از ضدبارداری ناکام تا تاموکسیفن: مسیر ICI ۴۶,۴۷۴، ۱۹۶۲-۱۹۷۷

در این مقاله
از ضدبارداری ناکام تا تاموکسیفن: مسیر ICI ۴۶,۴۷۴، ۱۹۶۲-۱۹۷۷
در روز ۱۶۱ علت سرطان دهانهٔ رحم را در یک ویروس جستوجو کردیم. امروز به محور هورمونی برمیگردیم: به برداشتن تخمدانها توسط بیتسون در ۱۸۹۶ (روز ۹۱)، به تومور ناشی از استروژن در موشهای نر نزد لاکاسان (روز ۱۰۵)، به سرکوب هورمونی سرطان پروستات نزد هاگینز (روز ۱۱۲). در همهٔ اینها هورمون یا از منبعش برداشته میشد یا با هورمونی دیگر متعادل میشد. در داستان امروز، برای نخستین بار، یک دارو میکوشد اتصال هورمون به سلول را مسدود کند. همانطور که در خانهٔ «فردا»ی دیروز قول دادم، جداگانه وارسی کردم که سال ۱۹۷۷ دقیقاً تاریخ چیست، تاریخهای سنتز و نخستین کاربرد بالینی کداماند و سازوکار اثر چه زمانی فهمیده شد؛ شیمی را با شاهد بالینی درنیامیختم.
یک شماره در دفتر آزمایشگاه
داستان با جستوجوی داروی سرطان آغاز نمیشود، با جستوجوی قرص ضدبارداری آغاز میشود. بر پایهٔ یک بررسی موردی دربارهٔ توسعهٔ دارو در Frontiers in Pharmacology در ۲۰۱۷ (که با ابزار خلاصهساز خواندم)، برنامهٔ تنظیم باروری شرکت ICI Pharmaceuticals را زیستشناس آرتور والپول اداره میکرد و در ۱۹۶۲ شیمیدان دورا ریچاردسون ترکیبی با شمارهٔ ICI ۴۶,۴۷۴ را سنتز کرد. مقالهٔ Scientific American دربارهٔ ریچاردسون هم همین سال را میدهد. سال سنتز را فقط همین دو منبع دستدوم میدهند؛ مرور ۲۰۲۳ هاول و هاول سال دقیق سنتز را نمیدهد و فقط مقالههای ایزومر ۱۹۶۶ را نام میبرد. پس ۱۹۶۲ تاریخی است «بر پایهٔ دو منبع دستدوم».
این ترکیب مخلوطی بود. بر پایهٔ هاول و هاول، ایزومر سیس (ICI ۴۷,۶۹۹) استروژن خالص بود و ایزومر ترانس، یعنی تاموکسیفن، اثر مختلط استروژنی و ضداستروژنی داشت. بر پایهٔ مقالهٔ Frontiers، ریچاردسون ایزومرها را جدا کرد و تحلیل پرتو ایکس در ۱۹۶۸ تأیید کرد که فعالیت ضداستروژنی در ایزومر ترانس است. بر پایهٔ Scientific American، نام ریچاردسون در یک ثبت اختراع ۱۹۶۵ هست، اما سهم او در روایتهای بعدی بیشتر نادیده ماند؛ همین مقاله یک خطای نمایهسازی را یکی از دلایل آن مینامد. این را از یک منبع دستدوم واحد نقل میکنم.
هدف جلوگیری از بارداری با یک ضداستروژن بود. نشد: بر پایهٔ مقالهٔ Frontiers، آزمایشها در سوئد نشان دادند تاموکسیفن تخمکگذاری را به جای سرکوب، تحریک میکند. مولکول بهعنوان ضدبارداری شکست خورده بود و برای شرکت مانعی به نظر میرسید.
