داروهای خوراکی سرطان: ناشتا یا با غذا؟ جدول برهم‌کنش دارو و غذا
در این مقاله
ناشتا، با غذا یا فرقی نمی‌کند: راهنمای غذا، داروی معده و گریپ‌فروت در داروهای خوراکی سرطان
برای قرص‌های هوشمند خوراکی (درمان‌های هدفمند) و شیمی‌درمانی‌های خوراکی یک قانون واحد وجود ندارد: برخی ناشتا مصرف می‌شوند، برخی همراه غذا، و در برخی دیگر غذا اهمیتی ندارد؛ زیرا غذا می‌تواند جذب دارو را افزایش دهد، کاهش دهد یا تغییری در آن ندهد. این راهنمای به‌روزشده، دستورهای برچسب آمریکایی 31 دارو را یک‌جا گرد آورده است. به درخواست تیم ما، فروکوینتینیب (Fruzaqla)، تری‌فلوریدین-تیپیراسیل (Lonsurf)، داراکسونراسیب (Rasonque)، لورلاتینیب، سوتوراسیب، کاپماتینیب، انکورافنیب و بینیمتینیب نیز افزوده شدند. داروهای کاهنده‌ی اسید معده، گریپ‌فروت و فرآورده‌های گیاهی مانند گل راعی (علف چای) نیز سطح برخی داروها را به‌طور چشمگیری تغییر می‌دهند. این نوشته به‌جای شما تصمیم نمی‌گیرد: دستور مصرف ممکن است بسته به دارو، شکل دارویی و نام تجاری فرق کند. از بروشور داروی خودتان و از آنچه تیم انکولوژی یا داروسازتان می‌گوید پیروی کنید. اصول تداخل غذا و دارو در درمان سرطان، دسترسی به داروهای تازه‌ی سرطان در ترکیه و داروهای سرطانی که از خارج کشور تهیه می‌شوند را در نوشته‌های جداگانه بررسی کرده‌ایم.
- هشت دارو افزوده شد: فروکوینتینیب، تری‌فلوریدین-تیپیراسیل (Lonsurf)، داراکسونراسیب (Rasonque)، لورلاتینیب، سوتوراسیب، کاپماتینیب، انکورافنیب و بینیمتینیب. شمار کل داروها از 23 به 31 رسید.
- برای هر یک از داروهای تازه کارت‌های مفصل (نحوه‌ی مصرف، اثر غذا، داروی معده، تداخل‌های آنزیمی، دوز فراموش‌شده) افزوده شد.
- تصویرهایی درباره‌ی اثر غذا بر جذب، برنامه‌ی نمونه‌ی یک روز، اثر داروی معده و اثر گریپ‌فروت و گل راعی بر آنزیم، و نمودارهای تازه‌ای درباره‌ی اثر داروی معده و القاکننده‌های آنزیم افزوده شد.
- بخش قواعد دوز فراموش‌شده و استفراغ و خطاهای رایج گسترش یافت.
- یک قانون واحد وجود ندارد: بر پایه‌ی برچسب‌ها، 10 دارو ناشتا و 9 دارو همراه غذا مصرف می‌شوند؛ در 12 دارو غذا اهمیتی ندارد یا خواسته شده که دارو هر روز به یک شکل مصرف شود. از هشت داروی تازه، هفت دارو با غذا یا بدون غذا و Lonsurf همراه غذا مصرف می‌شود.
- چرا مهم است؟ غذا سطح برخی داروها را چند برابر می‌کند (آبیراترون تا 10 برابر، لاپاتینیب 3 تا 4 برابر) و در برخی دیگر آن را پایین می‌آورد (AUC آفاتینیب 39%). مواجهه‌ی بیش از حد می‌تواند عوارض را بیشتر کند و مواجهه‌ی کم می‌تواند اثر دارو را ضعیف کند.
- داروی معده: سطح سوتوراسیب با امپرازول 57% کاهش می‌یابد و برچسب آن توصیه می‌کند از PPI و مسدودکننده‌های H2 پرهیز شود. برای جفیتینیب، ارلوتینیب، داساتینیب، نراتینیب و پازوپانیب نیز قواعد زمانی ویژه‌ای وجود دارد. در لورلاتینیب، فروکوینتینیب، بینیمتینیب و داراکسونراسیب اثر معناداری دیده نشد.
- گریپ‌فروت و فرآورده‌های گیاهی: گریپ‌فروت می‌تواند سطح برخی داروها را بالا ببرد و القاکننده‌های آنزیم مانند گل راعی می‌توانند آن را پایین بیاورند (با ریفامپین، لورلاتینیب 85% و کاپماتینیب 67% کاهش یافت). قاعده‌ی ناشتا یا با غذا، داروی معده یا مکمل‌هایتان را بدون گفت‌وگو با تیم درمان تغییر ندهید.
