Kapesitabin Kemoterapi Hapı Nedir?
Kapesitabin nedir?
Son güncelleme: Ekim 2026
Kapesitabin, vücutta 5-FU'ya dönüşen ve evde ağızdan alınan bir kemoterapi ilacıdır. Kolon, rektum, meme, mide ve pankreas kanserlerinde tek başına ya da başka ilaçlarla birlikte kullanılır. Türkiye'de Kapeda, Capetabin ve Xeltabin adlarıyla satılır. Güvenli kullanım için doğru alım düzeni, tedavi öncesi DPD testi ve yan etkilere erken müdahale belirleyicidir.
- Ne işe yarar: Tümör dokusunda daha çok aktifleşen bir "ön ilaç"tır; kolorektal, meme, mide-yemek borusu ve pankreas kanserlerinde ruhsatlıdır.
- Nasıl alınır: Klasik şemada 21 günlük kürün ilk 14 günü, sabah ve akşam, yemekten sonraki 30 dakika içinde suyla bütün olarak yutulur; son 7 gün ara verilir.
- Başlamadan önce: DPD enzim eksikliği ağır, hatta yaşamı tehdit eden yan etkilere yol açabilir. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), TİTCK ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tedavi öncesi test öneriyor.
- Ne zaman aramalı: Günde 4 ve üzeri ek dışkılama, ağrılı el-ayak kızarıklığı veya ağız yaraları olursa ilacı bırakıp aynı gün; 38 °C ve üzeri ateşte beklemeden ekibinize başvurun.
Bu konu neden önemli?
Damar yoluyla verilen kemoterapide ilacı hazırlayan, uygulayan ve hastayı izleyen bir ekip vardır. Ağızdan alınan kemoterapide bu sorumluluğun önemli kısmı evdeki hastaya ve yakınına geçer: tabletlerin doğru saatte, doğru sayıda ve doğru günlerde alınması, yan etkinin erken fark edilmesi ve ne zaman ilaca ara verileceğinin bilinmesi. Amerikan Klinik Onkoloji Derneği (ASCO) ile Onkoloji Hemşireleri Derneği'nin (ONS) standartları, ağızdan kemoterapi başlanan her hastaya ilk dozdan önce bu konularda eğitim verilmesini zorunlu tutuyor.
Kapesitabin bu ilaçların en yaygın kullanılanlarından biri. Hap olması "hafif bir tedavi" olduğu anlamına gelmez: damardan verilen 5-FU ile aynı etken maddeye dönüşür ve aynı ciddi yan etkilere yol açabilir. Özellikle DPD enzimi eksik olan kişilerde standart doz bile ağır zehirlenme tablosuna neden olabilir. Bu nedenle 2020'den bu yana Avrupa ve Türkiye'de, 2025'ten itibaren de ABD'de tedavi öncesi DPD testi önerilmektedir.
Kapesitabin nedir?
Kapesitabin, ağızdan alınan tablet şeklinde bir kemoterapi ilacıdır. Kendisi etkisizdir; karaciğerde ve tümör dokusunda üç basamakta 5-fluorourasile (5-FU) dönüşerek hücrelerin DNA ve RNA yapımını bozar. Kolon, rektum, meme, mide-yemek borusu ve pankreas kanserlerinde kullanılır. Türkiye'deki ticari adları Kapeda, Capetabin ve Xeltabin'dir; Xeloda ise pasif durumdadır.
Vücutta nasıl etki eder?
Kapesitabin bir "ön ilaç"tır (prodrug). Bağırsaktan emildikten sonra önce karaciğerde, ardından dokularda iki enzim basamağından geçer; son basamaktaki timidin fosforilaz enzimi birçok tümörde sağlıklı dokuya göre daha yüksek düzeydedir. Ortaya çıkan 5-FU, hücre bölünmesi için gereken timidilat sentaz enzimini baskılar ve hızla bölünen kanser hücrelerinin çoğalmasını durdurur. Damardan uzun süreli 5-FU infüzyonuna benzer bir etkiyi hapla sağlaması, port ve infüzyon pompası gerektirmemesi ilacın başlıca avantajıdır.
