آیا مکمل کراتین می‌تواند متاستاز سرطان را افزایش دهد؟ مطالعه جدید چه نشان داد؟
در این مقاله
مطالعه منتشرشده در 2026 در Nature Communications گزارش کرد که دوز بالای کراتین می‌تواند با برنامه‌ریزی مجدد مگاکاریوسیت‌ها، پلاکت‌های فعال‌تری تولید کند و این پلاکت‌ها متاستاز را در موش‌ها آسان‌تر می‌کنند. اما پژوهش نشان نداد که سرطان یا متاستاز در انسان‌های مصرف‌کننده کراتین افزایش می‌یابد. نتیجه درست این است که این یافته، شواهد بالینی نیست، بلکه نشانه زیستی نیرومندی درباره ایمنی است که باید جدی گرفته و در مطالعات انسانی آزموده شود .
کراتین چیست و چرا این‌قدر گسترده مصرف می‌شود؟
کراتین ترکیبی طبیعی است که می‌تواند در کبد، کلیه و لوزالمعده از اسیدهای آمینه تولید شود و از گوشت و ماهی نیز دریافت می‌شود. در بافت‌هایی مانند عضله و مغز که نیاز انرژی آن‌ها به‌سرعت تغییر می‌کند، از طریق سامانه فسفوکراتین به بازسازی سریع ATP کمک می‌کند. در شکل مکمل، محصولی که بیش از همه بررسی شده، کراتین مونوهیدرات است.
هنگام استفاده همراه تمرین مقاومتی، می‌تواند افزایش‌های کوچک اما قابل اندازه‌گیری در قدرت، ظرفیت تمرین و توده بدون چربی بدن ایجاد کند. دوز نگهدارنده رایج در مصرف عمومی ورزشکاران 3-5 g/gün است. در برخی برنامه‌ها، طی 5-7 روز اول حدود 20 g/gün برای «بارگیری» مصرف می‌شود؛ اما بارگیری برای پر کردن ذخایر عضله ضروری نیست. این تمایز هنگام تفسیر مطالعه جدید مهم است: در آزمایش انسانی، به مدت 14 روز، 20 g/gün، یعنی دوز بارگیری نزدیک به چهار تا هفت برابر دوز نگهدارنده معمول، استفاده شد.
نبود شواهد نیرومند درباره ایجاد آسیب کلیوی در افراد سالم با دوزهای توصیه‌شده، خودبه‌خود اثبات نمی‌کند که کراتین از نظر انکولوژی نیز ایمن است. سمیت کلی، ایمنی کلیه، فایده عملکردی و زیست‌شناسی تومور، پرسش‌های پژوهشی متفاوتی هستند.
مطالعه جدید چگونه طراحی شد؟
مقاله Sisi Xie و همکاران، یک مطالعه بالینی انسانی واحد نیست؛ بلکه با ترکیب کشت سلولی، موش‌های تغییر‌یافته ژنتیکی، مدل‌های متفاوت سرطان، تحلیل‌های مولکولی و مطالعه مقدماتی کوچکی در داوطلبان سالم، مجموعه‌ای از پژوهش انتقالی است. قدرت مطالعه در آزمودن یک فرضیه با آزمایش‌های متعدد است. مهم‌ترین محدودیت آن، اندازه‌گیری نکردن پیامد سرطان در انسان‌هاست.
- سلول‌های ملانوما، سرطان کولورکتال، سرطان ریه و سرطان پستان استفاده شدند.
- استقرار سلول‌های توموری تزریق‌شده داخل رگ در ریه بررسی شد.
- یک مدل متاستاز خودبه‌خودی ملانوما نیز ارزیابی شد.
- با از دست رفتن اختصاصی مگاکاریوسیتی Slc6a8 یا Stat5b و مهار STAT5، رابطه علّی آزموده شد.
- 6 مرد و 5 زن؛ سن‌ها بین 20-25 سال بود.
- به مدت 14 روز، کراتین مونوهیدرات با دوز 20 g/gün استفاده شد.