چرا این موضوع مهم است؟
بخش رو‌به‌افزایشی از درمان سرطان اکنون در خانه و با داروهای خوراکی انجام می‌شود. در شیمی‌درمانی تزریقی، دوز، زمان و شرایط مصرف در اختیار تیم بیمارستان است، اما در داروهای خوراکی این مسئولیت تا حد زیادی به بیمار و خانواده‌اش منتقل می‌شود. جزئیاتی که کوچک به نظر می‌رسند، مانند قاعده‌ی ناشتا یا با غذا، زمان مصرف داروی معده یا یک لیوان آب گریپ‌فروت، می‌توانند سطح دارو در خون را چند برابر تغییر دهند.
این اثرها نظری نیستند: غذا می‌تواند سطح آبیراترون در خون را تا 10 برابر بالا ببرد؛ داروی معده می‌تواند سطح سوتوراسیب را به کمتر از نصف برساند؛ یک داروی القاکننده‌ی آنزیم یا فرآورده‌ی گیاهی می‌تواند اثر لورلاتینیب را تقریباً از میان ببرد. از همین رو، هنگام آغاز هر داروی خوراکی تازه‌ی سرطان، تهیه‌ی برنامه‌ای مکتوب و شخصی درباره‌ی زمان‌بندی ناشتا یا با غذا، داروی معده و فرآورده‌های گیاهی بخشی از موفقیت درمان است (مکمل‌هایی که بدون شواهد مصرف می‌شوند).
قرص‌های سرطان را ناشتا بخوریم یا با غذا؟
برای داروهای خوراکی سرطان یک قانون واحد وجود ندارد. بر پایه‌ی برچسب‌ها، داروهایی مانند آبیراترون، ارلوتینیب، لاپاتینیب، نیلوتینیب و پازوپانیب ناشتا؛ داروهایی مانند ایماتینیب، کپسیتابین، Lonsurf، رگورافنیب و آلکتینیب همراه غذا؛ و داروهایی مانند اوسیمرتینیب، اولاپاریب، لورلاتینیب، سوتوراسیب، فروکوینتینیب، انکورافنیب و داراکسونراسیب با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند. از دستور داروی خودتان و آنچه تیم درمانتان می‌گوید پیروی کنید.
غذا چگونه اثر دارو را تغییر می‌دهد؟
هنگامی که دارو از معده و روده وارد خون می‌شود، خوراکی‌ها می‌توانند این گذر را تغییر دهند. یک وعده‌ی چرب، حل شدن برخی داروهای کم‌محلول در آب را آسان‌تر می‌کند و سطح خونی آن‌ها را بالا می‌برد؛ در برخی داروها نیز غذا با کند کردن تخلیه‌ی معده یا اتصال به دارو، سطح آن را پایین می‌آورد. در برخی دیگر تفاوت مهمی ایجاد نمی‌کند. دستور ناشتا یا با غذا در برچسب‌ها نشان می‌دهد که دارو در کارآزمایی‌های بالینی در چه شرایطی آزموده شده و سطح ایمن و مؤثر آن چگونه حفظ می‌شود.
شکل 1 · غذا چگونه ورود دارو به خون را تغییر می‌دهد؟
سطح دارو در معده، روده و خون: سه پیامد ممکن
| موضوع | جزئیات |
|---|---|
| سه گروه | داروهای ناشتا، داروهای همراه غذا، داروهایی که با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند |
| «ناشتا» یعنی چه؟ | در بیشتر داروها دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا؛ بسته به برچسب فرق می‌کند (در لاپاتینیب 1 ساعت پیش یا 1 ساعت پس از غذا) |
| «همراه غذا» یعنی چه؟ | هنگام غذا خوردن یا بلافاصله پس از آن؛ در کپسیتابین تا 30 دقیقه پس از پایان غذا، در رگورافنیب پس از یک وعده‌ی کم‌چرب |
| «فرقی نمی‌کند» یعنی چه؟ | با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شود؛ اما بیشتر برچسب‌ها می‌خواهند که دارو هر روز تقریباً در یک ساعت مصرف شود |
| عوامل دیگر | داروهای کاهنده‌ی اسید معده، آنتی‌اسیدها، گریپ‌فروت و فرآورده‌های گیاهی مانند گل راعی |
| منبع قاعده | برچسب دارو (بروشور)؛ دستور مصرف ممکن است در شکل‌های گوناگون یک ماده‌ی مؤثر، مانند کپسول و قرص، فرق کند |
دستورهای این نوشته از برچسب‌های دارویی منتشرشده در DailyMed آمریکا گرفته شده‌اند؛ نام تجاری فراورده و بروشور آن در ترکیه ممکن است متفاوت باشد.
شکل 2 · سه گروه: ناشتا، همراه غذا، فرقی نمی‌کند
دستور اصلی در برچسب‌های 31 دارو
جدول تداخل دارو و غذا
سه جدول زیر دستور ناشتا یا با غذا را که در برچسب‌ها آمده، همراه با یادداشت‌های مربوط به غذا، اسید معده و گریپ‌فروت نشان می‌دهند. داروهای تازه با نشان جدید مشخص شده‌اند. نشانه‌ی «—» یعنی این اطلاعات در متن برچسب مربوط یافت نشد یا برای این نوشته بررسی نشد؛ به این معنا نیست که چنین اطلاعاتی وجود ندارد.