İlacın ve 5-FU'nun yarılanma ömrü yaklaşık 45 dakikadır; bu nedenle günde iki kez alınır. Alınan dozun yaklaşık %96'sı idrarla atılır; böbrek fonksiyonu bu yüzden doz hesabında önemlidir. Oluşan 5-FU'nun %80'inden fazlası ise DPD enzimi tarafından yıkılır. Aynı etken maddeye dönüştüğü için 5-FU yazımızdaki bilgilerin önemli kısmı kapesitabin için de geçerlidir.
Kapesitabin hangi kanserlerde kullanılır?
ABD'de ilacın ürün bilgisi Aralık 2022'de FDA'nın eski onkoloji ilaçlarının etiketlerini güncelleme programı (Project Renewal) kapsamında yenilendi ve yeni endikasyonlar eklendi. Türkiye'deki kısa ürün bilgilerinde (KÜB) yer alan endikasyonlar daha dardır:
| Kanser ve durum | FDA (Ekim 2025) | Türkiye KÜB |
|---|---|---|
| Kolon kanseri, evre 3, ameliyat sonrası | Tek başına veya oksaliplatinle | Oksaliplatinle |
| Metastatik kolorektal kanser | Var | Var |
| Lokal ileri rektum kanseri, radyoterapiyle eş zamanlı | Var | İncelenen KÜB'lerde yok |
| İleri veya metastatik meme kanseri | Tek başına veya dosetakselle | Antrasiklin sonrası taksanla; taksan ve antrasiklin sonrası tek başına |
| Mide, yemek borusu ve mide-yemek borusu bileşkesi kanseri | Platin ilaçlarıyla; HER2 pozitifte sisplatin ve trastuzumabla | Mide kanserinde sisplatinle |
| Pankreas kanseri, ameliyat sonrası | Gemsitabinle | İncelenen KÜB'lerde yok |
Ruhsatta yazmayan durumlarda hangi kanıtlarla kullanılıyor?
Aşağıdaki kullanımlar güncel kılavuzlarda yer alsa da Türkiye'deki KÜB'lerde bulunmayabilir. Bu durumda SGK, tedavi protokolünü gösteren bir sağlık kurulu raporu ister (ayrıntılar Türkiye bölümünde).
| Çalışma ve durum | Kapesitabin şeması | Sonuç |
|---|---|---|
| BILCAP: ameliyat edilmiş safra yolu kanseri, 447 hasta | 8 kür, 6 ay | Ortanca yaşam süresi 51,1'e karşı 36,4 ay (tüm hastalarda HR 0,81; istatistik olarak anlamlı değil, önceden planlanan duyarlılık analizinde anlamlı). Protokole uyan hastalarda 53'e karşı 36 ay (HR 0,75). Yaklaşık 9 yıllık izlemde de benzer eğilim. |
| CREATE-X: ameliyat öncesi kemoterapi sonrası tümörü tam kaybolmamış HER2 negatif meme kanseri | 6-8 kür | 5 yıllık hastalıksız yaşam %74,1'e karşı %67,6; genel yaşam %89,2'ye karşı %83,6. Üçlü negatifte fark daha belirgin (hastalıksız yaşam %69,8'e karşı %56,1). |
| SYSUCC-001: erken evre üçlü negatif meme kanseri, 443 hasta | Düşük doz (650 mg/m², günde 2 kez), ara vermeden 1 yıl | 5 yıllık hastalıksız yaşam %82,8'e karşı %73,0. 10 yıllık güncellemede %78,1'e karşı %66,6; genel yaşamdaki fark istatistik anlamlılığa ulaşmadı. |
| IDEA: evre 3 kolon kanseri, 12.835 hasta | Oksaliplatinle (CAPOX) 3 aya karşı 6 ay | Düşük riskli hastalarda 3 ay yeterli; kalıcı sinir hasarı (2. derece ve üzeri) %14,2'ye karşı %44,9. Yüksek riskli grupta 6 ay hâlâ tercih edilebilir. |
BILCAP'ı safra yolu kanserleri yazımızda, CREATE-X'i meme kanseri yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kapesitabin nasıl kullanılır?