- در روزهای 0، 3، 7 و 14 نمونه خون گرفته شد.
- تعداد پلاکت، تجمع پلاکتی و برخی ژن‌های فعال‌سازی اندازه‌گیری شدند.
- ایجاد سرطان یا متاستاز در شرکت‌کنندگان بررسی نشد.
در بیشتر آزمایش‌های موش، تزریق سلول‌های توموری از ورید دم، مراحل ابتدایی فرایند متاستاز مانند جدا شدن از تومور اولیه و ورود به گردش خون را دور می‌زند. این مدل‌ها به‌ویژه برای بررسی زنده ماندن سلول توموری در خون و استقرار آن در ریه مفیدند؛ اما روند طبیعی ایجاد سرطان در یک فرد را به‌طور کامل بازسازی نمی‌کنند.
سازوکار پیشنهادی: زنجیره کراتین تا متاستاز
بر اساس یافته‌های پژوهشگران، کراتین بیش از آنکه پلاکت‌های بالغ را مستقیماً تحریک کند، بر سلول‌های مغز استخوان تولیدکننده پلاکت، یعنی مگاکاریوسیت‌ها، اثر می‌گذارد. تغییر در برنامه متابولیک مگاکاریوسیت‌ها، نسل بعدی پلاکت‌ها را مستعد فعال شدن آسان‌تر می‌کند.
نقش پلاکت‌ها در متاستاز جدید نیست. آن‌ها می‌توانند سلول‌های توموری در گردش را احاطه کنند و از تنش مکانیکی جریان خون و نظارت ایمنی محافظت کنند، و اتصال آن‌ها به دیواره رگ و خروجشان به اندام دوردست را آسان‌تر کنند. نکته جدید، امکان تغییر رفتار پلاکت از طریق مگاکاریوسیت به‌وسیله یک متابولیت با منشأ تغذیه‌ای و سازوکار تفصیلی CKB-STAT5B مربوط به آن است.
در موش‌ها چه یافته شد؟
- در موش‌های دریافت‌کننده کراتین، تعداد یا بار متاستازهای ریه در مدل‌های متفاوت تومور افزایش یافت.
- در مدل ملانومای دارای متاستاز خودبه‌خودی، طول عمر کوتاه شد.
- انتقال پلاکت‌های گرفته‌شده از موش‌های دریافت‌کننده کراتین به موش‌های درمان‌نشده نیز متاستاز را افزایش داد. این یافته نشان داد که اثر فقط به اثر مستقیم بر سلول توموری محدود نیست.
- وقتی ناقل کراتین در سلول توموری کاهش یافت، اثر کاملاً از بین نرفت؛ در مقابل، با غیرفعال شدن Slc6a8 یا Stat5b در مگاکاریوسیت، فعال‌سازی پلاکت و افزایش متاستاز مهار شد.
- مهارکننده STAT5، افزایش متاستاز را در موش‌ها مهار کرد.
این آزمایش‌های «کسب و از دست دادن» از یک همبستگی ساده نیرومندترند. به بیان دیگر، پژوهشگران فقط ندیدند که کراتین و متاستاز هم‌زمان افزایش می‌یابند؛ نشان دادند که با بستن مسیر زیستی پیشنهادی، اثر نیز از بین می‌رود. با این حال، نمی‌توان نتیجه گرفت که مهارکننده STAT5 برای این هدف در انسان‌ها قابل استفاده است.
واقعاً در 11 داوطلب سالم چه نشان داده شد؟
در داوطلبان، کراتین در گردش خون از روز 3 به بالاتر از 150 µM رسید و تقریباً در همین سطح باقی ماند. تعداد پلاکت تغییر نکرد. اما در روز 14، افزایش یا گرایش به افزایش در اندازه‌گیری تجمع و چسبندگی پلاکت در پاسخ به برخی محرک‌ها دیده شد. پاسخ در همه آزمون‌ها یکسان نبود: در حالی که برخی اندازه‌گیری‌ها با کلاژن و اپی‌نفرین به‌طور معنادار افزایش یافتند، همه نتایج با ADP و اسید آراشیدونیک معنادار نبودند. این ناهمگونی از تفسیر «همه عملکردهای پلاکت به‌طور چشمگیری افزایش یافتند» حمایت نمی‌کند.