داروهای ناشتا
| دارو (نام تجاری) | چه زمانی مصرف شود؟ | اثر غذا | یادداشت اسید معده و گریپ‌فروت |
|---|---|---|---|
| آبیراترون (Zytiga) | ناشتا دست‌کم 2 ساعت پیش و دست‌کم 1 ساعت پس از دوز چیزی نخورید | غذا سطح دارو را بالا می‌برد؛ با وعده‌ی پرچرب فراهمی زیستی ممکن است تا 10 برابر افزایش یابد | — |
| ارلوتینیب (Tarceva) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | فراهمی زیستی در حالت ناشتا حدود 60% و همراه غذا نزدیک به 100% | در صورت امکان از PPI پرهیز کنید؛ اگر آنتی‌اسید لازم است، آن را با چند ساعت فاصله از دوز ارلوتینیب مصرف کنید |
| آفاتینیب (Gilotrif) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | وعده‌ی پرچرب Cmax را 50% و AUC را 39% کاهش می‌دهد | — |
| لاپاتینیب (Tykerb) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 1 ساعت پس از غذا | سطح دارو (AUC) با وعده‌ی کم‌چرب حدود 3 برابر و با وعده‌ی پرچرب حدود 4 برابر افزایش می‌یابد | گریپ‌فروت می‌تواند سطح دارو را بالا ببرد؛ از آن پرهیز کنید |
| نیلوتینیب (Tasigna) | ناشتا دست‌کم 2 ساعت پیش و دست‌کم 1 ساعت پس از دوز چیزی نخورید | به دلیل خطر طولانی شدن QT در ریتم قلب، باید از مصرف همراه غذا پرهیز شود | به‌جای PPI می‌توان از آنتی‌اسید کوتاه‌اثر یا مسدودکننده‌ی H2 استفاده کرد |
| پازوپانیب (Votrient) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | — | از داروهای کاهنده‌ی اسید معده پرهیز کنید؛ اگر ممکن نیست، آنتی‌اسید کوتاه‌اثر را با چند ساعت فاصله مصرف کنید |
| سورافنیب (Nexavar) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | با وعده‌ی پرچرب فراهمی زیستی 29% کاهش می‌یابد | — |
| کابوزانتینیب (قرص Cabometyx) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | — | — |
| دابرافنیب (Tafinlar) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | — | — |
| ترامتینیب (قرص Mekinist) | ناشتا دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا | — | — |
داروهای خوراکی سرطان که ناشتا مصرف می‌شوند (خلاصه‌ی برچسب).
داروهای همراه غذا
| دارو (نام تجاری) | چه زمانی مصرف شود؟ | اثر غذا | یادداشت اسید معده و گریپ‌فروت |
|---|---|---|---|
| ایماتینیب (Gleevec) | همراه غذا با یک وعده‌ی غذایی و یک لیوان بزرگ آب | — | — |
| بوسوتینیب (Bosulif) | همراه غذا روزی یک بار، همراه غذا | — | به‌جای PPI می‌توان از آنتی‌اسید کوتاه‌اثر یا مسدودکننده‌ی H2 استفاده کرد |
| کپسیتابین (Xeloda) | همراه غذا تا 30 دقیقه پس از پایان غذا (صبحانه و شام)، با آب | غذا سرعت و میزان جذب را کاهش می‌دهد (Cmax 60%، AUC 35%)؛ با این حال برچسب مصرف پس از غذا را توصیه می‌کند | با وارفارین تداخل دارد؛ آنتی‌اسید حاوی هیدروکسید آلومینیوم و منیزیم سطح دارو را اندکی بالا برد |
| تری‌فلوریدین-تیپیراسیل (Lonsurf) جدید | همراه غذا روزی دو بار، با صبحانه و شام؛ در روزهای 1 تا 5 و 8 تا 12 هر دوره‌ی 28 روزه | وعده‌ی پرچرب بالاترین سطح تری‌فلوریدین را 40% و سطح تیپیراسیل (Cmax و AUC) را 40% کاهش داد؛ AUC تری‌فلوریدین تغییر نکرد | با آنزیم‌های CYP تجزیه نمی‌شود؛ در برچسب هشداری درباره‌ی داروی معده یا گریپ‌فروت نیست |
| رگورافنیب (Stivarga) | همراه غذا پس از یک وعده‌ی کم‌چرب (کمتر از 600 کالری و چربی کمتر از 30%)؛ درسته بلعیده شود | — | از مهارکننده‌های قوی CYP3A4 مانند آب گریپ‌فروت پرهیز کنید |
| ونتوکلاکس (Venclexta) | همراه غذا با وعده‌ی غذایی و آب، هر روز تقریباً در یک ساعت | — | — |
| آلکتینیب (Alecensa) | همراه غذا روزی دو بار، همراه غذا | وعده‌ی پرچرب و پرکالری سطح کل دارو (AUC) را 3.1 برابر کرد | — |
| نراتینیب (Nerlynx) | همراه غذا هر روز تقریباً در یک ساعت، همراه غذا | — | همراه PPI مصرف نکنید؛ دست‌کم 2 ساعت پیش از دوز بعدی مسدودکننده‌ی H2 یا 10 ساعت پس از آن، و 3 ساعت پس از آنتی‌اسید مصرف کنید |
| دارولوتامید (Nubeqa) | همراه غذا همراه با غذا | فراهمی زیستی همراه غذا 2.0 تا 2.5 برابر می‌شود | — |
داروهای خوراکی سرطان که همراه غذا مصرف می‌شوند (خلاصه‌ی برچسب).