Doz, boy ve kiloya göre hesaplanan vücut yüzey alanına (m²) göre belirlenir ve 500 mg ile 150 mg'lık tabletlerin bir arada kullanılmasıyla tamamlanır. Doz ve şema kansere, birlikte verilen ilaçlara ve böbrek fonksiyonuna göre değişir:
| Kullanım | Doz (günde 2 kez) | Şema |
|---|---|---|
| Kolorektal kanser, tek başına | 1.250 mg/m² | 1-14. gün, 21 günde bir |
| Kolorektal kanser, oksaliplatinle | 1.000 mg/m² | 1-14. gün, 21 günde bir |
| Rektum kanseri, radyoterapiyle | 825 mg/m² | Radyoterapi süresince |
| Meme kanseri | 1.000-1.250 mg/m² | 1-14. gün, 21 günde bir |
| Mide kanseri, platinle | 625-1.000 mg/m² | Birlikte verilen ilaca göre 1-14 veya 1-21. gün |
| Pankreas kanseri, gemsitabinle | 830 mg/m² | 1-21. gün, 28 günde bir, 6 kür |
Şekil 1 · Klasik kür takvimi
21 günlük döngüde ilaç ve ara günleri, her dozda dikkat edilecekler.
- Nasıl yutulur: Tabletler yemekten sonraki 30 dakika içinde, suyla ve bütün olarak yutulur; çiğnenmez, bölünmez, ezilmez. Yutma güçlüğünüz varsa ekibinize söyleyin; ezme veya bölme ancak eğitimli bir sağlık çalışanı tarafından yapılmalıdır.
- Unutulan doz: Atlanan doz sonradan alınmaz, bir sonraki doz iki katına çıkarılmaz; programa kaldığınız yerden devam edin ve durumu ekibinize bildirin.
- Böbrek fonksiyonu: Kreatinin klirensi 30-50 mL/dk olanlarda başlangıç dozu %25 azaltılır. Avrupa ürün bilgisi 30 mL/dk'nın altında ilacın kullanılmamasını öngörüyor; ABD etiketi bu grupta dozun belirlenmediğini belirtiyor.
- Güvenli taşıma ve saklama: Kapesitabin sitotoksik bir ilaçtır. Tabletlere dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın, ilacı orijinal kutusunda ve çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın; kullanılmayan tabletleri çöpe atmayın, eczaneye veya tedavi merkezinize teslim edin.
- Doğum kontrolü: İlaç gebelikte bebeğe zarar verebilir. Kadınlar son dozdan sonra 6 ay, partneri gebe kalabilecek erkekler 3 ay etkili korunma yöntemi kullanmalıdır.
Klasik şemada "14 gün ilaç, 7 gün ara" düzeni geçerlidir. Radyoterapiyle birlikte verilen ya da SYSUCC-001'deki gibi düşük dozlu (metronomik) kullanımlarda ilaç ara vermeden her gün alınır. Hangi şemada olduğunuzu tedavi takviminizde yazılı olarak görmeniz, karışıklığı önlemenin en basit yoludur.
Kapesitabinin yan etkileri nelerdir?
ABD ürün bilgisinde, metastatik kolorektal kanserde kapesitabini tek başına kullanan 596 hastanın verileri yer alıyor. Kombinasyon tedavilerinde tablo, birlikte verilen ilaca göre değişir:
| Yan etki | Tüm dereceler | 3. derece | 4. derece |
|---|---|---|---|
| İshal | %55 | %13 | %2 |
| El-ayak sendromu | %54 | %17 | - |
| Bilirubin yüksekliği | %48 | %18 | %5 |
| Bulantı | %43 | - | |
| Halsizlik | %42 | - | |
| Kusma | %27 | - | |
| Ağız yaraları (stomatit) | %25 | - | |
| Kansızlık (laboratuvar) | %80 | - | |
| Nötrofil düşüklüğü (laboratuvar) | %13 | - | |
Bu çalışmada hastaların %13'ü tedaviyi yan etki veya araya giren bir hastalık nedeniyle bıraktı. Damardan verilen kemoterapilere göre saç dökülmesi ve belirgin kan sayımı düşüklüğü daha seyrek; buna karşılık el-ayak sendromu ve ishal daha ön planda. Daha seyrek ama önemli yan etkiler arasında göğüs ağrısı, ritim bozukluğu ve kalp kası hasarı gibi kalp sorunları sayılır; ürün bilgisi bunlar için bir sıklık vermiyor. Göğüs ağrısı her zaman acil değerlendirme gerektirir.
