بازی‌های المپیک و بحث جنسیت ورزشکاران

در سال‌های گذشته Caster Semenya و Dutee Chand، تعداد 2 ورزشکار زن، بسیار مورد توجه رسانه‌ها بودند و احتمالاً در المپیک تابستانی برزیل 2016 که این روزها برگزار می‌شود نیز توجه می‌گیرند. هر دو ناخواسته نقش مهمی در تعلیق سیاست‌های «هیپرآندروژنیسم» (تستوسترون) کمیتهٔ بین‌المللی المپیک (IOC) و اتحادیهٔ بین‌المللی فدراسیون‌های دوومیدانی (IAAF) داشتند. رقبا دربارهٔ ظاهر «مردانه» آنان نگران بودند و رسانه‌های مداخله‌گر و شبکه‌های اجتماعی این نگرانی را بیشتر کردند. خواستیم نوشتهٔ منتشرشده در مجلهٔ معتبر JAMA را دربارهٔ موضوع به اشتراک بگذاریم.

سمنیا نخست در بازی‌های جهانی برلین در 2009 با پیروزی آسان در مسابقهٔ 800 متر جلب توجه کرد. پس از ناراحتی رقبا از ظاهرش، ارزیابی پزشکی جامع جنسیت درخواست شد. چند ماه بعد هنگام بازگشت، ظاهرش تغییر نکرده بود و اکنون رقیبی بسیار رقابتی و برجسته بود. این رویداد به تدوین سیاست هیپرآندروژنیسم مبتنی بر تستوسترون خون با حد بالای 10 nmol/L (288 ng(dl) برای زنان کمک کرد، البته مگر اینکه قبلاً عدم حساسیت ورزشکار به تستوسترون نشان داده شده باشد.

عدم حساسیت به تستوسترون، عدم حساسیت به آندروژن یا زنانه‌سازی بیضه‌ای نیز نامیده می‌شود. سندرمی ژنتیکی با وراثت مغلوب وابسته به کروموزوم X است (Androgen Insensitivity Syndrome). در این وضعیت، با وجود ژنوتیپ مردانهٔ XY، به دلیل اختلال گیرندهٔ آندروژن در سطح سلول مقاومت به تستوسترون وجود دارد و فرد از نظر پزشکی، روانی‌اجتماعی و حقوقی به‌عنوان زن پرورش می‌یابد. وضعیت سمنیا بر اساس اصل محرمانگی اطلاعات شخصی اعلام نشده، اما اجازهٔ ادامهٔ مسابقه به‌عنوان زن داده شد. سپس در بازی‌های جهانی 2011 و المپیک لندن 2012 نقره گرفت.

چاند، دوندهٔ امیدبخش هندی، مسابقات ملی و منطقه‌ای مختلف 100 متر را برد. پس از نگرانی مشابه رقبا، فدراسیون دوومیدانی هند تحقیق کرد. چاند با حمایت متخصصان اخلاق زیستی به دادگاه بین‌المللی داوری ورزش رفت. در ژوئیهٔ 2015 با پروندهٔ مفصل 160 صفحه‌ای، سیاست هیپرآندروژنیسم تعلیق و حکم به نفع او صادر شد. این تصمیم بر فدراسیون‌های دیگر نیز اثر گذاشت. هیپرآندروژنیسموضعیتی پزشکی با افزایش هورمون‌های جنسی مردانه مانند تستوسترون است و در زنان سن باروری، به‌ویژه مبتلایان به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اختلال هورمونی شایعی است.

سپس در 25 ژوئن 2016، چاند در مسابقهٔ 100 متر با زمان 11.32 ثانیه نخستین زن هندی شد که پس از 36 سال به المپیک راه می‌یابد. با این حال به نظر می‌رسد این زمان برای مدال کافی نباشد.

از سوی دیگر سمنیا با بهترین دوهای 400 و 800 متر سال، سال آماده‌سازی بسیار خوبی داشت. انتظار می‌رود در ریو عملکرد قبلی را تکرار کند و احتمالاً توجه نزدیک رسانه‌ها و شکایت رقبا ادامه یابد. بعضی نیز حتماً بازتنظیم آستانهٔ تستوسترون را خواهند خواست.