نخستین مطالعهٔ بالینی در بیمارستان کریستی
بر پایهٔ مقالهٔ Frontiers، در ۱۹۶۹ کمیتهٔ ایمنی دارو در بریتانیا مطالعههای درمانی، از جمله یک مطالعهٔ سرطان پستان در بیمارستان کریستی منچستر، را تأیید کرد. نتایج در British Journal of Cancer منتشر شد: Cole، Jones و Todd، «A New Anti-oestrogenic Agent in Late Breast Cancer: An Early Clinical Appraisal of ICI46474»، ۱۹۷۱، جلد ۲۵، صفحههای ۲۷۰-۲۷۵. بر پایهٔ صفحهٔ چکیدهٔ مجله، ۴۶ بیمار درمان شدند؛ در ۱۰ نفر پاسخ خوب دیده شد، که نویسندگان آن را شبیه آنچه با استروژنها و آندروژنها دیده میشود یافتند و یادآور شدند مزیت اصلی دارو «شیوع پایین عوارض آزاردهنده» بود. هاول و هاول همین کار را مطالعهای فاز ۲ تکبازو میدانند که در ۱۹۶۹ با ۴۶ بیمار آغاز شد و پاسخ ۲۲ درصد را نقل میکنند؛ برای مقایسه ۲۵ درصد را برای دیاتیلاستیلبسترول (DES، روز ۱۱۰) و ۱۸ درصد را برای آندروژنهای با دوز بالا میدهند.
این نتیجهای چشمگیر نبود. بر پایهٔ روایت خود کریگ جردن (Cancerworld، ۲۰۲۰)، نرخ پاسخ در بیماری پیشرفته حدود ۳۰ درصد بود، یک تا دو سال دوام میآورد و بهتر از درمانهای هورمونی موجود نبود؛ ICI تردید داشت دارو سودآور باشد. بر پایهٔ همین روایت، والپول با کنار گذاشتن دارو مخالفت کرد. این داستانی است که از دید جردن نقل میشود؛ مقالهٔ Frontiers رقم دیگری برای پاسخ میدهد (کوچکشدن قابل اندازهگیری در هر چهل زن) و این ناهمخوانی را در خانهٔ fact-check ثبت کردم.
SERM و گیرنده
استروژن با اتصال به پروتئینی در سلول به نام گیرندهٔ استروژن اثر میکند. تاموکسیفن این اتصال را مسدود میکند، اما نه در هر بافتی یکسان: در برخی بافتها تا حدی مثل استروژن رفتار میکند. به همین دلیل «تعدیلکنندهٔ انتخابی گیرندهٔ استروژن» (SERM) نامیده میشود. همچنین پیشدارو است: در کبد آنزیمهای CYP2D6 و CYP3A4 آن را به ۴-هیدروکسیتاموکسیفن و اندوکسیفن که قویترند تبدیل میکنند (هاول و هاول ۲۰۲۳؛ یک صفحهٔ دادهٔ دارویی از دانشگاه واشینگتن). این تعریفی سادهشده است که خط اصلی را میدهد.
مدل موش صحرایی و گیرنده
پرسشهای آزمایشگاهی تعیین کردند دارو چگونه در بالین جا بیفتد. بر پایهٔ یادنامهٔ دانشگاه لیدز برای کریگ جردن (به قلم یک دانشجوی پیشین، بدون فهرست منابع مستقل)، جردن در ۱۹۷۲-۷۴ در بنیاد ورچستر در ماساچوست مدل DMBA تومور پستان را در موش صحرایی ساخت، اثر ICI ۴۶,۴۷۴ را بر سرطان آزمود و دریافت دارو فقط بر تومورهای دارای گیرندهٔ استروژن مثبت کار میکند. بر پایهٔ روایت خود جردن، در ۱۹۷۳ به آزمایشگاه الوود ینسن در شیکاگو رفت و تا ۱۹۷۵ آزمایشگاه خودش نشان داد تاموکسیفن اتصال استرادیول به گیرندهٔ استروژن در تومورهای انسانی را مسدود میکند. همین روایت میگوید پس از آن حدود ده سال دیگر طول کشید تا تعیین گیرنده رویهٔ استاندارد شود.
دو چیز را باید جدا کرد. نخست، اینها یافتههای حیوانی و آزمایشگاهیاند؛ اینکه همین اثر در انسان هم دیده میشد را مطالعههای بالینی بعدی نشان دادند. دوم، بخش بزرگی از این اطلاعات از روایتهای خود جردن و از متنهایی میآید که او را ارج مینهند؛ یعنی راوی داستان در آن شریک است. این را با نسبتدادنها جدا نگه داشتم. جردن در مروری از ۱۹۹۷ کارهای ۱۹۷۲-۷۴ خود را چنین خلاصه میکند که تاموکسیفن تومورهای پستان موش صحرایی ناشی از ماده شیمیایی را مهار میکرد، تومورهای ER-مثبت را ترجیح میداد و اتصال [3H]استرادیول را در تومورهای انسانی مسدود میکرد؛ تاریخ ۱۹۷۵ در روایت Cancerworld آمده است و تاریخهای دو منبع کاملاً بر هم منطبق نیستند.
