پروتکل ناب‌پاکلیتاکسل، سیس‌پلاتین و جمسیتابین در سرطان پانکراس
ابزارهای مطالعه
در این مقاله
این پروتکل به‌ویژه برای درمان آدنوکارسینوم موضعی پیشرفته یا متاستاتیک پانکراس بررسی شده و در برخی گروه‌های بیماران نتایج امیدبخشی نشان داده است. «TGen Triple» یا «رژیم سه‌دارویی»، ترکیب شیمی‌درمانی سه‌گانه‌ای برای آدنوکارسینوم پیشرفته یا متاستاتیک پانکراس است. چون نخستین بار در Translational Genomics Research Institute (TGen) ساخته شد، «TGen Triple» نام گرفته است.
این رژیم سه‌گانه از داروهای زیر تشکیل می‌شود:
- ناب‌پاکلیتاکسل: عاملی که پویایی میکروتوبول را مختل و تقسیم سلولی را متوقف می‌کند. هدف، مهار رشد تومور و تسهیل ورود جمسیتابین به سلول است.
- سیس‌پلاتین: با اتصال به DNA، پیوندهای عرضی ایجاد می‌کند، همانندسازی DNA را مهار می‌کند و مرگ سلول را برمی‌انگیزد. هدف، القای آپوپتوز با آسیب DNA است.
- جمسیتابین: یک آنتی‌متابولیت که با توقف چرخه سلولی، ساخت DNA را مهار می‌کند. هدف، جلوگیری از تکثیر سلول‌های تومور است.
هدف درمان چیست؟
- مهار تکثیر سلول‌های تومور: جمسیتابین با مهار ساخت DNA، چرخه سلولی را متوقف می‌کند.
- ناب‌پاکلیتاکسل پویایی میکروتوبول را مختل و تقسیم سلولی را متوقف می‌کند.
- سیس‌پلاتین با ایجاد پیوند عرضی در رشته‌های DNA، آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی) را آغاز می‌کند.
- هدف گرفتن سلول‌های مقاوم با سازوکارهای متعدد: هدف این است که با سازوکارهای متفاوت، سلول‌های توموری بیشتری نابود شوند.
- کند کردن انتشار متاستاتیک و طولانی‌تر کردن عمر: به‌ویژه در موارد انتشار سیستمیک، هدف افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی است.
- دلیل انتخاب این ترکیب سه‌گانه، مصرف هم‌زمان داروهای دارای سازوکار متفاوت برای هدف گرفتن سلول‌های تومور در مراحل مختلف زندگی، غلبه بر مقاومت دارویی و کسب نتایج بهتر در بیماران دارای نقص ترمیم DNA، مانند جهش BRCA1/2، است.
- رژیم TGen Triple در حال حاضر در مرحله پژوهش بالینی است و درمان خط نخست واردشده به راهنماهای استاندارد نیست.
دوز تجویز و برنامه
هرچند دوز و برنامه درمان رژیم TGen Triple (ناب‌پاکلیتاکسل + سیس‌پلاتین + جمسیتابین) هنوز پروتکل استاندارد قطعی ندارد، برنامه مبتنی بر پژوهش‌های بالینی و مجموعه موارد چنین است:
- روز 1: جمسیتابین 1000 mg/m² (IV، انفوزیون 30 دقیقه‌ای)، ناب‌پاکلیتاکسل 125 mg/m² (IV، انفوزیون 30–60 دقیقه‌ای)، سیس‌پلاتین 25 mg/m² (IV، انفوزیون 30–60 دقیقه‌ای)
- روز 8: همان داروها با همان دوزها تکرار می‌شوند.
- روز 15: معمولاً برای استراحت در نظر گرفته می‌شود، به‌دلیل خطر سرکوب مغز استخوان. اما در برخی بیماران، اگر وضعیت عوارض مناسب باشد، می‌توان تجویز دارو را در این روز نیز برنامه‌ریزی کرد؛ در این حالت تحمل بیمار باید بسیار دقیق پایش شود.
- این دوره هر 21 روز تکرار می‌شود. در مجموع می‌توان 4 تا 6 دوره تجویز کرد و بر اساس پاسخ درمانی، سمیت و وضعیت عملکردی تعداد دوره‌ها را افزایش یا کاهش داد.
- درمان ضدتهوع و استفراغ: معمولاً ترکیب سه‌گانه‌ای مانند آنتاگونیست 5-HT3، دگزامتازون و آنتاگونیست NK1 تجویز می‌شود.
- عوامل محرک کلونی (G-CSF): در صورت نیاز می‌توان برای خطر لکوپنی از این حمایت استفاده کرد.
- نوروپاتی و عملکرد کلیه باید مرتب پایش شوند، به‌ویژه به‌دلیل سیس‌پلاتین و ناب‌پاکلیتاکسل.