داروهایی که با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند
| دارو (نام تجاری) | چه زمانی مصرف شود؟ | اثر غذا | یادداشت اسید معده و گریپ‌فروت |
|---|---|---|---|
| داساتینیب (Sprycel) | فرقی نمی‌کند با غذا یا بدون غذا، صبح یا شب | — | هم‌زمان با آنتی‌اسید مصرف نکنید؛ از مصرف همراه مسدودکننده‌ی H2 و PPI پرهیز کنید؛ از آب گریپ‌فروت پرهیز کنید |
| اوسیمرتینیب (Tagrisso) | فرقی نمی‌کند با غذا یا بدون غذا | — | — |
| جفیتینیب (Iressa) | فرقی نمی‌کند با غذا یا بدون غذا | — | در مورد PPI، 12 ساعت پس از آخرین دوز آن یا 12 ساعت پیش از دوز بعدی؛ در مورد مسدودکننده‌ی H2 یا آنتی‌اسید، 6 ساعت پس از آن یا 6 ساعت پیش از آن مصرف کنید |
| اولاپاریب (Lynparza) | فرقی نمی‌کند با غذا یا بدون غذا | — | — |
| تموزولومید (کپسول Temodar) | یکسان مصرف کنید هر بار به یک شکل؛ برای کاهش تهوع می‌توان آن را ناشتا یا پیش از خواب مصرف کرد | صبحانه‌ی پرچرب Cmax را 32% و AUC را 9% کاهش داد | برای تهوع، مصرف داروی ضدتهوع پیش از دارو در نظر گرفته می‌شود |
| فروکوینتینیب (Fruzaqla) جدید | فرقی نمی‌کند روزی یک بار، هر روز تقریباً در یک ساعت؛ 21 روز نخست هر دوره‌ی 28 روزه؛ کپسول درسته بلعیده شود | با وعده‌ی پرچرب تفاوت معناداری نیست | با PPI (رابپرازول) تفاوت معناداری نیست؛ از القاکننده‌های قوی CYP3A پرهیز کنید |
| لورلاتینیب (Lorbrena) جدید | فرقی نمی‌کند روزی یک بار؛ قرص درسته بلعیده شود | با وعده‌ی پرچرب تفاوت معناداری نیست | با PPI تفاوت معناداری نیست؛ نباید همراه القاکننده‌های قوی CYP3A مصرف شود؛ از مهارکننده‌های قوی پرهیز کنید |
| سوتوراسیب (Lumakras) جدید | فرقی نمی‌کند روزی یک بار، هر روز در ساعتی ثابت؛ کسانی که نمی‌توانند قرص را ببلعند، می‌توانند آن را در آب پخش کنند | وعده‌ی پرچرب AUC را 25% افزایش داد (از نظر بالینی معنادار نیست) | از PPI و مسدودکننده‌های H2 پرهیز کنید؛ در صورت نیاز، 4 ساعت پیش یا 10 ساعت پس از آنتی‌اسید موضعی مصرف کنید |
| کاپماتینیب (Tabrecta) جدید | فرقی نمی‌کند روزی دو بار؛ قرص درسته بلعیده شود | وعده‌ی پرچرب AUC را 46% افزایش داد؛ با وعده‌ی کم‌چرب تفاوت معناداری نیست | رابپرازول AUC را 25% کاهش داد؛ از القاکننده‌های قوی و متوسط CYP3A پرهیز کنید |
| انکورافنیب (Braftovi) جدید | فرقی نمی‌کند روزی یک بار؛ همراه بینیمتینیب یا ستوکسیماب | وعده‌ی پرچرب Cmax را کاهش داد، AUC تغییر نکرد | از مهارکننده‌های قوی و متوسط CYP3A4 (از جمله احتمالاً گریپ‌فروت) پرهیز کنید؛ ممکن است اثر داروهای هورمونی پیشگیری از بارداری را کم کند |
| بینیمتینیب (Mektovi) جدید | فرقی نمی‌کند روزی دو بار، با فاصله‌ی تقریباً 12 ساعت | با وعده‌ی پرچرب سطح دارو تغییر نکرد | با رابپرازول سطح دارو تغییر نکرد؛ تداخل دارویی مهم بالینی گزارش نشده است |
| داراکسونراسیب (Rasonque) جدید | فرقی نمی‌کند روزی یک بار، هر روز در ساعتی ثابت؛ قرص درسته بلعیده شود | با وعده‌ی پرچرب تفاوت معناداری نیست | با ازومپرازول تفاوت معناداری نیست؛ در تداخل‌های CYP3A و P-gp تنظیم دوز لازم است |
داروهای خوراکی سرطان که ارتباط محدودی با غذا دارند (خلاصه‌ی برچسب). حتی در گروه «فرقی نمی‌کند» نیز تداخل با داروی معده و آنزیم‌ها ممکن است مهم باشد.
