DPD çatışmazlığı nədir? 5-FU və kapesitabin kimyaterapiyası alacaq şəxslər üçün niyə vacibdir?

FDA-dan yeni təhlükəsizlik xəbərdarlığı

ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) 24 yanvar 2025 tarixində dihidropirimidin dehidrogenaza (DPD) çatışmazlığı ilə bağlı riskləri vurğulamaq və fluorourasil (5-FU) və kapesitabin istifadəsindən əvvəl xəstələri və həkimləri məlumatlandırmaq üçün preparatların təlimatlarında mühüm yeniliklər edib.

Yeni təlimatda DPD çatışmazlığının ciddi, hətta həyat itkisinə səbəb ola biləcək yan təsirlərlə əlaqəli ola biləcəyi bildirilir. Xüsusilə onkoloqlar xəstələri bu potensial risklər barədə məlumatlandırmalı və genetik test seçimlərini müzakirə etməlidirlər.

DPD çatışmazlığı nədir və niyə vacibdir?

Fluoropirimidinlər 5-FU və kapesitabin kimi xərçəng müalicəsində geniş istifadə olunan dərman sinfidir. DPYD geninin kodlaşdırdığı DPD fermenti 5-FU-nun 80%-dən çoxunun metabolizmində mühüm rol oynayır. Lakin DPYD genində müəyyən homoziqot və ya mürəkkəb heteroziqot variantları olan şəxslərdə DPD fəallığı tamamilə və ya demək olar ki, tamamilə itə bilər.

DPD çatışmazlığının rastgəlmə tezliyi

DPD çatışmazlığının əlamətləri hansılardır?

DPD çatışmazlığı aşağıdakı ciddi toksik reaksiyaların riskini artıra bilər:

• Selikli qişanın iltihabı (mukozit, ağız yaraları)

• İshal

• Neytropeniya (ağ qan hüceyrələrinin sayının azalması)

• Neyrotoksiklik

Tam DPD çatışmazlığı olan şəxslərdə bu yan təsirlər çox ağır ola bilər; qismən çatışmazlığı olanlarda da risk yüksəkdir.

FDA-nın yeni yenilikləri və Project Renewal

FDA-nın Onkologiya Mükəmməllik Mərkəzinin həyata keçirdiyi “Project Renewal” çərçivəsində kapesitabin (Kapeda, Xeltabin) və 5-FU təlimatlarına DPD çatışmazlığı ilə bağlı aşağıdakı mühüm məlumatlar əlavə edilib:

1. Əhatə dairəsi:

   • Tam DPD çatışmazlığı olan xəstələrdə kapesitabin və ya 5-FU istifadəsi tövsiyə edilmir. Bu xəstələr üçün təhlükəsiz doza müəyyən edilməyib.

   • Qismən DPD çatışmazlığı olan xəstələr üçün xüsusi doza tövsiyə edilmir.

2. Həkimlərin məsuliyyəti:

   • Xəstələr DPD çatışmazlığı səbəbindən yarana biləcək ciddi yan təsirlər barədə məlumatlandırılmalıdır.

   • Genetik testlərin əhəmiyyəti və seçimləri xəstələrlə müzakirə olunmalıdır.

   • Ciddi yan təsirlərin qarşısını almaq üçün müalicədən əvvəl DPD çatışmazlığı testlərinin aparılması nəzərdən keçirilməlidir.

3. Əlamətlər və müşahidə:

   • Xəstələr mukozit, ishal, neytropeniya və neyrotoksiklik kimi yan təsirlər barədə xəbərdar edilməli, bunlar yaranarsa dərhal həkimə müraciət etmələri tövsiyə olunmalıdır.

   • Belə erkən əlamətlər və ya qeyri-adi dərəcədə ağır reaksiyalar tam DPD çatışmazlığına işarə edə bilər və preparatın dayandırılması lazım gələ bilər.

Genetik testlərin rolu

Ağdərili əhalidə DPD fəallığını azaldan dörd DPYD variantı müəyyən edilib. Afrika mənşəli şəxslərdə isə bu təsirlə əlaqəli bir variant müəyyən edilib. Buna görə genetik testlər fərdi risklərin müəyyənləşdirilməsində çox vacibdir.

FDA-nın çağırışı

FDA kapesitabin və 5-FU ilə bağlı yan təsirləri bildirmək üçün xəstələri və səhiyyə işçilərini FDA MedWatch proqramından istifadə etməyə çağırır. DPD çatışmazlığı barədə yeni elmi məlumatların və təsirlərin qiymətləndirilməsi davam edəcək.

Nəticə

DPD çatışmazlığı fluoropirimidin müalicəsi alan xəstələrdə ciddi və həyat itkisinə səbəb ola biləcək yan təsirlərlə əlaqəli ola bilən mühüm vəziyyətdir. Həkimlərin məlumatlılığının artması və xəstələrlə ətraflı məlumat paylaşması müalicə təhlükəsizliyi üçün çox vacibdir. Genetik testlərin genişlənməsi və təlimatdakı yeni xəbərdarlıqların tətbiqi xəstələrin həyat keyfiyyətini və sağlamlığını qorumaq üçün mühüm addımdır.