پیشنهاد اصلی جردن به مدت درمان مربوط بود. بر پایهٔ روایتش در Cancerworld، در آزمایشهای موش صحرایی هرچه درمان زودتر شروع میشد نتیجه بهتر بود و دوز پیوسته حفاظتی پایدار میداد؛ او در ۱۹۷۷ در یک سمپوزیوم در کمبریج از این بهعنوان ایدهٔ درمان کمکی درازمدت دفاع کرد، اما بیشتر بالینگران از بیم مقاومت آن را رد کردند. مرور جردن در ۱۹۹۷ سمپوزیوم را در سپتامبر ۱۹۷۷ میگذارد؛ یادنامهٔ لیدز مینویسد دادههایی که در همان سال عرضه شد مطالعههای Royal Marsden، NSABP، ناتو و اسکاتلند را برانگیخت. شناسایی ۴-هیدروکسیتاموکسیفن در ۱۹۷۷ هم در همین منابع آمده است. همهٔ اینها روایت یک نفر و دانشجوی اوست؛ آن را با تأیید مستقل پشتیبانی نکردم.
نخست بریتانیا، سپس آمریکا: ۱۹۷۷ تاریخ چیست؟
بر پایهٔ مقالهٔ Frontiers، ICI در فوریهٔ ۱۹۷۳ برای پروانهٔ محصول درخواست داد، پروانه چند ماه بعد صادر شد و Nolvadex در اکتبر ۱۹۷۳ در بریتانیا برای ناباروری بدون تخمکگذاری و درمان تسکینی سرطان پستان عرضه شد. مرور جردن در ۱۹۹۷ هم نخستین تأیید را ۱۹۷۳ میدهد (سرطان پیشرفتهٔ پستان در زنان پس از یائسگی). پس ۱۹۷۷ نخستین تأیید تاموکسیفن نیست. بر پایهٔ همان مقاله، ICI در ۱۹۷۶ درخواست داروی جدید را در آمریکا ثبت کرد و کارآزماییهای کمکی در همان سال از طریق Nolvadex Adjuvant Trial Organisation بریتانیا آغاز شد.
۱۹۷۷ سال سه چیز جداست: نخستین تأیید در آمریکا، پیشنهاد جردن دربارهٔ کاربرد کمکی درازمدت در کمبریج و، بر پایهٔ مقالهٔ Frontiers، از دست رفتن ناگهانی جان والپول. برای روز تأیید آمریکا، فهرستی در یک پایگاه دادهٔ دارویی (drugfuture.com، NDA ۰۱۷۹۷۰) «تاریخ تأیید اصلی: ۱۹۷۷/۱۲/۳۰» را مینویسد؛ در جدول مرور جردن در ۱۹۹۷ تأیید آمریکا ۱۹۷۸ آمده است. این دو منبع را نتوانستم با هم جور کنم؛ هر دو مقدار را در خانهٔ fact-check میآورم. بر پایهٔ جردن، دامنهٔ تأیید سرطان پیشرفتهٔ پستان در زنان پس از یائسگی بود: آغازی تنگ در مقایسه با کاربرد گستردهٔ امروز دارو.
رسیدن شاهد: ۱۹۹۸
هویت واقعی دارو با کاربردش بهعنوان درمان کمکی پس از جراحی در بیماران مرحلهٔ زودهنگام تعیین شد (برای مفهوم درمان کمکی روز ۱۵۹ را ببینید). شاهد این از یک کارآزمایی منفرد نیامد، از تجمیع بسیاری از آنها آمد. در ۱۹۹۸ گروه Early Breast Cancer Trialists' Collaborative Group (EBCTCG) در The Lancet (جلد ۳۵۱، صفحههای ۱۴۵۱-۱۴۶۷) دادههای فردی حدود ۳۷ ۰۰۰ زن از ۵۵ کارآزمایی تصادفی را که زنان با تاموکسیفن و بدون آن را مقایسه میکردند ادغام کرد؛ این حدود ۸۷ درصد شواهد جهانی بود. در پیگیری حدود دهساله، کاهش عود با یک سال ۲۱ درصد، با دو سال ۲۹ درصد و با حدود پنج سال ۴۷ درصد گزارش شد؛ کاهش از دست رفتن جان به ترتیب ۱۲، ۱۷ و ۲۶ درصد بود. اینها کاهشهای نسبیاند. در مقدار مطلق، حدود پنج سال تاموکسیفن بقای دهساله را در بیماران با گرهٔ لنفی مثبت از ۵۰٫۵ درصد به ۶۱٫۴ درصد (۱۰٫۹ امتیاز) و در بیماران با گرهٔ لنفی منفی از ۷۳٫۳ درصد به ۷۸٫۹ درصد (۵٫۶ امتیاز) رساند. در حدود ۸ ۰۰۰ زن با سطح گیرندهٔ استروژن پایین یا صفر اثر کوچک به نظر میرسید؛ برای همین تحلیلهای عود و از دست رفتن جان به حدود ۳۰ ۰۰۰ زن محدود شد.