در چهار داوطلب، بیان ژن سلول‌های CD41 مثبت در گردش خون بررسی شد؛ افزایش گیرنده‌های پلاکتی GP6 و P2RY12 گزارش شد. سپس پلاکت‌های پیش و پس از مصرف کراتین داوطلبان، همراه سلول‌های ملانومای موش، به موش‌های دارای سرکوب ایمنی داده شدند. پلاکت‌های انسانی به‌دست‌آمده پس از کراتین، با متاستاز بیشتر ریه در موش‌ها مرتبط بودند.
| عبارت | پاسخ مطالعه | تفسیر درست |
|---|---|---|
| آیا کراتین می‌تواند بر پلاکت‌های انسان اثر بگذارد؟ | بله، در مطالعه مقدماتی کوچک، برخی اندازه‌گیری‌های فعال‌سازی افزایش یافتند. | نشانه زیستی انسانی وجود دارد؛ تأیید لازم است. |
| آیا کراتین در انسان‌ها لخته ایجاد کرد؟ | خیر؛ پیامد ترومبوز بالینی ارزیابی نشد. | فعالیت پلاکت هم‌معنی ترومبوز نیست. |
| آیا در انسان‌های مصرف‌کننده کراتین، متاستاز افزایش یافت؟ | نشان داده نشد. | متاستاز فقط در موش‌ها اندازه‌گیری شد. |
| آیا کراتین سرطان ایجاد کرد؟ | مطالعه این را بررسی نکرد. | ایجاد سرطان و گسترش تومور موجود، پرسش‌های متفاوتی هستند. |
| آیا دوز 3-5 g/gün نیز همین اثر را دارد؟ | مشخص نیست. | مطالعه مقدماتی انسانی فقط دوز 20 g/gün را آزمود. |
قدرت شواهد مطالعه در کجا بالا و در کجا پایین است؟
چرا با این حال مهم است؟
برای جدی گرفتن بالینی یک نشانه ایمنی، همیشه لازم نیست ابتدا منتظر مشاهده آسیب در هزاران انسان بمانیم. اگر سازوکار نیرومند، مواجهه گسترده و پیامد احتمالی مهم باشد، برنامه پژوهش می‌تواند تغییر کند. این مقاله نشان می‌دهد که فراتر از عملکرد ورزشی و ایمنی کلیه، جنبه ایمنی انکولوژیک کراتین باید به‌صورت آینده‌نگر بررسی شود .
چرا نمی‌توان فوراً به داوری بالینی رسید؟
- نمونه انسانی بسیار کوچک است: 11 نفر برای تحلیل قابل اعتماد زیرگروه یا آسیب نادر کافی نیستند.
- شرکت‌کنندگان بیمار مبتلا به سرطان نبودند: متابولیسم افراد سالم 20-25 ساله با بیماران مبتلا به سرطان در سنین بالاتر و در حال دریافت درمان متفاوت است.
- بازوی کنترل وجود نداشت: هر شرکت‌کننده با مقدار اولیه خود مقایسه شد؛ عوامل زمان، تغذیه و اندازه‌گیری را نمی‌توان کاملاً رد کرد.
- دوز بالا بود: 20 g/gün مستقیماً پاسخ‌گوی اثر دوز نگهدارنده معمول 3-5 g/gün نیست.
- رویداد بالینی اندازه‌گیری نشد: آزمون‌های آزمایشگاهی پلاکت جایگزین ترومبوز واقعی یا عود سرطان نمی‌شوند.
- مدل‌های موش مصنوعی‌اند: تزریق داخل‌رگی سلول‌های توموری، برخی مراحل زنجیره متاستاز را دور می‌زند.
