی است. داده‌های مشاهده‌ای درباره اثر محافظتی آسپیرین وجود داشت، اما شواهد تصادفی‌سازی‌شده و کنترل‌شده کافی نبود. ALASCCA در قالب یک مطالعه، در بیماران دارای تغییرات مسیر PI3K، کاهش عود با آسپیرین کم‌دوز را به‌صورت آینده‌نگر و با کنترل دارونما نشان داد و نخستین شاهد قوی در این زمینهاست.
🧠 مسیر PI3K چیست؟
PI3K–AKT–mTORمسیر انتقال پیام‌های رشد، تکثیر و بقای سلول‌ها و یک خط ارتباطی است. اگر این مسیر بیش از حد لازم کار کند، سلول‌ها می‌توانند بی‌مهار تکثیر شوند. در سرطان دقیقاً همین اتفاق رخ می‌دهد: مسیر مانند حالتی که «پدال گاز گیر کرده باشد» پیوسته فعال می‌شود.
- PIK3CAبخش آنزیم‌های PI3K را که موتور مسیر محسوب می‌شوند و نقش کاتالیتیک (به‌کاراندازنده) دارند، کدگذاری می‌کند.
- PIK3R1بخش تنظیم‌کننده این موتور (p85α) را تولید می‌کند و سرعتش را متعادل نگه می‌دارد.
- PTENمانند ترمزی عمل می‌کند که گاز را قطع می‌کند؛ پیام PI3K را به‌طور طبیعی مهار می‌کند.
چه تغییرات ژنومی بر این مسیر اثر می‌گذارند؟
در سرطان، مسیر PI3K اغلب به‌دلیل تغییرات ژنی بیش‌فعال می‌شود. رایج‌ترین نمونه‌ها:
- جهش‌های PIK3CA (شایع): شناخته‌شده‌ترین تغییرات «نقطه داغ» عبارت‌اند از تغییرات اگزون 9شامل E542K, E545K (ناحیه مارپیچی) و تغییرات اگزون 20شامل H1047R (ناحیه کینازی). این جهش‌ها موتور را به‌طور دائمی در حالت «روشن» قرار می‌دهند.
- جهش‌های PIK3R1 (کمتر شایع): زیرواحد تنظیم‌کننده را تضعیف می‌کنند و ممکن است موتور را بدون ترمز بگذارند.
- از دست رفتن PTEN: سامانه ترمز مختل می‌شود. جهش یا حذف (پاک‌شدن ژن) یا سازوکارهایی مانند متیلاسیون باعث می‌شوند که پروتئین PTEN کاهش یابد/از بین برود.
📊 فراوانی در سرطان کولورکتال (KRK)
فراوانی ممکن است بر اساس مطالعه، مرحله بیماری و روش اندازه‌گیری متفاوت باشد. محدوده‌های تقریبی:
| ژن / تغییر | تغییر معمول | فراوانی تقریبی در سرطان کولورکتال | نکته |
|---|---|---|---|
| PIK3CA | جهش‌های نقطه داغ (E542K, E545K, H1047R) | 15–20% (در برخی مجموعه‌ها 12–28%) | فعال‌سازی را افزایش می‌دهد (موتور سریع‌تر کار می‌کند) |
| PIK3R1 | جهش‌های از دست‌دهنده عملکرد (نادر) | 2–5% (پایین) | تنظیم ضعیف می‌شود (کنترل کاهش می‌یابد) |
| PTEN (جهش/حذف) | از دست رفتن سرکوبگر تومور | 8–12% (جهش/حذف)؛ از دست رفتن پروتئین با ایمونوهیستوشیمی 10–35% | ترمز برداشته می‌شود؛ پیام‌رسانی افزایش می‌یابد |
| تغییر کلی مسیر PI3K (مجموع PIK3CA/PIK3R1/PTEN) | — | ~30–40% (بسته به مطالعه متفاوت است) | در غربالگری NEJM-ALASCCA در 37% شناسایی شد |
تفسیر: میزان فراوانی می‌تواند با توجه به گروه بیماران (موضعی/پیشرفته)، نوع آزمون (توالی‌یابی DNA در برابر ایمونوهیستوشیمی) و منطقه جغرافیایی تغییر کند.
طرح مطالعه اخیر (NEJM 2025؛ ALASCCA)
- جمعیت: سرطان رکتوم مرحله I–III یا سرطان کولون مرحله II–III؛ وجود تغییر در مسیر PI3K در تومور (PIK3CA، PIK3R1، PTEN). در میان افراد دارای داده ژنومی کامل، این تغییر در 37,0%آنان (1103/2980) شناسایی شد.
- گروه‌ها:
- گروه A: PIK3CA با جهش‌های نقطه داغ در اگزون 9/20.