Şekil 2 · Yan etkide ne yapmalı?
Belirtinin şiddetine göre üç basamaklı eylem planı.
El-ayak sendromu nasıl önlenir?
El içi ve ayak tabanında kızarıklık, uyuşma, şişlik, soyulma ve ağrıyla seyreden bu tablo, ürün bilgisine göre ortanca 79. günde başlar. İlerlemiş (2. derece ve üzeri) el-ayak sendromunda parmak izleri silinebilir; bu durum kimlik doğrulamada sorun yaratabilir. Ürün bilgisi, 2. veya 3. derece el-ayak sendromunda ilaca belirtiler 1. dereceye gerileyene kadar ara verilmesini öneriyor. Genel bakım önerilerini el-ayak sendromu yazımızda bulabilirsiniz.
- Diklofenak jel: Parmak ucu kadar %1'lik jel, avuç içi ve el sırtına günde 2 kez sürüldü. Ayrıntıları diklofenak jel yazımızda anlattık. Başlamadan önce ekibinize danışın.
- %10 üre krem: Almanya'daki faz 3 çalışmada günde 3 kez, 6 hafta sürüldüğünde her derece el-ayak sendromu %22,4'e karşı %39,5 oranında görüldü. Karşılaştırma plaseboyla değil, başka bir kremle yapıldı ve 2. derece ve üzeri tabloda anlamlı fark bulunmadı.
- B6 vitamini (piridoksin): 607 hastalık meta-analiz ve plasebo kontrollü çalışma yararını göstermedi; rutin önerilmiyor.
- Günlük önlemler: Elleri ve ayakları sıcak sudan, sürtünmeden ve basınçtan korumak; rahat ayakkabı ve pamuklu çorap giymek; kokusuz nemlendiriciyi sık kullanmak yerleşik önerilerdir.
İshal olursa ne yapmalı?
Ürün bilgisi ishali, olağan dışkılama sayınızın üzerine eklenen dışkı sayısıyla derecelendirir: günde 4-6 ek dışkılama veya gece dışkılaması 2. derece, 7-9 ek dışkılama ya da tuvalete yetişememe 3. derece, 10 ve üzeri 4. derecedir. 2. derece ve üzeri ishalde kapesitabine hemen ara verilir ve ishal 1. dereceye gerileyene kadar başlanmaz.
- Sıvı: Kaybedilen sıvıyı ve tuzu yerine koymak gerekir; su, ayran, çorba ve ağızdan sıvı tuz çözeltileri uygundur. Sıvı tutamıyorsanız, baş dönmesi veya idrar azalması varsa acile başvurun.
- İshal ilacı: Ürün bilgisi loperamid gibi standart ishal ilaçlarını öneriyor ama doz vermiyor. Kanada BC Cancer kılavuzundaki yaygın şema: önce 4 mg, sonra her 4 saatte bir veya her sulu dışkıdan sonra 2 mg, günde en fazla 16 mg. Bu ilacı ekibinizin size verdiği yazılı plana göre kullanın.
- Doz kararı: Güncel ABD ürün bilgisine göre 2. derece ishal ilk kez olduysa aynı doza, ikinci kez olduysa %75 doza dönülür; 3. derecede %75 doza, 4. derecede kalıcı bırakmaya ya da %50 doza geçilir. Bu kararı hekiminiz verir.
Kapesitabin kullanırken 38 °C ve üzeri ateş, titreme, göğüs ağrısı veya sıvı tutamayacak kadar ishal ve kusma olursa ilacı almayı bırakın ve beklemeden başvurun. Ekibinizi hangi belirtilerde aramanız gerektiğini acil durumlar yazımızda özetledik.
DPD eksikliği nedir, tedaviden önce test gerekir mi?
