سویه اومیکرون آفریقای جنوبی نگرانی برمی‌انگیزد

در آفریقای جنوبی، B.1.1.1.529 (Omicron) نامی است که به یک سویه جدید کروناویروس داده‌اند؛ این سویه شناسایی شده است و پژوهشگران می‌کوشند مشخص کنند آیا این سویه کروناویروس که تاکنون سریع‌ترین انتشار را داشته است، تهدیدی برای اثربخشی واکسن‌های COVID ایجاد می‌کند یا خیر.

سویه جدید آفریقای جنوبی (B.1.1.1.529) چیست؟

پژوهشگران آفریقای جنوبی برای پایش میدانی انتشار سریع سویه جدید کروناویروسِ عامل COVID-19 و ارائه راهکار، گویی شب و روز نمی‌خوابند. این سویه جدید، مانند سویه دلتا، تعداد زیادی از جهش‌های موجود در سویه‌های دیگر را دارد و به نظر می‌رسد در آفریقای جنوبی به‌سرعت در حال انتشار است.

نکته: یک واریانت، جهش‌هایی است که هویت کلی ویروس را تغییر نمی‌دهد. سوش، جهش‌هایی است که به ویروس هویتی دیگر می‌دهد؛ یعنی اگر این اتفاق بیفتد، همه چیز از ابتدا آغاز می‌شود. هر تغییر نوکلئوتیدی در ویروس به معنای متفاوت شدن آن نیست. شکل حاصل از تغییرات ژنتیکی SARS-CoV-2 (کروناویروس عامل همه‌گیری کنونی) با نام B.1.1.1.529 را برخی هم واریانت و هم سوش می‌نامند، اما در ادامه این نوشته از واژه واریانت استفاده کرده‌ایم.

اولویت اصلی، پیگیری دقیق‌تر این سویه هنگام انتشار آن است. سویه‌ای که سازمان جهانی بهداشت (WHO) آن را Omicron نامیده و با شناسه B.1.1.1.529 شناخته می‌شود، نخستین بار در نوامبر 2021 در بوتسوانا شناسایی شد و در مسافران آفریقای جنوبی به هنگ‌کنگ دیده شد. دانشمندان همچنین می‌کوشند ویژگی‌های این سویه را بشناسند؛ از جمله اینکه آیا می‌تواند از پاسخ‌های سیستم ایمنی برانگیخته‌شده با واکسن‌ها بگریزد و آیا در مقایسه با سویه‌های دیگر بیماری شدیدتر یا خفیف‌تری ایجاد می‌کند.

Penny Moore، ویروس‌شناس دانشگاه Witwatersrand در ژوهانسبورگ، می‌گوید: «با سرعت وارپ پرواز می‌کنیم». آزمایشگاه او در حال سنجش توانایی این سویه برای گریز از ایمنی ناشی از واکسن‌ها و عفونت‌های قبلی است. Moore می‌گوید گزارش‌های موردی غیررسمی از عفونت مجدد و ابتلا در افراد واکسینه‌شده وجود دارد، اما اضافه می‌کند: «در این مرحله برای گفتن چیزی بسیار زود است».

Richard Lessells، پزشک بیماری‌های عفونی دانشگاه KwaZulu-Natal در دوربانِ آفریقای جنوبی، در نشست خبری وزارت بهداشت آفریقای جنوبی در 25 نوامبر گفت: «درباره این سویه چیزهای زیادی هست که نمی‌فهمیم». «الگوی جهش‌های آن ما را نگران می‌کند، اما اکنون باید برای درک اهمیت این سویه و معنای آن برای پاسخ به همه‌گیری تلاش کنیم.»

سویه اومیکرون پشت درِ خانه ماست

یک گروه کارشناسی سازمان جهانی بهداشت در 26 نوامبر تشکیل جلسه داد و سویه معروف به B.1.1.529 را «نگران‌کننده» نامید. این گروه، سویه را با حرف بعدیِ نظام نام‌گذاری یونانی برای سویه‌های کروناویروس، یعنی Omicron نام‌گذاری کرد.

پژوهشگران همچنین می‌خواهند توانایی این سویه را برای انتشار جهانی، برانگیختن احتمالی موج‌های جدید عفونت یا تشدید افزایش‌های جاریِ ناشی از سویه دلتا بسنجند.

تغییرات ناگهانی

پژوهشگران اومیکرون را در داده‌های توالی‌یابی ژنومِ بوتسوانا شناسایی کردند. این سویه به این دلیل جلب توجه کرد که در پروتئین اسپایک، یعنی پروتئین SARS-CoV-2 که سلول‌های انسانی را شناسایی می‌کند و هدف اصلی پاسخ‌های ایمنی بدن است، بیش از 30 تغییر دارد. بیشتر این تغییرات در سویه‌هایی مانند دلتا و آلفا دیده شده‌اند و با عفونت‌زایی بالا و توانایی گریز از پادتن‌های مهارکننده عفونت ارتباط دارند.

