تب برفکی چیست؟ نشانه‌هایش چیست و آیا به انسان منتقل می‌شود؟ شیوع تازه در ترکیه
در این مقاله
تب برفکی چیست؟
تب برفکی بیماری عفونی جدی در دام‌های سم‌شکافته، مانند گاو، بز و خوک، است. این بیماری که ویروس تب برفکی ایجاد می‌کند، بسیار واگیردار است و می‌تواند طی چند ساعت از یک حیوان به دیگری منتقل شود. عفونت می‌تواند در 48 ساعت به کل گله گسترش یابد.
در ترکی، واژه «şap» برای اشاره به زخم‌های دهان، بینی و پای حیوانات استفاده می‌شود. از این رو، اصطلاح «şap hastalığı» برای اشاره به زخم‌های موجود در نشانه‌های این بیماری به کار رفته است. همچنین واژه «şap» در ترکی قدیم به معنای «سوزاندن» است و می‌توان تصور کرد به‌دلیل آثار بیماری، احساس سوزش در دهان و بینی حیوان ایجاد می‌شود.
اطلاعات مهم
- عامل بیماری‌زا: Foot-and-Mouth Disease Virus (FMDV= ویروس بیماری پا و دهان)، از جنس Aphthovirus و خانواده Picornaviridae.
- میزبان‌ها: حیوانات سم‌شکافته، یعنی نشخوارکنندگان و خوک‌ها.
- راه‌های انتقال: راه‌های متعددی مانند تماس مستقیم، وسایل مورد تماس، آئروسل‌ها، مصرف فرآورده‌های حیوانی فرآوری‌نشده، مواجهه محیطی، مایع منی و مانند آن را در بر می‌گیرد.
- دوره نهفتگی: 2-14 روز.
- بیماری‌زایی و مرگ‌ومیر: در حیوانات واکسینه‌نشده یا بدون سابقه عفونت، بسیار واگیردار است. مرگ در حیوان بالغ نادر است، اما میزان مرگ‌ومیر در حیوان جوان می‌تواند تا 20% برسد.
- ظرفیت زئونوز (انتقال به انسان): زئونوز نیست/بسیار نادر است.
نشانه‌ها چیست؟
نشانه‌های بیماری شامل تب، ضایعات شبیه آفت، ورم و آثار زخم در دهان، بینی و پا است. تب برفکی علاوه بر تهدید جدی سلامت و رفاه حیوان، خطری مهم برای صنعت کشاورزی و فعالیت اقتصادی نیز هست.
پراکندگی جهانی
تب برفکی در آفریقا، خاورمیانه، بخش‌هایی از آسیا و آمریکای جنوبی بومی است. اصطلاح «بومی» به بیماری یا عفونتی گفته می‌شود که به‌طور مداوم در منطقه یا جمعیتی مشخص وجود دارد. در بخش‌هایی از اروپا، چین، ژاپن، کره جنوبی و انگلستان نیز شیوع‌هایی رخ داده است.
این نقشه راهنمای پراکندگی جهانی تب برفکی است. نقشه سازمان جهانی بهداشت حیوانات (OIE)، بر پایه تازه‌ترین اطلاعات پایگاه جهانی اطلاعات سلامت حیوانات تا آوریل 2021 تطبیق داده می‌شود.
با واکسن پیشگیری‌پذیر است، اما سروتیپ‌های تازه ایجاد می‌شوند
تب برفکی بیماری‌ای قابل پیشگیری با واکسن است. اما به‌دلیل دشواری تولید واکسن در برخی کشورها یا محدودیت‌های دیگری مانند ممنوعیت جابه‌جایی دام، همچنان می‌تواند مشکل‌ساز باشد. همچنین با وجود واکسیناسیون، چون سروتیپ‌های مختلف ویروس پیوسته تغییر می‌کنند و دچار جهش می‌شوند، همیشه نمی‌توان اثربخشی واکسن‌ها را تضمین کرد.
سروتیپ سامانه‌ای برای دسته‌بندی و شناسایی ویروس بر اساس ساختار شیمیایی پروتئین‌های آنتی‌ژنی سطح آن، مانند گلیکوپروتئین‌ها، است. سروتیپ زیرگروهی از یک نوع ویروس است و پادتن مشخصی آن را می‌شناسد. برای مثال، ویروس آنفلوانزای انسانی به سه سروتیپ A، B و C تقسیم می‌شود.
اما واریانت ویروس، نوع متفاوتی است که بر اثر تغییرات ژنتیکی ژنوم ویروس پدید می‌آید. این تغییرات ممکن است ویژگی‌های ویروس مانند سرعت عفونت، بیماری‌زایی و مقاومت به پادتن را تغییر دهند. برای مثال، واریانت‌های ویروس SARS-CoV-2 ویژگی‌های ژنتیکی متفاوتی مانند جهش D614G دارند و برخی ممکن است واگیردارتر یا مرگبارتر باشند.