Dihidropirimidin dehidrojenaz (DPD), 5-FU'yu yıkan enzimdir. Enzimi kodlayan DPYD genindeki bazı varyantlar enzim aktivitesini azaltır ya da ortadan kaldırır; bu kişilerde standart dozdaki kapesitabin vücutta birikerek ağır ishal, ağız yaraları, kan sayımında derin düşüş ve yaşamı tehdit eden tablolara yol açabilir. ABD ürün bilgisine göre beyaz ırkta kişilerin yaklaşık %3-5'inde kısmi, %0,2'sinde tam DPD eksikliği vardır. Konuyu DPD eksikliği yazımızda ayrıca ele aldık.
| DPYD varyantı | Taşıyıcılık (Avrupa) | Ağır yan etki riski |
|---|---|---|
| c.1905+1G>A (DPYD*2A) | yaklaşık %1 | 2,85 kat |
| c.1679T>G (DPYD*13) | %0,07-0,1 | 4,40 kat |
| c.2846A>T | yaklaşık %1,1 | 3,02 kat |
| c.1236G>A / HapB3 | %2,6-6,3 | 1,59 kat |
Taşıyıcılık oranları Avrupa ürün bilgisinden; risk artışı, 7.365 hastanın incelendiği meta-analizde 3. derece ve üzeri yan etki için düzeltilmiş göreli risktir (Meulendijks ve ark., 2015).
Şekil 3 · DPD testine göre karar
Test sonucunun kapesitabin dozuna etkisi.
Düzenleyici kurumlar ne diyor?
- EMA (2020): 5-FU, kapesitabin ve tegafur başlanmadan önce DPYD genotiplemesi veya kanda urasil ölçümüyle test yapılmasını önerdi; tam eksiklikte bu ilaçlar kullanılmaz, kısmi eksiklikte düşük başlangıç dozu düşünülür.
- TİTCK (3 Eylül 2020): Aynı önerileri "Sayın Doktor" mektubuyla Türkiye'deki hekimlere iletti: dört DPYD varyantının genotiplemesi veya urasil düzeyi (16-150 ng/mL kısmi, 150 ng/mL ve üzeri tam eksiklik).
- FDA (2025-2026): Ocak 2025'te hekimlere test yapmayı düşünmelerini hatırlattı. Ekim 2025'te kapesitabin etiketine "tam DPD eksikliğinde ciddi yan etki veya yaşam kaybı" başlıklı kutulu uyarı eklendi; acil tedavi gerekmedikçe başlamadan önce DPYD varyantları için test yapılması istendi. Şubat 2026'da aynı uyarı 5-FU için de duyuruldu.
Türkiye'de bazı laboratuvarlar DPYD testi sunuyor; ancak bir kısmı yalnızca DPYD*2A varyantına bakıyor. Test isterken dört varyantı birlikte inceleyen panel ya da urasil ölçümü yapılıp yapılmadığını sormak gerekir. Testin SGK tarafından karşılanıp karşılanmadığını doğrulayabileceğimiz bir SUT hükmü bulamadık.
Ağır 5-FU veya kapesitabin zehirlenmesinde, ilacın son dozundan sonraki 96 saat içinde başlanan üridin triasetat (Vistogard) bir panzehirdir. FDA 2015'te onayladı; kayıtlı çalışmalarda aşırı doz alanların %97'si, erken başlayan ağır yan etki yaşayanların %89'u 30. günde yaşamdaydı. İlacın Türkiye'de ruhsatı yok; üridin triasetat yazımızda ayrıntılar var.