این جدول خلاصه‌ای از متن برچسب‌هاست و همه‌ی داروها را در بر نمی‌گیرد. برچسب‌ها به‌روز می‌شوند؛ دستور مصرف ممکن است در شکل‌های گوناگون یک دارو، مانند کپسول و قرص، یا در فراورده‌های ژنریک متفاوت باشد. این نوشته برای شما دستور دوز یا زمان‌بندی نیست.
«ناشتا» و «همراه غذا» در عمل یعنی چه؟
در برچسب‌ها «ناشتا» بیشتر با یک فاصله‌ی زمانی برحسب ساعت تعریف می‌شود. دو شیوه‌ی نوشتن، یک قاعده را بیان می‌کنند: «دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا» و «دست‌کم 2 ساعت پیش و دست‌کم 1 ساعت پس از دوز چیزی نخورید» به یک معنا هستند.
شکل 3 · برنامه‌ی یک روز: سه گروه، سه زمان‌بندی متفاوت
یک روز نمونه؛ ساعت‌ها بسته به فرد و دارو تغییر می‌کنند
- بیشتر داروهای ناشتا: دست‌کم 2 ساعت پس از آخرین غذا مصرف کنید و تا دست‌کم 1 ساعت پس از دارو چیزی نخورید (آبیراترون، ارلوتینیب، آفاتینیب، پازوپانیب، سورافنیب، کابوزانتینیب، دابرافنیب، ترامتینیب، نیلوتینیب).
- لاپاتینیب متفاوت است: دست‌کم 1 ساعت پیش یا 1 ساعت پس از غذا مصرف می‌شود.
- داروهای همراه غذا: عبارت «همراه غذا» از تعریفی که در برچسب آمده پیروی می‌کند: در رگورافنیب وعده‌ی کم‌چرب، در کپسیتابین 30 دقیقه پس از پایان وعده، در Lonsurf صبحانه و شام.
- یکنواختی: حتی در گروه «فرقی نمی‌کند» هر روز همان برنامه را حفظ کنید؛ برچسب‌های فروکوینتینیب، سوتوراسیب و داراکسونراسیب می‌خواهند دارو هر روز تقریباً در یک ساعت مصرف شود.
- درسته ببلعید: قرص‌های لورلاتینیب، کاپماتینیب و داراکسونراسیب نباید خرد، جویده یا نصف شوند. سوتوراسیب از استثناهایی است که برای بیمارانی که نمی‌توانند ببلعند، می‌توان آن را در آب پخش کرد.
هشت داروی تازه: کارت‌های مفصل
فروکوینتینیب (Fruzaqla) سرطان روده‌ی بزرگ
- نحوه‌ی مصرفروزی یک بار 5 میلی‌گرم، در 21 روز نخست هر دوره‌ی 28 روزه؛ با غذا یا بدون غذا، هر روز تقریباً در یک ساعت؛ کپسول درسته بلعیده شود.
- غذا و داروی معدهبا وعده‌ی پرچرب و با PPI (رابپرازول) تفاوت معناداری نیست.
- توجهاز القاکننده‌های قوی CYP3A پرهیز کنید (ریفامپین سطح دارو را 65% کاهش داد)؛ در صورت امکان از القاکننده‌های متوسط نیز پرهیز کنید. پایش فشار خون و پروتئین ادرار اهمیت دارد.
تری‌فلوریدین-تیپیراسیل (Lonsurf) سرطان روده‌ی بزرگ و معده
- نحوه‌ی مصرفدوز بر پایه‌ی سطح بدن، روزی دو بار، با صبحانه و شام؛ در روزهای 1 تا 5 و 8 تا 12 هر دوره‌ی 28 روزه.
- اثر غذاوعده‌ی پرچرب بالاترین سطح تری‌فلوریدین و سطح تیپیراسیل را حدود 40% کاهش داد؛ سطح کل تری‌فلوریدین تغییر نکرد. با این حال برچسب مصرف همراه غذا را می‌خواهد (پروتکل Lonsurf و بواسیزوماب).
- توجهبا آنزیم‌های CYP تجزیه نمی‌شود؛ تداخل آنزیمی انتظار نمی‌رود. شمارش خون به‌طور منظم پایش می‌شود؛ در صورت تب باید بی‌درنگ مراجعه کرد.
