اتوپوزاید (Lasted) چیست؟ تأیید FDA، مجوز در ترکیه و وضعیت پوشش هزینه
ابزارهای مطالعه
در این مقاله
- تأیید FDA: بله (تاریخ نخستین تأیید: 10 نوامبر 1983)
- نام تجاری: VePesid (آمریکا)، Lastet (ترکیه)
- ماده مؤثره: اتوپوزاید
- روش تجویز: قرص خوراکی
- رده دارویی: مهارکننده توپوایزومراز II
- دسته: ضدنئوپلاسم
- تولیدکننده: Bristol-Myers Squibb (VePesid)، و در ترکیه Onko-Koçsel İlaç
- توزیع در ترکیه: شرکت Onko-Koçsel İlaç آن را با نام «Lastet» و با مجوز عرضه می‌کند.
- سرطان‌های دارای تأیید مصرف: سرطان ریه سلول کوچک، همراه سیس‌پلاتین؛ تومورهای مقاوم بیضه، در درمان ترکیبی
Lastet چیست و چگونه اثر می‌کند؟
Lastet عامل شیمی‌درمانی با ماده مؤثره اتوپوزاید از رده داروهای ضدنئوپلاسم است. به‌ویژه برای درمان برخی تومورهای جامد، مانند سرطان ریه سلول کوچک و تومورهای بیضه، استفاده می‌شود.
سازوکار اثر چگونه است؟
- Lastet با متوقف کردن تکثیر سلول‌های سرطانی کار می‌کند.
- سلول‌ها هنگام تقسیم، DNA خود را کپی می‌کنند و در این فرایند به آنزیمی به نام توپوایزومراز II نیاز دارند.
- Lastet این آنزیم را مهار می‌کند و مانع باز و بسته شدن درست رشته‌های DNA می‌شود.
- در نتیجه، ساختار DNA مختل می‌شود و سلول ناچار به نابودی خود می‌شود؛ یعنی آپوپتوز یا مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی رخ می‌دهد.
- این سازوکار به‌ویژه در سلول‌های سرطانی با تقسیم سریع مؤثرتر است.
تاریخچه تأیید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا)
اتوپوزاید که در ترکیه با نام Lastet فروخته می‌شود، نخستین بار در 10 نوامبر 1983 توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شد. این تأیید به‌ویژه مصرف در تومورهای مقاوم بیضه و سرطان ریه سلول کوچک را شامل می‌شود.
مجوز در ترکیه
موارد دارای مجوز جمهوری ترکیه / اندیکاسیون‌های درمانی Lastet در ترکیه چنین آمده است:
اندیکاسیون‌های درمانی
- سرطان ریه سلول کوچک
- سرطان ریه غیرسلول کوچک
- تومورهای سلول زایا، مانند سرطان بیضه
- سرطان تخمدان
- سرطان پستان
- لنفوم هوچکین
- لنفوم غیرهوچکین
آیا Lastet پوشش هزینه دارد؟
در فهرست داروهایی قرار دارد که در تشخیص سرطان، شرط اندیکاسیون برایشان لازم نیست. در تمام تشخیص‌های سرطان تحت پوشش هزینه SGK ترکیه است.
قیمت: Lastet 50 mg، بسته 20 کپسولی، 3.064. 66 TL است.
سازوکارهای مقاومت
- بیش‌بیانی پروتئین‌های ناقل گذرنده از غشا مانند پی‌گلیکوپروتئین، اتوپوزاید را از سلول بیرون می‌راند؛ در نتیجه غلظت کافی درون سلول ایجاد نمی‌شود و درمان پاسخ نمی‌دهد.
- کاهش سطح یا جهش توپوایزومراز II: سطح آنزیم توپوایزومراز II، هدف اصلی اتوپوزاید، در سلول ممکن است کاهش یابد. تغییر ساختاری یا جهش آنزیم می‌تواند مانع اتصال اتوپوزاید شود و ایجاد شکست‌های DNA را دشوار کند.
- افزایش سامانه‌های ترمیم آسیب DNA: سلول می‌تواند شکست‌های دورشته‌ای DNA ناشی از اتوپوزاید را مؤثرتر ترمیم کند. افزایش این سامانه‌ها با جلوگیری از آپوپتوز، به سلول مقاومت درمانی می‌دهد.
- اتوپوزاید به‌ویژه در فازهای S و G2 اثر می‌کند. سلول‌هایی که از این فازها می‌گریزند یا کند می‌شوند، حساسیت کمتری به دارو پیدا می‌کنند.