- گروه B: سایر واریانت‌های با اثر متوسط/بالای PIK3CA/PIK3R1/PTEN .
- مداخله: آسپیرین 160 mg در روز در برابر دارونما، به‌مدت 3 سال، دوسوکور، تصادفی‌سازی 1:1.
- پیامد اصلی: سرطان کولورکتال: عود (زمان تا رویداد) — ارزیابی در گروه A.
- پیامدهای ثانویه: عود در گروه B، بقای بدون بیماری (DFS)، ایمنی.
- ثبت‌ها: NCT02647099; EudraCT 2015-004240-19.
📊 نتایج اصلی (3 ساله)
| پیامد | آسپیرین | دارونما | اثر (HR، فاصله اطمینان 95%) |
|---|---|---|---|
| عود (گروه A) – PIK3CA اگزون 9/20 | 7,7% | 14,1% | 0,49 (0,24–0,98); p=0,04 |
| عود (گروه B) – سایر PI3K/PTEN | 7,7% | 16,8% | 0,42 (0,21–0,83) |
| DFS (گروه A) | 88,5% | 81,4% | HR 0,61 (0,34–1,08) |
| DFS (گروه B) | 89,1% | 78,7% | HR 0,51 (0,29–0,88) |
نکته: HR <1 به نفع آسپیرین است؛ مقادیر، نرخ‌های تجمعی برآوردشده گزارش‌شده در مطالعه هستند.
⚠️ ایمنی و خطر خونریزی
- رویداد ناخواسته جدی: آسپیرین 16,8% در برابر دارونما 11,6%.
- خطرهای معمول: خونریزی گوارشی، تشدید زخم پپتیک و به‌ندرت سکته مغزی خونریزی‌دهنده.
- انتخاب و پیگیری: در بیماران با خطر بالای خونریزی (زخم فعال، مصرف ضدانعقاد، ترومبوسیتوپنی، سن بالا) باید احتیاط کرد؛ در صورت نیاز، پیگیری همراه با PPI در نظر گرفته شود.
🎯 پیامد بالینی: برای چه کسی، چه زمانی و چگونه؟
- گروه هدف: بیماران مرحله I–III که تومورشان دارای جهش نقطه داغ PIK3CA اگزون 9/20 یا سایر واریانت‌های معنی‌دار PI3K/PTEN است.
- زمان‌بندی: پس از تکمیل درمان ادجوانت/نئوادجوانت، به‌مدت 3 سال آسپیرین با دوز پایین (160 mg در روز) می‌تواند برای کاهش خطر عود بررسی شود.
- پیش‌شرط: آزمایش مولکولی برای تأیید تغییرات مسیر PI3K.
- تصمیم‌گیری: با توجه به خطر خونریزی، داروهای همزمان و ترجیح بیمار، تصمیم‌گیری مشترک.
- پیگیری: در ویزیت‌های بالینی باید درباره نشانه‌های خونریزی پرسید؛ در صورت نیاز Hb و فریتین پیگیری شوند.
🧬 سازوکار احتمالی: آسپیرین در محور PI3K–COX
آسپیرین با مهار COX-1/COX-2 سنتز پروستاگلاندین را کاهش می‌دهد؛ این امر ممکن است پیام‌های تکثیری و التهاب مرتبط با فعالیت مسیر PI3K/AKT را مهار کند. در تومورهای دارای جهش PIK3CA، مهار این محور ممکن است در دوره ادجوانت بر بار میکرومتاستاتیک، اثر بالینی معنی‌داری داشته باشد.
🔎 محدودیت‌ها و پرسش‌های باز
- دوز و مدت: 160 mg در روز، 3 سال پروتکل استفاده‌شده بود؛ هم‌ارزی دوزهای پایین‌تر روشن نیست.
- خطر خونریزی ناهمگون است؛ در سالمندان و مصرف‌کنندگان همزمان ضدانعقاد، توازن خالص سود و زیان باید فردی‌سازی شود.
- برای پایبندی در دنیای واقعی و پیامدهای درازمدت، داده‌های تأییدکننده بیشتری لازم است.
📚 منبع
Martling A, Myrberg IH, Nilbert M, Grönberg H, Granath F, Eklund M, Öresland T, et al. Low-Dose Aspirin for PI3K-Altered Localized Colorectal Cancer. N Engl J Med. 17 سپتامبر 2025; 393:1051-1064. DOI: 10.1056/NEJMoa2504650.
Goldberg RM, Meyerhardt JA. An Aspirin a Day for Improved Colorectal Cancer Outcomes. N Engl J Med. 17 سپتامبر 2025; 393:1131-1132. DOI: 10.1056/NEJMe2508634.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.