Kapesitabin hangi ilaçlarla etkileşir?
| İlaç | Olası etki | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Varfarin gibi K vitamini antagonistleri | Kanama riski artar; ABD etiketinde kutulu uyarı | INR sık izlenir, doz ayarlanır |
| Fenitoin (sara ilacı) | Fenitoin düzeyi yükselir | Kan düzeyi izlenir |
| Folinik asit (lökovorin) | 5-FU'nun hem etkisi hem yan etkisi artar | Yan etkiler yakından izlenir |
| Allopurinol (gut ilacı) | Etkinlik azalabilir | Birlikte kullanılmaz |
| Brivudin (zona ilacı) | DPD'yi baskılar; ağır zehirlenme | Avrupa'da birlikte kullanım yasak; arada en az 4 hafta olmalı |
| Mide koruyucular (PPI) | Kanıtlar çelişkili (aşağıya bakın) | Kendi kendinize bırakmayın; hekiminizle konuşun |
Mide koruyucular konusunda son durum: İleri mide kanserinde yapılan TRIO-013 çalışmasının ek analizinde, kapesitabin ve oksaliplatin alırken PPI kullananlarda hastalığın ilerlemesine kadar geçen süre (4,2'ye karşı 5,7 ay) ve yaşam süresi (9,2'ye karşı 11,3 ay) daha kısa bulundu. Buna karşılık rektum kanserinde PRODIGE 23 çalışmasının analizinde anlamlı bir fark görülmedi; ilaç düzeyine bakan iki çalışma da rabeprazol ve esomeprazolün kapesitabin düzeyini etkilemediğini bildirdi. Ürün bilgileri PPI'ları etkileşim listesinde saymıyor. Pratikte, gerçek bir ihtiyaç yoksa PPI'ı gereksiz yere kullanmamak, gerekiyorsa hekiminizle birlikte karar vermek makul yaklaşımdır. Bitkisel ürün ve takviyeleri de mutlaka ekibinize bildirin.
Tedavi sırasında hangi kontroller yapılır?
- Her kür öncesi: Tam kan sayımı, karaciğer testleri (özellikle bilirubin) ve böbrek fonksiyonu.
- Varfarin kullananlarda: Tedavi boyunca sık INR ölçümü.
- İshal veya kusma olursa: Tuz dengesi (sodyum, potasyum) ve böbrek fonksiyonu.
- Her vizitte: El ve ayakların muayenesi, ağız içi kontrolü, kalan tablet sayısının ve ilaç günlüğünün gözden geçirilmesi.
Türkiye'de kapesitabin: hangi ürünler var, SGK karşılıyor mu?
| Ürün (firma) | 500 mg × 120 | 150 mg × 60 |
|---|---|---|
| Kapeda (Koçak Farma, yerli üretim) | 3.570,57 TL | 751,83 TL |
| Capetabin (DEM İlaç, ithal) | 3.400,95 TL | 754,59 TL |
| Xeltabin (Teva, ithal) | 3.572,42 TL | 718,82 TL |
| Xeloda (Roche) | Pasif, piyasada yok | |
- Geri ödeme: Üç eşdeğer ürün de SGK tarafından ödenir (eşdeğer grubu E625A). SUT 4.2.14.B'ye göre kapesitabin, tedavi protokolünü gösteren sağlık kurulu raporuna dayanılarak uzman hekimlerce reçete edilir.
- Ruhsat dışı kullanım: Safra yolu kanseri gibi KÜB'de yer almayan durumlarda SGK, tıbbi onkoloji veya hematoloji uzmanının bulunduğu, önceki tedavileri de gösteren bir sağlık kurulu raporu ister.
- DPD testi: TİTCK 2020'den beri tedavi öncesi test öneriyor; testin geri ödeme durumu için kurumunuza danışın.
Fiyatlar perakende satış fiyatıdır; Mart-Eylül 2026 arasındaki son güncel kayıtlardan alınmıştır ve değişebilir.
Sık sorulan sorular
- Kapesitabin aç karnına alınabilir mi?
- Hayır. Ürün bilgisi, tabletlerin yemekten sonraki 30 dakika içinde, suyla ve bütün olarak yutulmasını öneriyor. Sabah ve akşam dozları yaklaşık 12 saat arayla alınır.
- Bir dozu unutursam ne yapmalıyım?
- Unutulan doz sonradan alınmaz ve bir sonraki doz iki katına çıkarılmaz. Programınıza bir sonraki dozla devam edin ve durumu ilaç günlüğünüze not edip ekibinize bildirin.
- Kapesitabin ile 5-FU aynı ilaç mı?