- اختلال مسیرهای آپوپتوز: حتی با آسیب DNA، برخی سلول‌های تومور به پیام‌های آپوپتوز پاسخ نمی‌دهند. به‌ویژه جهش p53 یا بی‌تعادلی پروتئین‌های خانواده Bcl-2 می‌تواند سلول را از مرگ حفظ کند.
- سلول‌های دارای سطح بالای گلوتاتیون (GSH) می‌توانند با خنثی کردن رادیکال آزاد و گونه‌های فعال اکسیژن ناشی از دارو، اثر سیتوتوکسیک را کاهش دهند.
جذب
- کپسول Lastet پس از مصرف خوراکی از دستگاه گوارش جذب و وارد خون می‌شود.
- جذب بین افراد متفاوت است، اما فراهمی زیستی معمولاً 25% - 75% است.
- مصرف همراه غذا تغییر بسیار زیادی در میزان جذب ایجاد نمی‌کند.
- بیشترین سطح دارو (غلظت اوج) معمولاً طی 1-2 ساعت حاصل می‌شود.
توزیع
- اتوپوزاید موجود در گردش خون به بسیاری از بافت‌های بدن می‌رود.
- اما ورود به مغز و دستگاه عصبی مرکزی محدود است و از سد خونی‌ـ‌مغزی به‌ضعف عبور می‌کند.
- دارو در خون با اتصال تا 90% به پروتئین‌های پلاسما حمل می‌شود.
- در بدن ممکن است به‌ویژه در کبد و کلیه متمرکز شود.
متابولیسم
- اتوپوزاید عمدتاً در کبد متابولیزه می‌شود.
- در کبد توسط آنزیمی به نام CYP3A4 تجزیه می‌شود.
- حین متابولیسم، متابولیت‌های فعال و غیرفعال ایجاد می‌شوند.
- بااین‌حال، بخش مهمی از اتوپوزاید بدون تغییر، یعنی بدون متابولیسم، از بدن دفع می‌شود.
- بنابراین در اختلال عملکرد کبد باید دوز با دقت تنظیم شود.
دفع
- بخش عمده اتوپوزاید از راه کلیه با ادرار دفع می‌شود (40–60% بدون تغییر).
- مقدار کمی نیز از طریق صفرا و مدفوع دفع می‌شود.
- نیمه‌عمر دارو، یعنی زمان رسیدن غلظت به نصف، به‌طور متوسط بین 4 تا 11 ساعت است.
- در نارسایی کلیه، دفع کند می‌شود؛ بنابراین کاهش دوز ممکن است لازم باشد.
محدوده دوز
- سرطان ریه سلول کوچک: دوز خوراکی: 50–100 mg/m² در روز، معمولاً به‌مدت 5 روز. دوره‌ها را می‌توان هر 21–28 روز تکرار کرد. همراه سیس‌پلاتین یا کربوپلاتین استفاده می‌شود.
- سرطان بیضه (تومورهای مقاوم سلول زایا): دوز خوراکی یا IV: برابر 50–100 mg/m² در روز، به‌مدت 5 روز. همراه دیگر داروها، مانند پروتکل BEP شامل بلئومایسین، اتوپوزاید و سیس‌پلاتین، تجویز می‌شود.
- سرطان تخمدان: دوز خوراکی: 50–100 mg/m² در روز برای 5 روز. معمولاً همراه داروهای مبتنی بر پلاتین استفاده می‌شود.
- لنفوم‌های هوچکین و غیرهوچکین: در رژیم‌های ترکیبی مانند BEACOPP یا ESHAP استفاده می‌شود. دوزها معمولاً 100 mg/m² در روز، به‌مدت 2–5 روز هستند.
- لوسمی‌های حاد (AML، ALL): می‌توان 100 mg/m² در روز برای 5 روز تجویز کرد، معمولاً در ترکیب با داروهایی مانند ایداروبیسین و آرابینوزید.
- چون فراهمی زیستی خوراکی متغیر است، دوز خوراکی معمولاً 2 برابر دوز IV داده می‌شود؛ برای نمونه 100 mg/m² خوراکی ≈ 50 mg/m² IV.
- قرص‌ها معمولاً باید پس از غذا مصرف شوند.