- پیگیری بسیار کوتاه بود: عود سرطان و متاستاز می‌توانند طی ماه‌ها تا سال‌ها ایجاد شوند.
کراتین در مطالعات قبلی سرطان چه نشان داده بود؟
زیست‌شناسی کراتین در سرطان یک‌جهتی نیست. در برخی مطالعات تجربی گزارش شد که ظرفیت انرژی سلول‌های T از نوع CD8 و ایمنی ضدتوموری را تقویت می‌کند؛ اما در مدل‌های دیگر، حرکت و استقرار سلول توموری را آسان‌تر می‌کند. مطالعه‌ای در 2021 مطرح کرده بود که کراتین می‌تواند از طریق SMAD2/3، متاستاز سرطان کولورکتال و پستان را افزایش دهد. مطالعه جدید، مسیر دوم مستقلی از سلول توموری، یعنی محور مگاکاریوسیت-پلاکت را به همان نگرانی اضافه می‌کند.
اما در انسان‌ها شواهد محدود است و اساساً بر امکان کاهش از دست رفتن عضله تمرکز دارد:
| شواهد | جمعیت و دامنه | نتیجه | معنا برای این نوشته |
|---|---|---|---|
| مطالعه تصادفی‌شده 2006 | حدود 30 بیمار مبتلا به سرطان کولورکتال در حال دریافت شیمی‌درمانی، 8 هفته | بدون فایده چشمگیر در عملکرد عضله، توده عضلانی یا کیفیت زندگی؛ بهبود در برخی شاخص‌های امپدانس زیستی | فایده بالینی به‌صورت قانع‌کننده نشان داده نشد؛ برای ایمنی متاستاز طراحی نشده بود. |
| مرور نظام‌مند 2025 | 7 مطالعه، مجموعاً 463 بیمار مبتلا به سرطان یا بقا | فایده اضافی معنادار و همخوان در ترکیب بدن محدود است؛ نتایج ناهمگون‌اند | کراتین درمان استاندارد تثبیت‌شده کاشکسی سرطان نیست. |
| مطالعه سازوکار 2026 | مدل‌های موش + 11 داوطلب سالم | سیگنال مگاکاریوسیتی CKB-STAT5B، بیش‌فعالی پلاکت و افزایش متاستاز در موش‌ها | شواهد آسیب بالینی نیست؛ پرسش جدید درباره ایمنی. |
راهنمای کاشکسی سرطان ASCO و رویکرد تغذیه بالینی در سرطان ESPEN، بر ارزیابی تغذیه، دریافت کافی انرژی و پروتئین، کنترل علائم و در صورت امکان تمرین مقاومتی تأکید می‌کنند. کراتین، درمان استاندارد کاشکسی توصیه‌شده برای همه بیماران مبتلا به سرطان نیست. ارزش ورزش در مراقبت سرطان نیز با این مطالعه از بین نمی‌رود؛ ورزش و توان‌بخشی با ایمنی یک مکمل افزایش‌دهنده عملکرد یکسان نیستند.
امروز برای بیماران مبتلا به سرطان چه جایگاهی باید داشته باشد؟
سرطان فعال یا متاستاتیک
خارج از پژوهش بالینی، نباید مصرف کراتین به‌صورت بی‌بررسی، به‌ویژه برای بارگیری با دوز بالا، آغاز شود. اگر مصرف در نظر گرفته می‌شود، هدف، فایده مورد انتظار، جایگزین‌ها و تعادل ترومبوز-خون‌ریزی باید همراه گروه انکولوژی ارزیابی شوند.
خطر بالای عود یا درمان تازه تکمیل‌شده
افزایش عود در انسان‌ها نشان داده نشده است؛ اما چون اهمیت بالینی نگرانی نظری مشخص نیست، رویکرد محتاطانه در مکمل‌های غیرضروری معقول است.