تفاوت اصلی سروتیپ و واریانت این است که یکی بر ویژگی‌های آنتی‌ژنی و دیگری بر ساختار ژنتیکی استوار است. سروتیپ به شکل پروتئین‌های سطح ویروس وابسته است و با پادتن‌های مشخص شناخته می‌شود، اما واریانت به‌دلیل تغییرات ماده ژنتیکی در برخی ویژگی‌ها تفاوت نشان می‌دهد.
آیا درمان دارد؟
درمان اختصاصی/مشخصی برای تب برفکی وجود ندارد. درمان شامل مراقبت حمایتی و روش‌های معطوف به نشانه‌ها است. روند بهبود با سن، سلامت عمومی حیوان و شدت بیماری متفاوت است. داروهایی مانند ضددردها، تب‌برها و ضدالتهاب‌ها می‌توانند برای تسکین نشانه‌ها استفاده شوند.
به‌ویژه به‌دلیل نداشتن درمان مؤثر، کنترل تب برفکی با واکسیناسیون، پیگیری دقیق مسئولان دامپزشکی و شناسایی بیماری ممکن است.
شیوع نگران‌کننده در ترکیه
در مارس 2023، شیوع تازه‌ای از تب برفکی در ترکیه آغاز شد. نمونه‌ها با هماهنگی کمیسیون مبارزه با تب برفکی اتحادیه اروپا (EuFMD) ارسال و بررسی شدند. در یکی از آنها، سروتیپ SAT-2 شناسایی شد که پیش‌تر در ترکیه دیده نشده بود. وزارتخانه به‌سرعت کار تولید واکسن علیه این سروتیپ را آغاز کرد و با تماس با نهادهای مربوط، نظارت مرزی و کنترل جاده‌ای افزایش یافت. اکنون در 8 واحد دارای بیماری، اقدامات احتیاطی و محاصره بهداشتی–قرنطینه برقرار است. اطلاع‌رسانی لازم به سازمان جهانی بهداشت حیوانات نیز انجام شده است. وزارتخانه اقدامات لازم برای واکسیناسیون همه دام‌های بزرگ را به‌سرعت پیش می‌برد.
ویروس عامل تب برفکی چیست؟
تب برفکی به‌وسیله Foot-and-Mouth Disease Virus (FMDV) ایجاد می‌شود. FMDV از خانواده پیکورناویروس و دارای RNA است. این ویروس بسیار واگیردار، دامنه گسترده‌ای از دام‌های چرنده را آلوده می‌کند. FMDV هفت سروتیپ متفاوت دارد و هر یک ویژگی‌های آنتی‌ژنی متفاوتی دارند. بنابراین واکسن اختصاصی هر سروتیپ وجود دارد. توان جهش سریع FMDV، به‌روزرسانی مداوم واکسن و کاربرد مناسب آن را لازم می‌کند.
آیا تب برفکی به انسان منتقل می‌شود؟
ویروس تب برفکی فقط دام‌ها را آلوده می‌کند و به انسان منتقل نمی‌شود. اما انسان‌ها می‌توانند حامل ویروس باشند و در انتشار آن میان حیوانات نقش داشته باشند. بنابراین رعایت بهداشت، شستن دست، پوشیدن دستکش و تعویض مکرر آن برای افراد در تماس با حیوانات اهمیت دارد. همچنین به‌دلیل ویروس‌های دیگری در انسان که به ویروس عامل تب برفکی شباهت دارند، مانند «aphtoviruslar» که تصادفا هم‌نام‌اند، ممکن است برخی آزمایش‌ها نتایج گمراه‌کننده بدهند. بنابراین در شناسایی تب برفکی باید دقت کرد و هیچ خطر انتقالی در انسان وجود ندارد.
تاریخچه کوتاه واکسن تب برفکی
نخستین واکسن‌های شناخته‌شده تب برفکی در 1898 به‌طور جداگانه توسط باکتری‌شناس آلمانی August von Wassermann و دامپزشک انگلیسی Sir Frederick William Fitzsimons ساخته شدند. اینها واکسن‌های غیرفعال نامیده می‌شوند که به‌جای ویروس زنده، از ویروس تب برفکی کشته‌شده استفاده می‌کنند.
نخستین مطالعات واکسن تب برفکی در ترکیه در دهه 1920 آغاز شد. آن زمان تب برفکی در ترکیه بسیار شایع بود و به‌ویژه میان دام‌های مناطق مرزی تلفات بزرگی ایجاد می‌کرد. نخستین واکسن‌ها از خارج تأمین می‌شدند، اما در سال‌های بعد تولید در ترکیه نیز آغاز شد. امروزه تولید واکسن تب برفکی در ترکیه توسط دولت انجام می‌شود و دام‌های بزرگ به‌طور منظم واکسینه می‌شوند.
منابع
2. Foot-and-mouth disease: past, present and future. (2019)
3. A global perspective on the control of foot-and-mouth disease. (2019)
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.