اما افزایش ناگهانی و آشکار این سویه در استان گائوتنگِ آفریقای جنوبی، محل شهر ژوهانسبورگ، نیز زنگ خطر را به صدا درآورده است. به گفته Lessells، موارد ابتلا در این استان، به‌ویژه در مدارس و میان جوانان، در نوامبر به‌سرعت افزایش یافت. توالی‌یابی ژنوم و تحلیل‌های ژنتیکی دیگرِ تیم De Oliveria نشان داد که در فاصله 12 تا 20 نوامبر، اومیکرون مسئول تمام 77 نمونه ویروسیِ بررسی‌شده از گائوتنگ بوده است. صدها نمونه دیگر نیز در حال بررسی است.

Lessells گفت این سویه جهشی در اسپایک (پروتئین شاخکی) دارد که امکان شناسایی آن با آزمون‌های ژنوتیپ‌سازی را فراهم می‌کند؛ آزمون‌هایی که بسیار سریع‌تر از توالی‌یابی ژنوم نتیجه می‌دهند. شواهد اولیه این آزمون‌ها نشان می‌دهد اومیکرون در منطقه‌ای بسیار وسیع‌تر از گائوتنگ منتشر شده است. Lessells گفت: «این موضوع نگران‌کننده است که این سویه ممکن است به‌طور نسبتاً گسترده در کشور در گردش باشد.»

بر اساس بیانیه WHO، شواهد اولیه نشان می‌دهد اومیکرون در مقایسه با سایر سویه‌های نگران‌کننده، خطر بالاتری برای «عفونت مجدد» دارد.

آیا واکسن‌ها مؤثرند؟

برای درک تهدید اومیکرون، پژوهشگران انتشار آن را در آفریقای جنوبی و فراتر از آن به‌دقت دنبال خواهند کرد. پژوهشگران آفریقای جنوبی در اواخر 2020 تلاش‌های خود را برای بررسی سریع سویه بتا، که در همان‌جا شناسایی شده بود، بسیج کردند و اکنون تلاشی مشابه برای بررسی اومیکرون آغاز می‌شود.

تیم Moore که برخی از نخستین داده‌های مربوط به توانایی بتا برای گریز از سیستم ایمنی را فراهم کرده بود، کار روی اومیکرون را آغاز کرده است. آن‌ها قصد دارند توانایی ویروس را برای گریز از پادتن‌های مهارکننده عفونت و دیگر پاسخ‌های ایمنی آزمایش کنند. این سویه در بخش‌هایی از پروتئین اسپایک که پادتن‌ها آن‌ها را می‌شناسند، جهش‌های زیادی دارد که بالقوه قدرت پادتن‌ها را کاهش می‌دهند. Moore می‌گوید: «بسیاری از جهش‌هایی که می‌شناسیم مشکل‌سازند، اما به نظر می‌رسد تعداد بیشتری از آن‌ها احتمالاً در گریز بیشتر از سیستم ایمنی نقش دارند». Moore می‌گوید حتی مدل‌سازی رایانه‌ای نیز سرنخ‌هایی دارد که اومیکرون ممکن است از ایمنی ایجادشده به‌وسیله جزء دیگری از سیستم ایمنی به نام سلول‌های T بگریزد. تیم او امیدوار است نخستین نتایج را ظرف دو هفته به دست آورد.

Aris Katzourakis، پژوهشگر تکامل ویروس در دانشگاه Oxford انگلستان، می‌گوید: «می‌خواهیم بدانیم آیا چون تغییرات زیادی دارد، اثربخشی واکسن را کاهش می‌دهد».

Lessells گفت پژوهشگران آفریقای جنوبی بررسی خواهند کرد که آیا اومیکرون نسبت به سایر سویه‌ها بیماری شدیدتر یا خفیف‌تری ایجاد می‌کند. «پرسش واقعاً کلیدی به شدت بیماری مربوط است.»

پژوهشگران می‌گویند تاکنون تهدیدی که اومیکرون در خارج از آفریقای جنوبی ایجاد می‌کند، به‌هیچ‌وجه روشن نیست. Moore می‌گوید معلوم نیست این سویه از دلتا مسری‌تر است یا نه، زیرا در حال حاضر شمار موارد COVID-19 در آفریقای جنوبی کم است. او می‌گوید: «در دوره‌ای از فروکش کردن بیماری هستیم». Katzourakis می‌گوید کشورهایی که دلتا در آن‌ها بسیار شایع است، باید نشانه‌های اومیکرون را رصد کنند. «با گذشت زمان خواهیم دید این ویروس از نظر موفقیت رقابتی چه می‌کند و آیا شیوع آن افزایش می‌یابد یا نه.»

*

• موضوع مرتبط: تازه‌ترین خبرها و پیشرفت‌های علمی درباره کروناویروس

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید

برای مشاهده محتوای خارجی، تنظیمات را مدیریت کنید