داراکسونراسیب (Rasonque) سرطان پانکراس
- نحوه‌ی مصرفروزی یک بار 300 میلی‌گرم، هر روز در ساعتی ثابت، با غذا یا بدون غذا؛ قرص درسته بلعیده شود. در اوت 2026 برای سرطان متاستاتیک پانکراسی که پیش‌تر درمان شده تأیید شد (داراکسونراسیب در ESMO 2026).
- غذا و داروی معدهبا وعده‌ی پرچرب و با ازومپرازول تفاوت معناداری نیست.
- توجههمراه مهارکننده‌ها یا القاکننده‌های CYP3A و P-gp تنظیم دوز لازم است و با برخی از آن‌ها نباید مصرف شود. با داروهایی که P-gp آن‌ها را جابه‌جا می‌کند، دست‌کم 4 ساعت فاصله لازم است. اگر دوز بیش از 4 ساعت دیر شده باشد، از آن صرف‌نظر می‌شود؛ در صورت استفراغ، دوز اضافه مصرف نمی‌شود. بثورات پوستی، اسهال (لوپرامید) و زخم‌های دهان شایع‌اند (مقاومت به داراکسونراسیب).
لورلاتینیب (Lorbrena) سرطان ریه‌ی ALK مثبت
- نحوه‌ی مصرفروزی یک بار 100 میلی‌گرم، با غذا یا بدون غذا؛ قرص درسته بلعیده شود (لورلاتینیب چیست).
- غذا و داروی معدهبا وعده‌ی پرچرب و با PPI تفاوت معناداری نیست.
- توجهنباید همراه القاکننده‌های قوی CYP3A مصرف شود (ریفامپین سطح دارو را 85% کاهش داد و خطر آسیب کبدی گزارش شد). از مهارکننده‌های قوی پرهیز می‌شود و اگر ممکن نباشد، دوز کاهش می‌یابد. گریپ‌فروت هرچند در برچسب جداگانه نام برده نشده، یک مهارکننده‌ی قوی CYP3A است؛ از تیم درمانتان بپرسید (سرطان ریه‌ی ALK مثبت).
سوتوراسیب (Lumakras) سرطان ریه و روده‌ی بزرگ با جهش KRAS G12C
- نحوه‌ی مصرفروزی یک بار 960 میلی‌گرم، هر روز در ساعتی ثابت، با غذا یا بدون غذا. کسانی که نمی‌توانند قرص را ببلعند، می‌توانند قرص‌ها را در 120 میلی‌لیتر آب بدون گاز با دمای اتاق حدود 3 دقیقه هم بزنند و ظرف 2 ساعت بنوشند؛ سپس ظرف دوباره با 120 میلی‌لیتر آب شسته و نوشیده می‌شود (درمان‌های هدفمند KRAS G12C).
- داروی معدهاز PPI و مسدودکننده‌های H2 پرهیز کنید: امپرازول سطح دارو را 57% و فاموتیدین 38% کاهش داد. در صورت نیاز، 4 ساعت پیش یا 10 ساعت پس از آنتی‌اسید موضعی مصرف کنید.
- توجهاز القاکننده‌های قوی CYP3A4 پرهیز کنید (ریفامپین سطح دارو را 51% کاهش داد).
کاپماتینیب (Tabrecta) سرطان ریه با جهش اگزون 14 ژن MET
- نحوه‌ی مصرفروزی دو بار 400 میلی‌گرم، با غذا یا بدون غذا؛ قرص درسته بلعیده شود.
- غذا و داروی معدهوعده‌ی پرچرب سطح دارو را 46% افزایش داد و وعده‌ی کم‌چرب اثری نداشت. رابپرازول سطح دارو را 25% کاهش داد.
- توجهاز القاکننده‌های قوی و متوسط CYP3A پرهیز کنید (ریفامپین سطح دارو را 67% کاهش داد)؛ همراه مهارکننده‌های قوی، عوارض از نزدیک پایش می‌شوند. ممکن است حساسیت به نور ایجاد کند؛ از خود در برابر آفتاب محافظت کنید.
انکورافنیب (Braftovi) ملانوم، سرطان ریه و روده‌ی بزرگ با جهش BRAF V600E
- نحوه‌ی مصرفروزی یک بار، با غذا یا بدون غذا؛ در ملانوم و سرطان ریه همراه بینیمتینیب، و در سرطان روده‌ی بزرگ همراه ستوکسیماب (و گاهی شیمی‌درمانی) (انکورافنیب چیست).
- اثر غذاوعده‌ی پرچرب بالاترین سطح دارو را کاهش داد، سطح کل تغییر نکرد.
- توجهاز مهارکننده‌های قوی و متوسط CYP3A4 پرهیز کنید؛ اگر ممکن نباشد، دوز کاهش می‌یابد. از القاکننده‌های قوی پرهیز کنید. ممکن است اثر روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری را کم کند. اگر تا دوز بعدی کمتر از 12 ساعت مانده باشد، دوز فراموش‌شده مصرف نمی‌شود؛ در صورت استفراغ، دوز اضافه مصرف نمی‌شود.
