بازی سرزنش بیمار را کنار بگذارید: علت واقعی چاقی چیست؟

چاقی وضعیتی پیچیده است که نام آن با بسیاری از بیماریها همراه شده است. برخی ادعا میکنند که چاقی صرفاً اصطلاحی ساختهشده برای بیان متفاوت فربهی است؛ اما به دلیل ارتباط آن با بیماریهای فراوانی مانند دیابت، بیماری قلبیعروقی و سرطان، و قوی بودن این ارتباط ، امروزه چاقی یک بیماری و یکی از مهمترین مشکلات سلامت جهان شناخته میشود.
در ادامه، محاسبه شاخص توده بدنی (BMI)، رایجترین روش مورد استفاده برای محاسبه چاقی، نشان داده شده است.

بسیاری از افراد میپذیرند که به دلیل زیاد خوردن چاق شدهاند. پس راهحل ساده است: با غذا نخوردن میتوان همهچیز را به حالت قبل برگرداند. اما اگر واقعاً چنین باشد، افراد چاقی را که زیاد نمیخورند یا کسانی را که با وجود مراقبت نمیتوانند لاغر شوند چگونه توضیح میدهیم؟
چون چاقی بیماری پیچیدهای با علل متعدد است، پیشگیری و درمان آن دشواریهای فراوانی دارد. بنابراین در درمان چاقی، صحبت کردن فقط درباره انتخابهای غذایی کافی نیست! باید عوامل ایجادکننده بیماری را شناخت و درباره همه واقعیتها و افسانههای مرتبط با چاقی (باورهای نادرست رایج) گفتوگو کرد:
- ادعای 1: علت چاقی، پرخوری نیست!
به بیان دیگر، وقتی زیاد میخوریم لزوماً نباید چاق شویم. اگر غیر از این بود، آیا نباید همه مصرفکنندگان زیاد غذاهای شیرین به دیابت مبتلا میشدند و همه کسانی که آب زیادی مینوشند دچار ورم میشدند؟ بله، مصرف بیش از حد غذا ممکن است در استعداد چاقی نقش داشته باشد. اما میتوان این وضعیت را مانند ابتلا به دیابت در فردی با استعداد زمینهای آن، یا ایجاد ورم در فردی دانست که عملکرد کلیه و قلبش مناسب نیست.
از زمانی که غذا وارد دهان میشود، سازوکارهایی وجود دارند که توزیع آن در بدن، ذخیره یا مصرف آن بهعنوان انرژی را تنظیم میکنند. در چاقی، تنظیم انرژی و بهویژه ذخیره بیش از حد آن به شکل چربی دچار اختلال است. انواع غذا باعث این اختلال نمیشوند؛ بنابراین غذاها عامل چاقی نیستند.
- ادعای 2: چاقی وضعیتی نیست که خودمان انتخاب کرده باشیم!
در اطراف خود میتوانیم افرادی را ببینیم که اصلاً مراقب خوردنشان نیستند یا میگویند در رژیم گرفتن اراده ندارند، اما بههیچوجه چاق به نظر نمیرسند. حتی افرادی هستند که با وجود مصرف وعدههای بزرگ، وزن پایینی دارند. این چگونه ممکن است؟ پاسخ ممکن است در هورمونهای تنظیمکننده تعادل انرژی بدن، یعنی لپتین, گرلین و انسولین و سازوکارهای تنظیم آنها نهفته باشد.
هورمونهای گرسنگی و سیری، دریافت غذا و سازوکارهای انرژی را تنظیم میکنند. برای مثال، با افزایش سطح گرلین در خون، گرسنگی آغاز میشود و با ادامه غذا خوردن، سطح گرلین شروع به کاهش میکند. سپس هورمونهای سیری مانند GLP-1 (پپتید شبهگلوکاگون) و PYY (پپتید تیروزین تیروزین) وارد عمل میشوند و با احساس سیری، وعده را پایان میدهیم. افزون بر این، لپتیندرباره افزایش و کاهش بافت چربی بدن به مغز دستور میدهد. افزایش فعالیت آنزیم لیپوپروتئین لیپاز (LPL) در بافت چربی یا کاهش LPL عضله اسکلتی در پاسخ به غذا میتواند زمینه افزایش وزن را فراهم کند. به نظر میرسد در زمستان، افزایش LPL در ذخایر چربی، ذخیره شدن چربی را آسانتر میکند و شاید میکوشد لایه چربی عایقی برای محافظت در برابر سرما فراهم کند. همچنین در سالهای اخیر، مطالعاتی منتشر شدهاند که ادعا میکنند میکروبهای روده ما میتوانند کالری اضافی از غذا استخراج کنند.