پس از آن پرسش مدت دوباره باز شد. چنانکه هاول و هاول نقل میکنند، در مطالعهٔ ATLAS (۱۲ ۸۹۴ بیمار) ده سال درمان نسبت به پنج سال عود کمتر و از دست رفتن جان کمتری داد (عود ۲۱٫۴ درصد در برابر ۲۵٫۰؛ از دست رفتن جان ۱۲٫۲ درصد در برابر ۱۵٫۰؛ مدت پیگیری در مرور ذکر نشده است و برای همین این اعداد را با احتیاط نقل میکنم). این یعنی ایدهٔ مدت طولانی که جردن در ۱۹۷۷ از آن دفاع کرد حدود سی سال بعد شاهد بالینی یافت؛ اما رسیدن شاهد این واقعیت را پاک نمیکند که در آن روز ایده پذیرفته نشد.
حدود و بها
دارو در هر بیماری کار نمیکند. در EBCTCG اثر در زنانی که گیرندهشان پایین یا صفر بود کوچک به نظر میرسید؛ در مطالعهٔ نخست هم پاسخ بین حدود یکپنجم و یکسوم بود (بسته به منبع ۲۲ درصد یا حدود ۳۰ درصد). اثر به این بستگی داشت که سلول گیرنده را داشته باشد.
بها هم دارد. بر پایهٔ EBCTCG، بروز سرطان پوشش داخلی رحم (آندومتر) با یک تا دو سال تاموکسیفن تقریباً دو برابر و با حدود پنج سال تقریباً چهار برابر شد (شمار موارد کوچک بود و نسبتها بهطور معنادار با هم فرق نداشتند)؛ کاهش مطلق سرطان پستان مقابل حدود دو برابر افزایش مطلق سرطان آندومتر بود. مرور جردن در ۱۹۹۷ مقدار مطلق را در مصرفکنندگان تاموکسیفن حدود ۲ در هر ۱ ۰۰۰ زن در سال و در بیماران مبتلا به سرطان پستان بدون تاموکسیفن حدود ۱ میدهد (برآوردی از ۱۹۹۷). در کارآزمایی پیشگیرانهٔ NSABP P-1 (۱۳ ۳۸۸ زن؛ Fisher و همکاران، JNCI 1998;90:1371-1388) خطر سرطان مهاجم پستان ۴۹ درصد کاهش یافت (۴۳٫۴ در برابر ۲۲٫۰ در هر ۱ ۰۰۰ طی ۶۹ ماه)، اما نسبت خطر برای سرطان آندومتر ۲٫۵۳ بود و سکته، آمبولی ریه و ترومبوز ورید عمقی در بازوی تاموکسیفن شایعتر بود. در ATLAS، با درمان طولانیشده، نسبت خطر برای آمبولی ریه ۱٫۸۷، برای سرطان آندومتر ۱٫۳۰ و برای بیماری ایسکمیک قلب ۰٫۷۵ بود (هاول و هاول). بر پایهٔ مرور جردن در ۱۹۹۷، در ۱۹۸۴ نشان داده شد تاموکسیفن در موشها یک تومور آندومتر انسانی را تا حدی تحریک میکند؛ یافتهٔ موش را نمیتوان مستقیم به انسان تعمیم داد، اما بعدتر در بالین نشانهای مشابه دیده شد.
موضوع سوختوساز دارو هم هست: یک صفحهٔ داده گزارش میکند در بیماران دارای گونههای CYP2D6 دارو ممکن است سود کمتری بدهد؛ این نوشته اهمیت بالینی آن را ارزیابی نمیکند. اینکه دارو برای چه کسی، تا چه مدت و در چه وضعیت گیرندهای مناسب است تصمیمی فردی است؛ باید پزشک بگیرد.