- Kapesitabin vücutta 5-FU'ya dönüşen bir ön ilaçtır. Etki ve yan etkileri benzerdir, ancak hap olarak evde alınır ve port ya da infüzyon pompası gerektirmez. DPD eksikliği uyarısı her ikisi için de geçerlidir.
- Hangi durumda hemen doktora başvurmalıyım?
- 38 °C ve üzeri ateş, titreme, göğüs ağrısı, sıvı tutamayacak kadar kusma veya ishal durumunda beklemeden başvurun. Günde 4 ve üzeri ek dışkılama, ağrılı el-ayak kızarıklığı ya da yemeyi engelleyen ağız yaralarında ilacı bırakıp aynı gün ekibinizi arayın.
Sözlük
- Ön ilaç (prodrug)
- Vücuda alındıktan sonra enzimlerle etkin hale dönüşen ilaç.
- DPD / DPYD
- DPD, 5-FU'yu yıkan enzimdir; DPYD bu enzimi kodlayan gendir.
- El-ayak sendromu
- El içi ve ayak tabanında kızarıklık, şişlik, soyulma ve ağrı; tıbbi adı palmar-plantar eritrodizestezidir.
- Adjuvan tedavi
- Ameliyattan sonra hastalığın geri dönme riskini azaltmak için verilen koruyucu tedavi.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Kapesitabin, 25 yılı aşkın deneyimi olan, etkinliği iyi bilinen bir ilaç. Son yıllarda değişen, ilacın kendisinden çok onu nasıl güvenli kullandığımız oldu.
⚡ Neden önemli
Hap şeklindeki kemoterapide doğru kullanım ve yan etkinin erken fark edilmesi büyük ölçüde hastaya bağlı. DPD eksikliği gibi önlenebilir bir riskin gözden kaçması ağır sonuçlar doğurabilir.
✅ Güncel kanıtlar
Safra yolu ve meme kanserinde ameliyat sonrası kullanımı destekleyen randomize çalışmalar var. Avrupa, Türkiye ve ABD artık tedavi öncesi DPD testini öneriyor. Diklofenak jel el-ayak sendromunu önlemede umut verici.
⚠️ Sınırlamalar
Yan etki oranları eski ve tek ilaçla yapılmış çalışmalardan geliyor. DPYD varyantlarının sıklığı Türk toplumunda iyi bilinmiyor; mide koruyucularla ilgili kanıtlar çelişkili.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- Başlamadan önce DPD testini sorun.
- Tabletleri yemekten sonra, bütün olarak yutun.
- İlaç günlüğü tutun.
- Orta derecede ishal veya el-ayak sendromunda ilaca ara verip aynı gün arayın.
- Ateşte beklemeyin.
❓ Açık sorular
Türkiye'de DPD testinin yaygınlaşması ve geri ödemesi, diklofenak jelin farklı toplumlarda doğrulanması ve düşük doz sürekli kapesitabinin hangi hastalarda en yararlı olduğu henüz netleşmedi.
Kısa hükmümüz: Kapesitabin etkili ve pratik bir kemoterapi; güvenli kullanımın anahtarı tedavi öncesi DPD testi, doğru alım düzeni ve yan etkiye erken müdahaledir.
- Bu yazı Eylül 2026'da hazırlanmıştır. Endikasyon, doz, yan etki ve etkileşim bilgileri ABD ürün bilgisinin (Ekim 2025) ve Avrupa ürün bilgisinin; Türkiye endikasyonları erişilebilen KÜB'lerin; fiyatlar ilaç fiyat veri tabanlarının son kayıtlarına dayanır.
- Doğrulanamayanlar: Xeltabin'in güncel aktif veya pasif durumu (kaynaklar çelişkili); SGK raporunun güncel türü ve süresi; güncel KÜB'lerde rektum ve pankreas endikasyonu ile DPD testi ifadesinin bulunup bulunmadığı; DPYD testinin SGK geri ödemesi; üridin triasetatın yurt dışı ilaç listelerinde yer alıp almadığı; 150 mg fiyatlarının tarihi.
- Genel bilgiye dayananlar: Kapesitabinin enzimatik dönüşüm basamakları, saklama ve el-ayak sendromunda günlük bakım önerileri, ranitidinin piyasadan çekilmiş olması yerleşik bilgi olarak verilmiştir.