بینیمتینیب (Mektovi) ملانوم و سرطان ریه با جهش BRAF V600
- نحوه‌ی مصرفروزی دو بار 45 میلی‌گرم، با فاصله‌ی تقریباً 12 ساعت، با غذا یا بدون غذا؛ همراه انکورافنیب (بینیمتینیب چیست، درمان سه‌گانه در ملانوم با جهش BRAF).
- غذا و داروی معدهبا وعده‌ی پرچرب و با رابپرازول سطح دارو تغییر نکرد.
- توجهدر برچسب، تداخل دارویی مهم بالینی گزارش نشده است. اگر تا دوز بعدی کمتر از 6 ساعت مانده باشد، دوز فراموش‌شده مصرف نمی‌شود؛ در صورت استفراغ، دوز اضافه مصرف نمی‌شود.
شکل 4 · اگر دوزی فراموش شود یا استفراغ رخ دهد
نمونه‌هایی از برچسب داروهای تازه
غذا سطح دارو را چقدر تغییر می‌دهد؟
وقتی غذا سطح دارو را بالا می‌برد
چند برابر شدن نسبت به مصرف ناشتا (با وعده‌ی پرچرب، مگر آنکه جز این ذکر شده باشد). معیارها یکسان نیستند (AUC یا فراهمی زیستی)؛ میله‌ها نمونه‌هایی برای نشان دادن اندازه‌ی اثرند.
قرمز: داروهایی که برچسبشان مصرف ناشتا را می‌خواهد؛ بنفش: داروهایی که باید همراه غذا مصرف شوند؛ تیره: داروهایی که با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند (افزایش از نظر بالینی معنادار شمرده نشده است). منبع: برچسب‌های آمریکایی مربوط؛ برای آبیراترون، راتین (2012). مقایسه میان مطالعه‌های مختلف غیرمستقیم است؛ داروها، طراحی مطالعه‌ها و معیارهای اندازه‌گیری متفاوت‌اند.
وقتی غذا سطح دارو را پایین می‌آورد
کاهش نسبت به مصرف ناشتا، به درصد. معیارها یکسان نیستند (AUC، Cmax یا فراهمی زیستی).
پایین آمدن سطح دارو همیشه به معنای «ناشتا مصرف کنید» نیست: برچسب‌های Lonsurf و کپسیتابین مصرف همراه غذا را می‌خواهند. در Lonsurf، AUC تری‌فلوریدین تغییر نکرد؛ در انکورافنیب AUC تغییر نکرد و تنها بالاترین سطح (Cmax) کاهش یافت. رنگ‌ها همانند نمودار پیشین‌اند. مقایسه میان مطالعه‌های مختلف غیرمستقیم است؛ داروها، طراحی مطالعه‌ها و معیارهای اندازه‌گیری متفاوت‌اند.
داروهای کاهنده‌ی اسید معده و آنتی‌اسیدها
داروهای سرکوب‌کننده‌ی اسید معده (مهارکننده‌های پمپ پروتون، PPI؛ مسدودکننده‌های گیرنده‌ی H2) و آنتی‌اسیدها اسیدیته‌ی معده را تغییر می‌دهند. برخی قرص‌های هوشمند تنها در محیط اسیدی به‌خوبی حل می‌شوند؛ وقتی اسید معده کم شود، جذب این داروها ممکن است کاهش یابد. چون سوزش سر دل و ریفلاکس در بیماران مبتلا به سرطان شایع است، این تداخل در عمل بسیار پیش می‌آید.
شکل 5 · داروی معده حل شدن برخی قرص‌های هوشمند را کاهش می‌دهد
مقایسه‌ی معده با اسید طبیعی و معده در هنگام مصرف PPI
داروی معده (PPI یا مسدودکننده‌ی H2) سطح دارو را چقدر پایین می‌آورد؟
کاهش مواجهه‌ی کل (AUC)، به درصد. از برچسب داروهای تازه.
در برچسب‌های لورلاتینیب، فروکوینتینیب، بینیمتینیب و داراکسونراسیب، با PPI تفاوت معنادار بالینی دیده نشد. برچسب سوتوراسیب می‌گوید از PPI و مسدودکننده‌های H2 پرهیز شود و در صورت نیاز، دارو 4 ساعت پیش یا 10 ساعت پس از آنتی‌اسید موضعی مصرف شود.
- سوتوراسیب: از PPI و مسدودکننده‌های H2 پرهیز کنید؛ در صورت نیاز، 4 ساعت پیش یا 10 ساعت پس از آنتی‌اسید موضعی مصرف کنید.
- ارلوتینیب: در صورت امکان از PPI پرهیز کنید؛ چون PPI مدت طولانی اثر دارد، فاصله انداختن میان دوزها ممکن است از تداخل جلوگیری نکند.
- داساتینیب: هم‌زمان با آنتی‌اسید مصرف نکنید؛ از مصرف همراه مسدودکننده‌ی H2 و PPI پرهیز کنید.