آنچه ماند
- گیرندهٔ استروژن بهعنوان هدف درمان: دارو در تومورهایی که گیرنده دارند اثر میکند
- اهمیت مدت: حدود پنج سال به جای یک تا دو سال، در برخی بیماران بیشتر
- بازارزیابی یک دارو در بیماری دیگر، مستقل از هدف نخستینش
آنچه افتاد یا محدود شد
- کاربرد ترکیب بهعنوان ضدبارداری (تخمکگذاری را تحریک میکرد)
- این فرض که دورههای کوتاه کافیاند
- این برداشت که داروی هورمونی «بیبها» است: خطرهای سرطان آندومتر و لختههای خون
مسیر تاموکسیفن: ۱۹۶۲-۱۹۹۸. محور از ۱۹۶۰ تا ۲۰۰۵ میرود. نشانههای سبز تاریخهاییاند که در چند ثبت یا در ثبت اصلی تأیید شدهاند؛ نشانهها و نوارهای آبی به یک منبع تکیه دارند یا بازهاند. تاریخهایی که فقط سالشان معلوم است در میانهٔ سال گذاشته شدهاند.
داروی قدیمی و رایج، با پرسشی تازه
دربارهٔ تاریخ تاموکسیفن در ترکیه یا اعداد مصرف منبع وارسیشدهای نیافتم و چنین پیوندی نمیسازم. میتوانم یک نتیجهٔ کلی بنویسم: هاول و هاول گزارش میکنند دارو در فهرست داروهای ضروری سازمان جهانی بهداشت مانده است؛ یعنی این مولکول حدود نیمقرنه ابزاری آموختهشده است که در هر جای جهان میتواند بهکار رود. دادهای که نشان دهد این نتیجه در ترکیه چگونه عمل میکند (بسامد تعیین گیرندههای هورمونی، دسترسی به دارو) را اینجا نمیآورم؛ برای آن باید به ثبتهای ملی نگاه کرد.
از ۱۹۶۲ تا امروز
آنچه تأیید شد و آنچه نامطمئن ماند
- روز ۱۵۸: کوهلر و میلشتاین هنوز نوشته نشدهاند؛ قول خانهٔ «فردا»ی روز ۱۵۷ اجرا نشده است.
- ۱۹۷۷ تاریخ چیست: سه رویداد جدا: نخستین تأیید آمریکا، پیشنهاد کمبریج جردن در سپتامبر ۱۹۷۷ و از دست رفتن ناگهانی جان والپول (مقالهٔ Frontiers). نخستین تأیید تاموکسیفن نیست (بریتانیا، ۱۹۷۳)، سنتز آن نیست (۱۹۶۲) و نخستین مطالعهٔ بالینیاش هم نیست (۱۹۶۹-۷۱).
- تاریخ تأیید آمریکا: فهرستی در یک پایگاه دادهٔ دارویی (drugfuture.com، NDA ۰۱۷۹۷۰) «تاریخ تأیید اصلی ۱۹۷۷/۱۲/۳۰» میدهد؛ در مرور جردن در ۱۹۹۷ تأیید آمریکا ۱۹۷۸ است؛ صفحهٔ دارویی دیگری نخستین محصول را «تأییدشده پیش از ۱ ژانویهٔ ۱۹۸۲» میدهد، که قالبی برای داروهای قدیمی است و تناقض به حساب نمیآید. خود نامهٔ تأیید را ندیدم؛ برای همین ۳۰ دسامبر ۱۹۷۷ را «بر پایهٔ یک فهرست» نوشتم. دامنهٔ تأیید (سرطان پیشرفتهٔ پستان پس از یائسگی) از جردن ۱۹۹۷ است.
- سال سنتز: ۱۹۶۲، از بررسی موردی Frontiers و مقالهٔ Scientific American (دو منبع دستدوم). هاول و هاول سال دقیق نمیدهند؛ جردن ۱۹۹۷ تاریخ سنتز نمیدهد (عبارت «حدود ۲۵ سال پیش» سالی مانند ۱۹۷۲ را به ذهن میآورد، اما این برآورد است و با منابع دیگر نمیخواند). ثبت اختراع ریچاردسون (۱۹۶۵) و نادیده ماندن سهم او از یک مقالهٔ واحد است.