بقای بلندمدت پس از سرطان
در افرادی که بیماری فعال ندارند، سارکوپنی شدید دارند و تمرین مقاومتی انجام می‌دهند، فایده احتمالی و عدم قطعیت باید با هم سنجیده شوند. ارزیابی همه افراد دارای بقا پس از سرطان در یک گروه خطر یکسان درست نیست.
سابقه لخته یا خطر بالای ترومبوز
مطالعه ترومبوز را نشان نداد؛ اما به دلیل نشانه بیش‌فعالی پلاکت، نباید بدون ارزیابی سابقه شخصی لخته، بیماری، داروها و یافته‌های آزمایشگاهی، مصرف مکمل آغاز شود.
بزرگسال سالم بدون سرطان
یک مطالعه پیش‌بالینی واحد اثبات نمی‌کند که خطر سرطان در افراد سالمی که سال‌ها با دوزهای توصیه‌شده مصرف کرده‌اند، افزایش یافته است. به‌جای دوز بالا و بارگیری غیرضروری، می‌توان هدف و دوز را بازبینی کرد.
کراتین طبیعی دریافت‌شده از غذا
این مطالعه نشان نمی‌دهد که گوشت و ماهی باید ممنوع شوند. مکمل غلیظ، تغذیه طبیعی و تولید کراتین توسط خود بدن، مواجهه یکسانی نیستند.
ارزیابی عملی در صورت مصرف کراتین توسط بیمار
پیش‌تر نیز تأکید کرده بودیم که تغذیه، توان‌بخشی و مشکلات روانی‌اجتماعی بیماران مبتلا به سرطان باید جزء جدانشدنی درمان باشند، در نوشته‌ای که در آن درمان سرطان در ترکیه را ارزیابی کردیم . نتیجه در اینجا نادیده گرفتن از دست رفتن عضله نیست؛ جایگزین نکردن مکملی با فایده اثبات‌نشده یا ایمنی نامشخص به‌جای مراقبت تغذیه و ورزش دارای شواهد است.
پس از این مطالعه به چه پژوهش‌هایی نیاز است؟
- مطالعات دوز-پاسخ: آیا دوز نگهدارنده 3-5 g/gün و بارگیری 20 g/gün اثر پلاکتی یکسانی ایجاد می‌کنند؟
- آزمایش‌های انسانی با کنترل دارونما: تجمع پلاکت، نشانگرهای فعال‌سازی و تشکیل ترومبین باید در گروه‌های مستقل تأیید شوند.
- همگروه‌های بیماران مبتلا به سرطان: سرطان فعال، بقا پس از درمان و زیست‌شناسی‌های متفاوت تومور باید جداگانه بررسی شوند.
- پیامدهای بالینی: باید علاوه بر آزمون‌های آزمایشگاهی، ترومبوآمبولی وریدی، عود، متاستاز و بقا نیز پیگیری شوند.
- مطالعات تداخل: مصرف همراه شیمی‌درمانی، ایمنی‌درمانی، درمان هورمونی، داروهای ضدتجمع پلاکت و ضدانعقاد باید بررسی شود.
- تعادل فایده-آسیب: آیا دستاورد عملکردی احتمالی در بیمار دارای سارکوپنی، از خطر انکولوژیک، در صورت وجود، بیشتر است؟
ارزشمندترین مطالعه آینده صرفاً مقایسه گذشته‌نگر بیماران «مصرف‌کننده و غیرمصرف‌کننده کراتین» نخواهد بود. دوز مکمل، ورزش، توده عضلانی، مرحله تومور، فنوتیپ پلاکت و درمان‌ها باید با هم ثبت شوند. زیرا کراتین در حالی که در یک فرد فایده عملکردی دارد، در زمینه زیستی متفاوت می‌تواند نتایج متفاوتی ایجاد کند.
پرسش‌های متداول
این مطالعه چنین چیزی نشان نداد. ایجاد سرطان بررسی نشد؛ پژوهش اساساً استقرار سلول‌های توموری موجود در اندام دوردست موش‌ها را ارزیابی کرد.