موارد نیازمند توجه
- سرکوب مغز استخوان: نوتروپنی، کم‌خونی و ترومبوسیتوپنی شایع‌ترین عوارض خونی هستند. ممکن است خطر عفونت، خون‌ریزی و بی‌حالی عمومی ایجاد کنند. شمارش کامل خون پیش از هر دوره حتماً باید انجام شود. می‌توان با G-CSF (فیلگراستیم) از نوتروپنی حمایت کرد.
- عملکرد کلیه (سمیت کلیوی ناشی از سیس‌پلاتین): سیس‌پلاتین می‌تواند آسیب تجمعی کلیه ایجاد کند. کراتینین و eGFR باید پایش شوند. آب‌رسانی کافی، مانیتول و حمایت الکترولیتی، به‌ویژه Mg²⁺ و K⁺، لازم است.
- نوروپاتی محیطی: به‌ویژه ناب‌پاکلیتاکسل در مصرف طولانی می‌تواند به پایانه‌های عصبی آسیب بزند. بی‌حسی، گزگز و سوزش، به‌ویژه در دست و پا، ممکن است رخ دهد. اگر شدت تدریجاً بیشتر شود، کاهش دوز ممکن است لازم باشد.
- وضعیت تغذیه و کاهش اشتها: این رژیم می‌تواند بی‌اشتهایی، کاهش حس چشایی، تهوع و کاهش وزن ایجاد کند. در صورت نیاز باید فرآورده‌های تغذیه حمایتی و کمک متخصص تغذیه دریافت شود.
- پایش قلبی، به‌ویژه در سالمندان و بیماران پرخطر: سیس‌پلاتین به‌ندرت می‌تواند به‌دلیل بی‌تعادلی الکترولیتی آریتمی قلب ایجاد کند. کمبود پتاسیم و منیزیم حتماً باید اصلاح شود.
- تهوع و استفراغ شدید: به‌ویژه سیس‌پلاتین ظرفیت بالایی برای ایجاد استفراغ دارد. ترکیب ضدتهوع سه‌گانه شامل آنتاگونیست 5HT3 + آنتاگونیست NK1 + دگزامتازون توصیه می‌شود.
- سمیت کبدی: جمسیتابین ممکن است آنزیم‌های کبد را افزایش دهد. AST، ALT و بیلی‌روبین باید پیگیری شوند.
- بیماران دارای وضعیت عملکردی ضعیف: در بیماران با ECOG > 2، این ترکیب خطر بالای سمیت دارد. با ارزیابی سن، بیماری‌های همراه و وضعیت عمومی باید تنظیم دوز یا رژیم جایگزین در نظر گرفته شود.
- بیماران دارای جهش BRCA1/2 یا نقص ترمیم DNA: رژیم‌های حاوی سیس‌پلاتین ممکن است در این گروه مؤثرتر باشند. باید با آزمایش ژنتیکی زیرگروه بیمار مشخص و برنامه درمانی شخصی‌سازی شود.
عوارض جانبی
- نوتروپنی (کاهش گلبول‌های سفید): 40–60%
- لکوپنی (کاهش کلی گلبول‌های سفید): 30–50%
- کم‌خونی: 30–45%
- ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت): 15–25%
- خستگی: 40–50%
- نوروپاتی محیطی (بی‌حسی، گزگز): 30–40%
- ریزش مو (آلوپسی): 30–50%
- بی‌اشتهایی و کاهش وزن: 20–30%
- تهوع و استفراغ: 30–40%
- اسهال و یبوست: 20–25%
- موکوزیت دهانی (زخم دهان): 10–15%
- تب خفیف و خطر عفونت: 10–20%
- اختلال عملکرد کلیه (سیس‌پلاتین): 5–10%
- افزایش آنزیم‌های کبدی: 5–10%
- اختلال الکترولیت‌ها، به‌ویژه Mg و K: 10–15%
- اختلال چشایی: 5–10%
- التهاب ملتحمه (تحریک چشم): <5%
پیگیری و مشاهده
- شمارش کامل خون باید پیش از هر دوره و هر هفته انجام شود. نوتروپنی، کم‌خونی و ترومبوسیتوپنی باید پایش شوند.
- شاخص‌های عملکرد کلیه، کبد و الکترولیت‌ها باید پیش از هر دوره بررسی شوند.
- در هر مراجعه سرپایی باید ارزیابی عصبی انجام شود و بی‌حسی، گزگز انگشتان و اختلال تعادل پرسیده شود.
- هر 2–3 دوره، یعنی هر 6–9 هفته، با تصویربرداری CT یا MRI، اندازه و گسترش تومور پایش و بر اساس معیارهای RECIST ارزیابی می‌شود.
- امتیاز عملکردی ECOG باید در هر ویزیت بررسی شود. اشتها، کاهش وزن، درد و کیفیت زندگی باید پرسیده شوند. در صورت سمیت درجه 3–4، دوز عامل مربوط را می‌توان 25–50% کاهش داد. در صورت نیاز فاصله دوره‌ها بیشتر می‌شود. در سمیت برگشت‌ناپذیر، دارو ممکن است از پروتکل حذف شود.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.