- Şemalar ve Akademi yorumu bize aittir; metindeki doğrulanmış bilgilerden türetilmiştir. Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir.
Kaynaklar
- FDA. XELODA (capecitabine) prescribing information, revised 10/2025. accessdata.fda.gov
- FDA. Safety labeling update: capecitabine and fluorouracil, risks associated with DPD deficiency. 2026. fda.gov
- Agrawal S ve ark. FDA approval summary: capecitabine labeling update (Project Renewal). Clin Cancer Res. 2024;30(24):5508-5514. PubMed 39377782
- EMA. Recommendations on DPD testing prior to treatment with fluorouracil, capecitabine, tegafur and flucytosine. 2020. ema.europa.eu
- EMA. Xeloda: EPAR product information. ema.europa.eu
- TİTCK. 5-fluorourasil ve kapesitabin: "Sayın Doktor" mektubu, 03.09.2020. titck.gov.tr
- Meulendijks D ve ark. Clinical relevance of DPYD variants c.1679T>G, c.1236G>A/HapB3, and c.1601G>A as predictors of severe fluoropyrimidine-associated toxicity. Lancet Oncol. 2015. research.birmingham.ac.uk
- Santhosh A ve ark. Topical diclofenac for prevention of capecitabine-associated hand-foot syndrome (D-TORCH). J Clin Oncol. 2024. doi:10.1200/JCO.23.01730
- Hofheinz RD ve ark. Mapisal versus urea cream as prophylaxis for capecitabine-associated hand-foot skin reaction. J Clin Oncol. 2015. doi:10.1200/JCO.2014.60.4587
- Chen M ve ark. Pyridoxine for prevention of hand-foot syndrome: a meta-analysis. PLoS One. 2013. journals.plos.org
- Primrose JN ve ark. Capecitabine compared with observation in resected biliary tract cancer (BILCAP). Lancet Oncol. 2019. ahpba.org (PDF)
- Masuda N ve ark. Adjuvant capecitabine for breast cancer after preoperative chemotherapy (CREATE-X). N Engl J Med. 2017. doi:10.1056/NEJMoa1612645
- Wang X ve ark. Low-dose capecitabine maintenance in early triple-negative breast cancer (SYSUCC-001). JAMA. 2021;325:50-58; 10 yıllık güncelleme Lancet Oncol. 2025. sciencedirect.com
- Grothey A ve ark. Duration of adjuvant chemotherapy for stage III colon cancer (IDEA). N Engl J Med. 2018. doi:10.1056/NEJMoa1713709
- Chu MP ve ark. Association of proton pump inhibitors and capecitabine efficacy in advanced gastroesophageal cancer (TRIO-013). JAMA Oncol. 2017. ascopost.com
- Bridoux M ve ark. PPI and capecitabine in rectal cancer (PRODIGE 23). ESMO Gastrointest Oncol. 2025. sciencedirect.com
- Uridine triacetate (Vistogard) FDA onayı. ASCO Post. ascopost.com
- BC Cancer. Guidelines for management of chemotherapy-induced diarrhea. bccancer.bc.ca
- Siegel RD ve ark. ASCO-ONS antineoplastic therapy administration safety standards. 2024. doi:10.1200/OP.24.00216
- Kapeda 500 mg film tablet KÜB. ilacprospektusu.com
- SUT 4.2.14 (ilacabak üzerinden). ilacabak.com
- Kapesitabin eşdeğer ürün ve fiyat listesi. ilacfiyati.com
1. Bajetta E, Procopio G, Celio L, et al.
Safety and Efficacy of Two Different Doses of Capecitabine in the Treatment of Advanced Breast Cancer in Older Women.
J Clin Oncol. 2005
2. Van Cutsem E, Twelves C, Cassidy J, et al.
Oral Capecitabine compared with intravenous fluorouracil plus leucovorin in patients With metastatic colorectal cancer: results of a large phase III study.
J Clin Oncol. 2001
3. Twelves C, Wong A, Nowacki MP, et al.
Capecitabine as adjuvant treatment for stage III colon cancer.
N Engl J Med. 2005