- نخستین نتایج بالینی: بر پایهٔ صفحهٔ چکیدهٔ Cole و همکاران ۱۹۷۱، ۱۰ پاسخ خوب در ۴۶ بیمار (حدود ۲۱٫۷ درصد)؛ هاول و هاول ۴۶ بیمار و ۲۲ درصد میگویند، همخوان. مقالهٔ Frontiers اما مینویسد هر ۴۰ زنی که بیش از ۱۰ هفته در مطالعه ماندند کوچکشدن قابل اندازهگیری نشان دادند؛ همین مقاله میگوید مطالعهٔ تأییدشده در ۱۹۶۹ برای ۳۰ بیمار بود و تا پایان ۱۹۷۰ شصت بیمار پذیرفته شدند و این اعداد را توضیح نمیدهد. روایت جردن در ۲۰۲۰ نرخ پاسخ را حدود ۳۰ درصد میدهد. چهار رقم با هم نمیخوانند؛ ممکن است منابع آنها را با تعریفهای متفاوت و در زیرگروههای متفاوت گفته باشند، اما نتوانستم این را وارسی کنم. به متن کامل مقاله دسترسی نیافتم (مانع تأیید PMC)؛ به چکیده محدودم.
- تاریخهای جردن: ۱۹۷۲-۷۴ بنیاد ورچستر (یادنامهٔ لیدز، جردن ۱۹۹۷)؛ دیدار ۱۹۷۳ از آزمایشگاه ینسن و نشان دادن مسدود شدن اتصال استرادیول در ۱۹۷۵ (Cancerworld ۲۰۲۰)؛ جردن ۱۹۹۷ اما مسدودسازی اتصال را در کارهای ۱۹۷۲-۷۴ میشمارد. تاریخهای دو منبع بر هم منطبق نیستند. شناسایی ۴-هیدروکسیتاموکسیفن در ۱۹۷۷ از یادنامه و از ارجاع J Endocrinol ۱۹۷۷ در Cancerworld است. روایتهای جردن به سهم خود او مربوط است؛ تأیید مستقل وجود ندارد.
- فهم سازوکار: یافتهٔ مسدود شدن اتصال به گیرنده به اواسط دههٔ ۱۹۷۰ برمیگردد (روایت جردن)؛ استاندارد شدن انتخاب بیمار بر پایهٔ وضعیت گیرنده «حدود ده سال دیگر» طول کشید (همان روایت). تعریف SERM و سوختوساز CYP2D6 از هاول و هاول و از یک صفحهٔ داده است؛ هر دو دستدوماند.
- EBCTCG ۱۹۹۸: اعداد از چکیدهٔ مجله است (صفحههای چکیدهٔ WRAP و PubMed، با ابزار خلاصهساز خوانده شد)؛ متن کامل خوانده نشد. در روایت جردن در ۲۰۲۰ این گفته هست که «یک سال درمان سودی نداشت»؛ چکیدهٔ EBCTCG با یک سال کاهش ۲۱ درصدی عود و ۱۲ درصدی از دست رفتن جان را میدهد. در این نوشته اعداد چکیدهٔ EBCTCG بهکار رفت.
- ATLAS: اعداد از هاول و هاول است (ابزار خلاصهساز)؛ مدت پیگیری ذکر نشده است؛ مرور دادههای aTTom را هم نام میبرد، اما منتشرنشده.
- NSABP P-1: از چکیدهٔ Fisher و همکاران ۱۹۹۸ (۱۳ ۳۸۸ زن؛ کاهش ۴۹ درصدی سرطان مهاجم، ۴۳٫۴ در برابر ۲۲٫۰ در هر ۱ ۰۰۰؛ RR آندومتر ۲٫۵۳)؛ عدد مطلق رویدادهای ترومبوآمبولیک در متن خواندهشده نبود. اطلاع اینکه FDA عبارت تأیید را از «پیشگیری» به «کاهش خطر» تغییر داد از مقالهٔ Frontiers است.
- ترکیه: دادهای وارسیشده یافت نشد؛ در نوشته عدد ملی نیست.
- منابع ناخواندنی: PMC (متن کامل Cole ۱۹۷۱، نسخههای بیرون از Frontiers) و مقالهٔ جردن ۲۰۰۳ در Nature Reviews Drug Discovery (سایت دسترسی را رد کرد) خوانده نشد؛ بهکار نرفت.
