برداشت نادرست «قاعدگی مردانه» در مصر باستان: ادرار خونی و همه‌گیری سرطان مثانه
در این مقاله
روز 13 (مجموعهٔ تاریخ سرطان در 365 روز)
رود نیل شریان زندگی‌بخش مصر بود؛ اما همین آب‌ها قاتلی خاموش را نیز در خود داشتند که هزاران سال مردم را از پا درمی‌آورد.
در نوشتهٔ قبلی، داروهای پاپیروس ابرسرا بررسی کردیم. امروز دربارهٔ این سخن می‌گوییم که چگونه هزاران سال پیش از اختراع میکروسکوپ، یک انگل (شیستوزوما) بذر سرطان را در مثانهٔ یک تمدن کامل کاشت.
این داستان ثابت می‌کند که سرطان تنها پیامد مواد شیمیایی مدرن نیست، بلکه می‌تواند حاصل چرخه‌های زیستی طبیعت نیز باشد؛ این نخستین نمونهٔ تاریخی «سرطان‌زایی محیطی» به شمار می‌رود.
سیر تاریخی بیماری
1550 پیش از میلاد
بیماری «AAA»: پاپیروس ابرس، همه‌گیری ادرار خونی (هماچوری) را توصیف کرد و درمان با آنتیموان را پیشنهاد داد.
دهه‌های 1100 پیش از میلاد
مومیایی‌های دودمان 20: تخم انگل‌ها موجب کلسیفیکاسیون در بافت‌ها و سرطان شدند.
1910
کشف رافر: سِر مارک آرماند رافر با آب‌رسانی مجدد (مرطوب کردن) مومیایی‌ها، تخم‌های سنگ‌شده را زیر میکروسکوپ مشاهده کرد.
امروز
طبقه‌بندی WHO: Schistosoma haematobium، به‌عنوان سرطان‌زای گروه 1 (قطعاً سرطان‌زا) معرفی شد.
1. مردی که مومیایی‌ها را به سخن آورد: سِر رافر
تا سال 1910، مومیایی‌ها صرفاً اشیای باستان‌شناختی دیدنی تلقی می‌شدند. آسیب‌شناس بریتانیایی، سِر مارک آرماند رافر، با محلولی ویژه که در قاهره ساخت (محلول رافر)، موفق شد بافت‌های خشک‌شدهٔ کلیه با قدمت 3000 سال را دوباره نرم کند.
شگفتی زیر میکروسکوپ
وقتی رافر در میکروسکوپ نگاه کرد، آنچه دید دانه‌های شن نبود، بلکه هزاران تخم انگل بود که در بافت گرفتار شده بودند. این کشف، علم «دیرین‌انگل‌شناسی» را پایه گذاشت و بیماری ویرانگر مردم مصر را نام‌گذاری کرد: شیستوزومیازیس (بیلهارزیازیس).
2. از نیل تا مثانه: چرخه‌ای مرگبار
کشاورزی در مصر باستان مستلزم کار کردن با پای برهنه در آب نیل بود. این وضعیت محیطی ایده‌آل برای انتقال انگل به انسان فراهم می‌کرد. این هم داستان سرطان‌زایی یک عامل زیستی:
تماس
کشاورزان و کودکان وارد آب نیل می‌شوند؛ آبی که لاروهای آزادشده از حلزون‌ها (سرکر) در آن وجود دارند.
استقرار
لاروها پوست را سوراخ می‌کنند، از راه خون در رگ‌های اطراف مثانه مستقر می‌شوند و تخم می‌گذارند.
سرطان‌زایی
تخم‌های فرو‌رفته در بافت، التهاب مزمن ایجاد می‌کنند. این تحریکِ چندین‌ساله، به کارسینوم سلول سنگفرشیمرگبار می‌انجامد.
3. بیماری «AAA»: همه‌گیری‌ای که اشتباه تفسیر شد
بیماری‌ای که بارها در پاپیروس ابرس با نام «aaa» آمده است، در واقع هماچوری (ادرار خونی)، برجسته‌ترین نشانهٔ شیستوزومیازیس، بود. در هیروگلیف‌ها با نماد «خونی که از فالوس (آلت تناسلی مردانه) می‌آید» نمایش داده می‌شد.
بیماری چنان در جامعه شایع بود (%45-50) که مصریان گاهی ادرار خونی مردان را، به‌جای وضعیتی بیمارگونه، نوعی «قاعدگی مردانه» یا نشانه‌ای از ورود به بلوغ و باروری به‌اشتباه تفسیر می‌کردند.
درمان باستانی: آنتیموان
پزشکان مصری، گرچه منشأ انگلی بیماری را نمی‌دانستند، برای درمان از فلز سمیِ آنتیموان (Antimony) استفاده می‌کردند.
نکته‌ای جالب: ترکیبات آنتیموان تا سدهٔ 20 در پزشکی نوین نیز برای درمان شیستوزومیازیس به کار می‌رفتند. دانش باستانی هزاران سال اعتبار خود را حفظ کرده بود.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.