کمبود DPD چیست و چرا برای دریافت‌کنندگان شیمی‌درمانی 5-FU و کاپسیتابین مهم است؟

هشدار ایمنی تازهٔ FDA

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در 24 ژانویهٔ 2025، برای برجسته‌کردن خطرهای کمبود دی‌هیدروپیریمیدین دهیدروژناز (DPD) و دربارهٔ فلورواوراسیل (5-FU) و کاپسیتابین، با هدف آگاه‌سازی بیماران و پزشکان پیش از مصرف این داروها، به‌روزرسانی‌های مهمی در برچسب محصولات انجام داد.

برچسب تازه می‌گوید کمبود DPD ممکن است با عوارض شدید و حتی مرگبار ارتباط داشته باشد. به‌ویژه انکولوژیست‌ها باید بیماران را از این خطرها آگاه و گزینه‌های آزمایش ژنتیکی را با آنان مطرح کنند.

کمبود DPD چیست و چرا اهمیت دارد؟

فلوروپیریمیدین‌ها، مانند 5-FU و کاپسیتابین، گروهی از داروهای پرکاربرد سرطان‌اند. آنزیم DPD که ژن DPYD آن را کد می‌کند، در متابولیسم بیش از 80% از 5-FU نقشی حیاتی دارد. اما در افراد دارای برخی واریانت‌های هموزیگوت یا هتروزیگوت مرکب DPYD، فعالیت DPD می‌تواند کاملاً یا تقریباً کاملاً از بین برود.

فراوانی کمبود DPD

علائم کمبود DPD چیست؟

کمبود DPD می‌تواند خطر واکنش‌های سمی شدید زیر را افزایش دهد:

• التهاب مخاط (موکوزیت، زخم دهان)

• اسهال

• نوتروپنی (کمبود گلبول سفید)

• سمیت عصبی

این عوارض در کمبود کامل DPD ممکن است بسیار شدید باشند و در کمبود نسبی نیز خطر بالاست.

به‌روزرسانی‌های تازهٔ FDA و Project Renewal

در چارچوب «Project Renewal» مرکز تعالی انکولوژی FDA، اطلاعات مهم زیر دربارهٔ کمبود DPD به برچسب کاپسیتابین (Kapeda، Xeltabin) و 5-FU افزوده شد:

1. دامنهٔ کاربرد:

   • استفاده از کاپسیتابین یا 5-FU در کمبود کامل DPD توصیه نمی‌شود. برای این بیماران دوز ایمنی تعیین نشده است.

   • برای بیماران دارای کمبود نسبی DPD، دوز مشخصی توصیه نشده است.

2. مسئولیت پزشکان:

   • باید بیماران را از عوارض شدید احتمالی ناشی از کمبود DPD آگاه کرد.

   • اهمیت و گزینه‌های آزمایش ژنتیکی باید با بیماران مطرح شود.

   • پیش از درمان باید انجام آزمایش کمبود DPD را برای پیشگیری از عوارض شدید در نظر گرفت.

3. علائم و پایش:

   • باید دربارهٔ عوارضی مانند التهاب مخاط، اسهال، نوتروپنی و سمیت عصبی به بیماران هشدار داد و توصیه کرد در صورت بروز، فوراً به پزشک مراجعه کنند.

   • چنین علائم زودرس یا واکنش‌های غیرمعمول شدید ممکن است نشانهٔ کمبود کامل DPD باشند و قطع دارو لازم شود.

نقش آزمایش ژنتیکی

چهار واریانت DPYD که باعث کاهش فعالیت DPD می‌شوند در جمعیت‌های سفیدپوست شناسایی شده‌اند. در آفریقایی‌تباران نیز یک واریانت مرتبط با این اثر شناسایی شده است. بنابراین آزمایش ژنتیکی در تعیین خطرهای فردی بسیار مهم است.

درخواست FDA

FDA از بیماران و ارائه‌دهندگان سلامت می‌خواهد برای گزارش عوارض کاپسیتابین و 5-FU از برنامهٔ MedWatch استفاده کنند. بررسی یافته‌های علمی تازه و اثرهای کمبود DPD ادامه خواهد یافت.

نتیجه‌گیری

کمبود DPD وضعیتی مهم است که ممکن است در دریافت‌کنندگان فلوروپیریمیدین با عوارض شدید و مرگبار مرتبط باشد. آگاهی بیشتر پزشکان و اطلاع‌رسانی مفصل به بیمار برای افزایش ایمنی درمان حیاتی است. گسترش آزمایش ژنتیکی و اجرای هشدارهای تازهٔ برچسب، گامی مهم برای حفظ کیفیت زندگی و سلامت بیماران است.