دیدن درون بدن بدون برش: تصویربرداری رزونانس مغناطیسی، ۱۹۷۷
امروز دیدیم دارویی قفلی بر گیرندهٔ هورمونی میزند؛ فردا به نقطهٔ عطف دیگری از همین سال میرویم: رسیدن رزونانس مغناطیسی به بدن انسان. در برنامه MRI در ۱۹۷۷ آمده است. مانند روزهای ۱۶۱ و ۱۶۲، نخست جدا میکنم که ۱۹۷۷ تاریخ چیست: یک ایده، یک مقاله، نخستین تصویر انسانی یا یک دستگاه. سهم دامادیان، لاوترب و منسفیلد را جداگانه با تاریخها و منابع خودشان وارسی میکنم؛ و دربارهٔ مناقشهٔ اینکه نوبل ۲۰۰۳ به چه کسانی رسید هم، اگر منابع با هم نخوانند، ناهمخوانی را باز میکنم.
یادداشت نویسنده: در این نوشته مهمترین دغدغهام این بود که روشن جدا کنم «۱۹۷۷» تاریخ چیست و شیمی (سنتز ۱۹۶۲) را با شاهد بالینی (۱۹۶۹-۷۱ و ۱۹۹۸) درنیامیزم. دغدغهٔ دوم این بود که روایتهای خود جردن، که شاهد رویدادهاست، را تأیید مستقل جا نزنم و هر دو مقدار تاریخ تأیید آمریکا را کنار هم بیاورم.
منابع و خوانش بیشتر
- Cole M, Jones C, Todd I. A new anti-oestrogenic agent in late breast cancer: an early clinical appraisal of ICI46474. Br J Cancer 1971;25(2):270-275, doi:10.1038/bjc.1971.33 (صفحهٔ چکیدهٔ مجله؛ متن کامل خوانده نشد).
- Early Breast Cancer Trialists' Collaborative Group. Tamoxifen for early breast cancer: an overview of the randomised trials. Lancet 1998;351(9114):1451-1467 (صفحههای چکیده).
- Fisher B, Costantino JP, Wickerham DL و همکاران. Tamoxifen for prevention of breast cancer: report of the National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project P-1 study. J Natl Cancer Inst 1998;90(18):1371-1388 (چکیده).
- Tamoxifen from failed contraceptive pill to best-selling breast cancer medicine: a case-study in pharmaceutical innovation. Front Pharmacol 2017;8:620, doi:10.3389/fphar.2017.00620 (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ منبع دستدوم).
- Howell A, Howell SJ. Tamoxifen evolution. Br J Cancer 2023 (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ منبع دستدوم؛ جلد و صفحهها خوانده نشد).
- Jordan VC. Tamoxifen treatment for breast cancer: concept to gold standard. Oncology 1997, cancernetwork.com (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ صفحهها خوانده نشد؛ مروری که در آن نویسنده از سهم خود میگوید).
- Jordan VC. How to make precision drugs that work better. Cancerworld, 2020, cancerworld.net (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ روایت خود نویسنده).
- The forgotten developer of tamoxifen, a lifesaving breast cancer therapy. Scientific American, scientificamerican.com (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ منبع دستدوم) و یادنامهٔ V. Craig Jordan، دانشگاه لیدز، secretariat.leeds.ac.uk (یادنامهای بدون فهرست منابع مستقل).
- Tamoxifen (Nolvadex), NDA 017970. drugfuture.com (فهرستی در پایگاه دادهٔ دارویی؛ نامهٔ تأیید دیده نشد) و صفحهٔ ماده مؤثر در cdek.wustl.edu (با ابزار خلاصهساز خوانده شد).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner؛ 2010 (زمینهٔ کلی؛ صفحههای مربوط برای این نوشته دوباره خوانده نشد).
این نوشته روز ۱۶۲ از مجموعهٔ «تاریخ سرطان در ۳۶۵ روز» است و فرایند توسعهٔ تاموکسیفن را بهعنوان یک خوانش تاریخی ارائه میکند. محتوایی تاریخی-عمومی است؛ توصیهٔ تشخیصی یا درمانی نیست. برای مصرف دارو و تصمیمهای درمانی با پزشک خود مشورت کنید. منابع راستیآزمایی شدهاند؛ جزئیاتی که فقط به یک منبع دستدوم، فقط به یک چکیده، به روایت خود یک منبع یا به متنی خواندهنشده تکیه دارند در یادداشتهای fact-check مشخص شدهاند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.