- ادعای 3: غذاهای پرکالری همه را چاق نمیکنند
باور به اینکه میتوان وزن را با یک محاسبه ساده کالری کنترل کرد، یک برداشت نادرسترایج است. مطالعاتی وجود دارند که نشان میدهند در میان عوامل تعیینکننده وزن بدن، در مقایسه با غذاها یا عادتهای تغذیهای، ویژگیهای ژنتیکی تعیینکنندهترند . برای نمونه، مطالعات نشان دادهاند شرکتکنندگانی که دائماً زیر نظر بوده و 1000 کالری اضافی دریافت کردهاند، به یک میزان وزن اضافه نکردهاند؛ همچنین دوقلوهایی که پس از تولد والدین متفاوتی آنها را بزرگ کردهاند و پیگیری شدهاند، با وجود محیط و عادتهای متفاوت، وزنی مشابه والدین واقعی خود داشتهاند.
برعکس، اینکه همه افرادی که برای کاهش وزن رژیم کمکالری یکسان میگیرند و سرعت متابولیسمشان افزایش مییابد به یک میزان وزن کم نمیکنند، ممکن است باز هم نقش تعیینکننده ویژگیهای ژنتیکی را نشان دهد.
- ادعای 4: چاقی را نمیتوان فقط با ضعف در برابر غذا یا کمبود اراده توضیح داد
دو نفر که غذای یکسانی به آنها ارائه میشود، بر اساس پیامهای پایان وعده که هورمونهای فردی گرسنگی و سیری آنها را کنترل میکنند، مقدار متفاوتی غذا میخورند. بااینحال میدانیم که فرد با اراده، در صورت تمایل میتواند غذای کمتری بخورد و عادتهایش را کنترل کند. مسئله این است که تا چه مدت میتوانیم آن را ادامه دهیم.
انتظار اینکه فرد صرفاً با اراده، ماهها و سالها داوطلبانه این کار را انجام دهد، بدون در نظر گرفتن عوامل گوناگونی مانند تعادل انرژی مختلشده بر اثر اختلال مغزی، هورمونهای سیری و گرسنگی، سایر هورمونها و آنزیمها، میکروبهای روده و کم بودن بافت چربی قهوهای سوزاننده کالری، درخواستی بسیار سنگین است. این وضعیت برای بیشتر افراد واقعبینانه و پایدار نیست.
- ادعای 5: در درمان چاقی باید بیش از غذاها، بر علت چاقی تمرکز کرد
چاقی نیز مانند سرطان مجموعهای از بیماریهاست که ممکن است علل متعددی داشته باشند. به همین ترتیب باید بر عوامل ایجادکننده، ژنتیک افراد و تفاوتهای درمان تمرکز کرد.
- موضوع مرتبط: چاقی از علل کدام سرطانهاست؟
درمانهای کنونی چاقی شامل مدیریت رژیم و سبک زندگی، برخی درمانهای دارویی و تا حد محدودی جراحی باریاتریک (عملهای چاقی) هستند. این درمانها اگرچه فردمحور به نظر میرسند، در واقع رویکردهای درمانی فراگیری هستند که مستقل از علت اجرا میشوند. اگر علل چاقی هر فرد درست مشخص شوند، میتوان درمان را به علل اختصاصی هدایت کرد که شاید از رویکردهای فعلی مؤثرتر باشد.
برای مثال، بسیاری از افراد مبتلا به چاقی در برابر اثر لپتین مقاوماند و برخی بدون لپتین متولد میشوند. این موارد معمولاً در کودکی با مشکلات شدید چاقی روبهرو هستند. برخلاف باور رایج، چاقی این کودکان یا افراد ناشی از زیاد تماشا کردن تلویزیون یا مصرف تنقلات نیست. پس درمان چاقی ژنتیکی ناشی از کمبود لپتین نیز باید بهجای رژیم و تغییر سبک زندگی، بهسادگی دادن لپتین به بدن باشد! به همین ترتیب، چاقی ناشی از بیماریهای غدد درونریز مانند کمکاری تیروئید و سندرم کوشینگ نیز به رویکرد درمانی اختصاصی نیاز دارد.
نتیجه در زندگی روزمره بسیاری از افراد برای کم کردن اضافهوزن خود مشکل دارند. موفقیتهای کوتاهمدت رژیمهای سریع کاهش وزن، در بلندمدت جای خود را به شکست میدهند. بنابراین هنوز مسائل مربوط به علل و درمان چاقی کاملاً روشن نشدهاند. نمونههای بالا نشان میدهند که باید از دریچهای گستردهتر به چاقی نگاه کرد و برای آشکار کردن علل اضافی نادیدهگرفتهشده و راهحلهای اختصاصی درمان، به پژوهش بیشتری نیاز است.
در ویدیوی زیرمیتوانید ببینید که در 40 سال گذشته، مانند یک بیماری همهگیر جهانی میزان چاقی چگونه افزایش یافته است.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.