Aşağı dozalı aspirin PI3K mutasiyalı kolorektal xərçəngdə residiv riskini azaldır
Bu məqalədə
17 sentyabr 2025-ci ildə dünyanın ən nüfuzlu tibb jurnallarından biri olan New England Journal of Medicine (NEJM)jurnalında dərc olunmuş ALASCCA tədqiqatıaspirin istifadəsinin kolorektal xərçəngin residiv riskini azaldıb-azaltmadığını araşdırdı.
📌 Qısa xülasə
Kolorektal xərçəngi olan və şişində PI3K adlanan genlərdə dəyişiklik aşkarlanan xəstələrdə hər gün 160 mg aspirin istifadəsi (təxminən yarım tablet uşaq aspirini) xəstəliyin təkrarlanma riskini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltdı. 3 il aspirin istifadə edənlərdə residiv nisbəti təxminən 8% olduğu halda, aspirin almayanlarda bu nisbət 14–17% oldu.
💡 Niyə vacibdir?
Kolorektal xərçəngdə cərrahiyyə və (neo)adyuvant müalicələrə baxmayaraq residiv mühüm problem olaraq qalır. Aspirinin qoruyucu təsirinə dair müşahidə məlumatları var idi; lakin randomizə edilmiş nəzarətli sübut çatışmırdı. ALASCCA tədqiqatı PI3K siqnal yolunda dəyişiklikləri olan xəstələrdə aşağı dozalı aspirinin residivi azalda bildiyini prospektiv və plasebo nəzarətli şəkildə göstərən ilk güclü sübutdur.
🧠 PI3K siqnal yolu nədir?
PI3K–AKT–mTORhüceyrələrin böyümə, çoxalma və yaşama siqnallarını daşıyan rabitə xəttidir. Bu xətt lazım olduğundan çox işləyərsə, hüceyrələr nəzarətsiz çoxala bilər. Xərçəngdə məhz bu baş verir: siqnal yolu “qaz pedalı ilişib qalmış” kimi daim aktivləşir.
- PIK3CA: siqnal yolunun mühərriki sayılan PI3K fermentlərinin katalitik (işlədən) hissəsini kodlaşdırır.
- PIK3R1: bu mühərrikin tənzimləyici hissəsini (p85α) istehsal edir, sürətini tarazlayır.
- PTEN: qazı kəsən əyləc kimi işləyir; PI3K siqnalını təbii yolla zəiflədir.
Bu siqnal yoluna təsir edən genomik dəyişikliklər hansılardır?
Xərçəngdə PI3K xətti əsasən gen dəyişiklikləri səbəbindən həddindən artıq işləyir. Ən çox rast gəlinən nümunələr:
- PIK3CA mutasiyaları (tez-tez): ən tanınmış “qaynar nöqtə” dəyişiklikləri ekzon 9-da E542K, E545K (helikal sahə) və ekzon 20-də H1047R (kinaza sahəsi). Bu mutasiyalar mühərriki daimi “açıq” vəziyyətə gətirir.
- PIK3R1 mutasiyaları (daha nadir): tənzimləyici subvahidi zəiflədir; mühərrikin əyləcsiz qalmasına səbəb ola bilər.
- PTEN itkisi: əyləc sistemi pozulur. Mutasiya və ya delesiya (genin silinməsi), yaxud metilləşmə kimi mexanizmlərlə PTEN zülalı azalır/yox olur.
📊 Kolorektal xərçəngdə (KRK) rastgəlmə tezliyi
Tezlik tədqiqatlara, mərhələyə və ölçmə üsuluna görə dəyişə bilər. Təxmini aralıqlar:
| Gen / dəyişiklik | Tipik dəyişiklik | KRK-də təxmini tezlik | Qeyd |
|---|---|---|---|
| PIK3CA | Qaynar nöqtə mutasiyaları (E542K, E545K, H1047R) | 15–20% (bəzi seriyalarda 12–28%) | Aktivləşməni artırır (mühərrik sürətlənir) |
| PIK3R1 | Funksiya itkisi mutasiyaları (nadir) | 2–5% (aşağı) | Tənzimlənmə zəifləyir (nəzarət azalır) |
| PTEN (mutasiya/delesiya) | Şiş supressorunun itkisi | 8–12% (mutasiya/delesiya); zülal itkisi İHK ilə 10–35% | Əyləc aradan qalxır; siqnal artır |
| Ümumi PI3K siqnal yolu dəyişikliyi (PIK3CA/PIK3R1/PTEN cəmi) | — | ~30–40% (tədqiqata görə dəyişir) | NEJM-ALASCCA yoxlamasında 37% aşkarlandı |
Şərh: Rastgəlmə nisbətləri xəstə qrupuna (yerli/irəliləmiş mərhələ), test növünə (DNA sekvensləməsi və ya immunohistokimya) və coğrafiyaya görə dəyişə bilər.