در آغاز جنگ سرد (1945-1966)، مسابقات بین‌المللی تقریباً نمایندهٔ تنش بلوک شرق و غرب بودند. گمانه‌زنی دربارهٔ زنانگی ورزشکاران شوروی موجب آغاز بازرسی‌های آناتومیک موسوم به «رژهٔ برهنه» شد که مورد تمسخر قرار گرفتند. بر اثر این ادعاها و شک‌ها، در المپیک 1968 برای تعیین ژنتیکی جنسیت، اسمیر بوکال (نمونهٔ سواب داخل گونه) آغاز شد. در این روش شایع در پزشکی قانونی نیز، با سواب پنبه‌ای داخل گونه، DNA سلول‌ها جمع‌آوری می‌شود. زنان معمولاً کروموزوم 46-XX و مردان 46-XY دارند. اسمیر کم‌ضررتر اما کم‌اعتمادتر برای یافتن 2 کروموزوم X، برای شناسایی زنان جوان با اختلال ژنتیکی مؤثر بر رشد جنسی مانند عدم حساسیت آندروژن استفاده می‌شد.

درک بهتر آنچه اکنون اختلالات تکامل جنسی نام دارد، 20 سال طول می‌کشید. پیشنهاد کارگاه فدراسیون بین‌المللی دوومیدانی آماتور در موناکو در 1990 این بود که آزمایش جنسیت آزمایشگاهی کنار گذاشته و دوپینگ با نمونهٔ ادرار زیر مشاهدهٔ مستقیم انجام شود. پیشنهاد دیگر اجازهٔ مسابقهٔ زنان، بدون توجه به کروموزوم، به افراد متولد با اختلال تکامل جنسی و پرورش‌یافته به‌عنوان زن بود. با این حال IOC آزمایش‌های بسیار اختصاصی‌تر ژن تعیین جنسیت را تا المپیک تابستانی استرالیا 2000 ادامه داد.

این سیاست‌های بارها اصلاح‌شده هنوز بررسی آشکار افراد بالقوه نامناسب برای مسابقات زنان را مجاز می‌دانند؛ مانند پس از ظهور ناگهانی سمنیا در 2009. رویداد در رسانه جنجال آفرید و IOC نشستی مانند کارگاه موناکو 1990 با متخصصان ترتیب داد و سپس دادگاه داوری سیاست هیپرآندروژنیسم را تعلیق کرد.

موفقیت ورزشی به عوامل بسیار وابسته است

یکی از مهم‌ترین آنها استعداد ژنتیکی است. از دید ژنتیک، قد بلند، وزن کم و دیگر عوامل مزیت ورزشی با ژن‌های کروموزوم Y کنترل می‌شوند. اینها موجب بررسی بیشتر ورزشکاران دارای اختلال تکامل جنسی نسبت به افراد مشابه جامعه می‌شوند.

یکی از اختلالات ژنتیکی افزایش‌دهندهٔ عملکرد ورزشی، جهش ژن گیرندهٔ اریتروپویتین است. این جهش سطح هموگلوبین، حامل اکسیژن خون، را افزایش می‌دهد. هموگلوبین بیشتر ظرفیت حمل اکسیژن را بالا می‌برد و اکسیژن بیشتری به بافت می‌رسد؛ عضلات دیرتر خسته می‌شوند و استقامت اضافی ایجاد می‌شود. بیماری‌های مادرزادی افزایش‌دهندهٔ تستوسترون نیز اثر مشابه دارند. افزایش ورزشکاران ترنسجندر (ناهماهنگی هویت جنسیتی با جنس انتسابی=فرد ترنس) در مسابقات، تفکیک تفاوت زیستی از مصرف مواد افزایش عملکرد را دشوار می‌کند. اما این وضعیت نسبت به مصرف مواد افزایش عملکرد شیوع بالایی ندارد.

تفاوت عملکرد جنسیت‌ها در ورزش بین 10 تا 12 درصد است؛ بنابراین مسابقات بسیاری از رشته‌های المپیک بر اساس جنس جدا شده‌اند. اما بررسی بدون تبعیض ساختار زیستی ورزشکاران زن کشورهای کمترتوسعه‌یافته در رسانه نشان داده سیاست هیپرآندروژنیسم چندان برای تعیین تفاوت جنسیتی معتبر نیست. بنابراین همهٔ افراد ورزش باید دربارهٔ عوامل موفقیت آگاه شوند. مقالهٔ سال‌های گذشته پیشنهاد کرد ورزشکاران متولد با اختلال تکامل جنسی و پرورش‌یافته به‌عنوان دختر در دستهٔ زنان مسابقه دهند.