در موش‌ها متاستاز را افزایش داد. اما در انسان‌ها فقط فعال‌سازی پلاکت نشان داده شد؛ داده متاستاز بالینی وجود ندارد.
نمی‌توان تصمیم خودکار قطع مصرف برای همه گرفت. اما در سرطان فعال یا خطر بالای عود، مصرف غیرضروری با دوز بالا باید همراه گروه تجویزکننده دوباره ارزیابی شود. دلیل مصرف مکمل و اینکه آیا واقعاً فایده‌ای دیده‌اید مهم است.
خیر. آزمایش آسپرین در موش توصیه بالینی ایجاد نمی‌کند. شروع آسپرین بدون توصیه پزشک می‌تواند به خون‌ریزی جدی منجر شود.
این مقاله از چنین توصیه‌ای حمایت نمی‌کند. کراتین موجود در غذا با مکمل غلیظ 20 g/gün یکسان نیست. برنامه تغذیه باید بر اساس وزن، از دست رفتن عضله، درمان و نیاز شخصی تهیه شود.
مکمل می‌تواند کراتینین سرم را افزایش دهد و eGFR مبتنی بر کراتینین را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد. این همیشه به معنی آسیب کلیوی نیست؛ اما چون عملکرد کلیه در بیمار مبتلا به سرطان بر تصمیم‌های درمان اثر دارد، مصرف باید به گروه سلامت اطلاع داده شود.
نتیجه: نه به وحشت نیاز است و نه به بی‌تفاوتی
تیتر این پژوهش آسان است: «کراتین متاستاز را افزایش داد.» اما معنای علمی آن ظریف‌تر است. مطالعه با مجموعه سازوکارهای قانع‌کننده نشان داد که کراتین خارجی با دوز بالا می‌تواند با فعال کردن مسیر CKB-STAT5B در مگاکاریوسیت‌ها، پلاکت‌های بیش‌فعال ایجاد کند و این پلاکت‌ها می‌توانند گسترش سلول‌های توموری را در موش‌ها آسان‌تر کنند.
اما داده انسانی، مطالعه نشانگر زیستی در 11 جوان سالم، به مدت 14 روز، بدون کنترل و با دوز بالاست. سرطان، عود، متاستاز یا طول عمر در انسان‌ها اندازه‌گیری نشد. بنابراین پژوهش، شواهد سرطان‌زا بودن کراتین نیست؛ هم‌زمان هشداری است که نشان می‌دهد مصرف بی‌بررسی در بیماران مبتلا به سرطان را نمی‌توان کاملاً بی‌خطر دانست.
- Xie S و همکاران. Exogenous creatine supplementation promotes tumor metastasis via megakaryocyte creatine kinase B-STAT5B signaling. Nature Communications. 2026;17:8662.
- del Arco A و همکاران. Effect of Creatine Supplementation on Body Composition in Cancer Patients: A Systematic Review. Nutrition and Cancer. 2025.
- Norman K و همکاران. Effects of creatine supplementation in patients with colorectal cancer. Clinical Nutrition. 2006;25:596-605.
- Antonio J و همکاران. Common questions and misconceptions about creatine supplementation. J Int Soc Sports Nutr. 2021;18:13.
- Zhang L و همکاران. Creatine promotes cancer metastasis through activation of Smad2/3. Cell Metabolism. 2021.
- Gay LJ, Felding-Habermann B. Contribution of platelets to tumour metastasis. Nature Reviews Cancer. 2011.
- Roeland EJ و همکاران. Management of Cancer Cachexia: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2020.
- Muscaritoli M و همکاران. ESPEN practical guideline: Clinical Nutrition in cancer. Clinical Nutrition. 2021.
این نوشته جایگزین ارزیابی پزشکی نمی‌شود. ویتامین‌ها، محصولات گیاهی و مکمل‌های ورزشی مصرف‌شده هنگام درمان سرطان باید به گروه انکولوژی اطلاع داده شوند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