Aktual tədqiqat dizaynı (NEJM 2025; ALASCCA)
- Populyasiya: I–III mərhələ düz bağırsaq və ya II–III mərhələ kolon xərçəngi; şişdə PI3K siqnal yolu dəyişikliyi (PIK3CA, PIK3R1, PTEN). Genomik məlumatları tam olanların 37,0%-ında (1103/2980) aşkarlandı.
- Qruplar:
- A qrupu: PIK3CA ekzon 9/20 qaynar nöqtə mutasiyaları.
- B qrupu: Digər orta/yüksək təsirli PIK3CA/PIK3R1/PTEN variantları.
- Müdaxilə: Aspirin 160 mg/gün ilə plasebonun müqayisəsi, 3 il, ikiqat kor, 1:1 randomizasiya.
- Birincili sonlanma göstəricisi: Kolorektal xərçəng residivi (hadisəyə qədər vaxt) — A qrupunda qiymətləndirmə.
- İkincili: B qrupunda residiv, xəstəliksiz sağqalım (DFS), təhlükəsizlik.
- Qeydiyyatlar: NCT02647099; EudraCT 2015-004240-19.
📊 Əsas nəticələr (3 illik)
| Nəticə | Aspirin | Plasebo | Təsir (HR, 95% etibar intervalı) |
|---|---|---|---|
| Residiv (A qrupu) – PIK3CA ekzon 9/20 | 7,7% | 14,1% | 0,49 (0,24–0,98); p=0,04 |
| Residiv (B qrupu) – digər PI3K/PTEN | 7,7% | 16,8% | 0,42 (0,21–0,83) |
| DFS (A qrupu) | 88,5% | 81,4% | HR 0,61 (0,34–1,08) |
| DFS (B qrupu) | 89,1% | 78,7% | HR 0,51 (0,29–0,88) |
Qeyd: HR <1 aspirinin xeyrinədir; göstəricilər tədqiqatın bildirdiyi təxmini kumulyativ nisbətlərdir.
⚠️ Təhlükəsizlik və qanaxma riski
- Ciddi əlavə hadisə: aspirin 16,8% ilə müqayisədə plasebo 11,6%.
- Tipik risklər: mədə-bağırsaq qanaxması, peptik xoranın kəskinləşməsi, nadir hallarda hemorragik insult.
- Seçim və izləmə: qanaxma riski yüksək xəstələrdə (aktiv xora, antikoaqulyant istifadəsi, trombositopeniya, yaşlılıq) ehtiyatlı olmaq lazımdır; lazım gələrsə, PPI ilə birlikdə izləmə nəzərdən keçirilməlidir.
🎯 Klinik tətbiq: kimə, nə zaman, necə?
- Hədəf qrup: Şişində PIK3CA ekzon 9/20 qaynar nöqtə və ya digər əhəmiyyətli PI3K/PTEN variantları olan I–III mərhələli xəstələr.
- Vaxt seçimi: Adyuvant/neoadyuvant müalicə tamamlandıqdan sonra 3 il ərzində aşağı dozalı aspirin (160 mg/gün) residiv riskini azaltmaq məqsədilə nəzərdən keçirilə bilər.
- İlkin şərt: Molekulyar test ilə PI3K siqnal yolu dəyişikliklərinin təsdiqlənməsi.
- Qərarvermə: Qanaxma riski, yanaşı dərmanlar və xəstənin seçimi nəzərə alınaraq birgə qərarvermə.
- İzləmə: Klinik ziyarətlərdə qanaxma əlamətləri soruşulmalı; lazım gələrsə, Hb və ferritin izlənməlidir.
🧬 Mümkün mexanizm: PI3K–COX oxunda aspirin
Aspirin COX-1/COX-2 inhibisiyası ilə prostaqlandin sintezini azaldır; bu isə PI3K/AKT siqnal yolunun aktivliyi ilə əlaqəli proliferativ siqnalları və iltihabı zəiflədə bilər. PIK3CA mutasiyalı şişlərdə bu oxun zəiflədilməsi adyuvant dövrdə mikrometastatik yükə klinik cəhətdən əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.
🔎 Məhdudiyyətlər və açıq suallar
- Doza və müddət: 160 mg/gün, 3 il protokolu istifadə olundu; daha aşağı dozaların ekvivalentliyi qeyri-müəyyəndir.
- Qanaxma riski heterogendir; yaşlı və yanaşı antikoaqulyant istifadə edən xəstələrdə xalis fayda-risk tarazlığı fərdiləşdirilməlidir.
- Real həyatda müalicəyə riayət və uzunmüddətli nəticələr üçün əlavə təsdiqləyici məlumat lazımdır.
📚 Mənbə
Martling A, Myrberg IH, Nilbert M, Grönberg H, Granath F, Eklund M, Öresland T, et al. Low-Dose Aspirin for PI3K-Altered Localized Colorectal Cancer. N Engl J Med. 17 sentyabr 2025; 393:1051-1064. DOI: 10.1056/NEJMoa2504650.
Goldberg RM, Meyerhardt JA. An Aspirin a Day for Improved Colorectal Cancer Outcomes. N Engl J Med. 17 sentyabr 2025; 393:1131-1132. DOI: 10.1056/NEJMe2508634.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.