تداخلات دارویی
- اتوپوزاید در کبد توسط CYP3A4 متابولیزه می‌شود. داروهای مؤثر بر این آنزیم، سطح خونی اتوپوزاید را تغییر می‌دهند. مهارکننده‌های CYP3A4 سطح خون و خطر سمیت را افزایش می‌دهند: کتوکونازول و ایتراکونازول (ضدقارچ)، اریترومایسین و کلاریترومایسین (آنتی‌بیوتیک)، وراپامیل و دیلتیازم (داروهای قلبی)، و آب گریپ‌فروت.
- القاکننده‌های CYP3A4 سطح خون و اثربخشی را کاهش می‌دهند: ریفامپیسین (داروی سل)، فنی‌توئین و کاربامازپین (داروهای صرع)، و علف چای (St. John’s Wort، فرآورده گیاهی).
- مهارکننده‌های P-gp مانند وراپامیل و سیکلوسپورین ممکن است سطح اتوپوزاید را افزایش دهند. القاکننده‌های P-gp ممکن است سطح را کاهش دهند.
- سیس‌پلاتین اغلب همراه اتوپوزاید استفاده می‌شود، اما چون بر کلیه اثر می‌گذارد، ممکن است دفع اتوپوزاید را کند کند. مصرف همراه بلئومایسین و ایفوسفامید می‌تواند سمیت، به‌ویژه سمیت ریه و مغز استخوان، را بیشتر کند.
- مصرف اتوپوزاید همراه رقیق‌کننده‌های خون، به‌ویژه وارفارین، ممکن است خطر خون‌ریزی را افزایش دهد. INR، یعنی شاخص زمان انعقاد خون، باید به‌دقت پایش شود.
- نباید همراه واکسن‌های زنده استفاده شود. چون اتوپوزاید دستگاه ایمنی را سرکوب می‌کند، واکسن زنده ممکن است خطر عفونت جدی ایجاد کند. در صورت امکان واکسیناسیون باید پیش از درمان برنامه‌ریزی شود.
- مصرف همراه سیکلوسپورین می‌تواند پاک‌سازی کبدی اتوپوزاید را کاهش دهد و سطح دارو و خطر سمیت را بالا ببرد.
موارد نیازمند توجه
- قرص‌ها باید با دوز و مدت توصیه‌شده پزشک مصرف شوند. معمولاً مصرف پس از غذا برای محافظت معده توصیه می‌شود. کپسول باید بدون جویدن و به‌طور کامل بلعیده شود.
- حین درمان باید شمارش خون (CBC) مرتب انجام شود؛ به‌ویژه گلبول‌های سفید، پلاکت و هموگلوبین پایش شوند. عملکرد کبد و کلیه نیز باید در فواصل مشخص کنترل شود.
- Lastet می‌تواند دستگاه ایمنی را سرکوب کند و خطر عفونت افزایش می‌یابد. تب، گلودرد، لرز یا سرفه باید فوری به پزشک گزارش شوند. تا حد امکان باید از محیط شلوغ و افراد بیمار دوری کرد.
- کاهش پلاکت ممکن است کبودی آسان، خون‌دماغ یا خون‌ریزی لثه ایجاد کند. هنگام مسواک زدن باید مسواک نرم استفاده شود و در اصلاح صورت احتیاط کرد.
- در بارداری به‌هیچ‌وجه نباید مصرف شود و ممکن است به نوزاد متولدنشده آسیب بزند. حین مصرف باید روش مؤثر پیشگیری از بارداری استفاده شود. در دوره شیردهی نیز نباید مصرف شود.
- واکسن‌های زنده مانند سرخک، اوریون و آبله‌مرغان نباید حین درمان تزریق شوند. به‌دلیل سرکوب ایمنی ممکن است خطر عفونت جدی وجود داشته باشد.
- عوارضی مانند ریزش موی موقت، تهوع، کاهش اشتها و زخم دهان ممکن است دیده شوند.
عوارض جانبی
- لکوپنی (کاهش گلبول‌های سفید): 60% – 91%
- ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت): 22% – 41%
- کم‌خونی: 18% – 72%
- تهوع / استفراغ: 30% – 40%
- زخم دهان (موکوزیت): 6% – 17%
- واکنش آلرژیک (بثورات، قرمزی): 2% – 4%
- آلوپسی (ریزش مو): 8% – 66%
- افت فشار خون: 1% – 2% (پس از تزریق IV)
- افزایش بیلی‌روبین خون (اثر کبدی): 2% – 7%
- خطر عفونت: 12% – 30%
- تب نوتروپنیک (تب + نوتروپنی): 5% – 9%
- خستگی و بی‌حالی: 10% – 30%
- یبوست: 10% – 20%
- اسهال: 5% – 10%
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.