- جفیتینیب: در مورد PPI، 12 ساعت پس از آخرین دوز آن یا 12 ساعت پیش از دوز بعدی؛ در مورد مسدودکننده‌ی H2 یا آنتی‌اسید، 6 ساعت پس از آن یا 6 ساعت پیش از آن مصرف کنید.
- نراتینیب: همراه PPI مصرف نکنید؛ دست‌کم 2 ساعت پیش از دوز بعدی مسدودکننده‌ی H2 یا 10 ساعت پس از آن، و 3 ساعت پس از آنتی‌اسید مصرف کنید.
- پازوپانیب: از داروهای کاهنده‌ی اسید معده پرهیز کنید؛ اگر ممکن نیست، آنتی‌اسید کوتاه‌اثر را با چند ساعت فاصله مصرف کنید.
- نیلوتینیب و بوسوتینیب: به‌جای PPI می‌توان از آنتی‌اسید کوتاه‌اثر یا مسدودکننده‌ی H2 استفاده کرد.
- کپسول پالبوسیکلیب: وقتی با شکم سیر مصرف شود، داروهای معده اثر معناداری ندارند؛ وقتی ناشتا مصرف شود، رابپرازول سطح آن را کاهش داده است (مهارکننده‌های CDK4/6).
داروی معده را خودسرانه آغاز یا قطع نکنید؛ اینکه کدام دارو را در چه ساعتی مصرف کنید، با تیم درمان و داروسازتان روشن کنید. درباره‌ی گزینه‌های ایمن برای تهوع و سوزش سر دلِ ناشی از درمان نیز با تیم درمانتان گفت‌وگو کنید (تهوع و استفراغ قابل پیشگیری است).
گریپ‌فروت، گل راعی و دیگر فرآورده‌های گیاهی
آنزیم CYP3A4 که در دیواره‌ی روده و در کبد وجود دارد، بخش بزرگی از قرص‌های هوشمند را تجزیه می‌کند. گریپ‌فروت و آب گریپ‌فروت با کند کردن این آنزیم می‌توانند سطح خونی برخی داروها را بالا ببرند و در نتیجه خطر عوارض را افزایش دهند. برخی فرآورده‌های گیاهی مانند گل راعی (St. John's wort) نیز با تند کردن آنزیم می‌توانند سطح دارو را پایین بیاورند و اثر درمان را کم کنند.
شکل 6 · گریپ‌فروت و گل راعی: سطح دارو را در دو جهت تغییر می‌دهند
کند شدن و تند شدن آنزیم CYP3A4
القاکننده‌ی قوی آنزیم (ریفامپین) سطح دارو را چقدر پایین می‌آورد؟
کاهش مواجهه‌ی کل (AUC)، به درصد. فرآورده‌های گیاهی مانند گل راعی نیز می‌توانند این آنزیم را القا کنند.
در برچسب لورلاتینیب، مصرف همراه القاکننده‌های قوی CYP3A منع شده است (خطر آسیب کبدی نیز گزارش شده است)؛ در داروهای دیگر پرهیز توصیه می‌شود. مقایسه میان مطالعه‌های مختلف غیرمستقیم است؛ داروها، طراحی مطالعه‌ها و معیارهای اندازه‌گیری متفاوت‌اند.
در برچسب‌های بررسی‌شده، هشدار صریح درباره‌ی گریپ‌فروت برای داساتینیب، لاپاتینیب، رگورافنیب و پالبوسیکلیب یافت شد. برچسب داروهایی که با CYP3A تجزیه می‌شوند، مانند لورلاتینیب، انکورافنیب، کاپماتینیب و داراکسونراسیب، قواعد مفصلی برای مهارکننده‌ها و القاکننده‌های قوی CYP3A دارند؛ گریپ‌فروت و گل راعی نمونه‌های خوراکی و گیاهیِ این گروه‌ها هستند. ندیدن هشدار گریپ‌فروت در یک برچسب به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. مکمل‌هایی مانند زردچوبه، عصاره‌ی چای سبز و روغن سیاه‌دانه را نیز بدون پرسیدن از تیم درمانتان مصرف نکنید (روغن سیاه‌دانه و سرطان).
آبیراترون: رویکرد دوز پایین همراه وعده‌ی کم‌چرب
آبیراترون دارویی است که غذا سطح آن را بسیار بالا می‌برد؛ به همین دلیل برچسب آن مصرف ناشتا را می‌خواهد. در مصاحبه‌ی سال 2012 مارک راتین آمده است که با وعده‌ی پرچرب، فراهمی زیستی ممکن است تا 10 برابر افزایش یابد. رویکردی که این ویژگی را وارونه به کار می‌گیرد بررسی شده است: به‌جای 1000 میلی‌گرم ناشتا که در برچسب آمده، مصرف 250 میلی‌گرم همراه یک وعده‌ی کم‌چرب (آبیراترون و اولاپاریب).
در مطالعه‌ی تصادفی‌شده‌ی فاز 2 شمولویتس و همکاران با 72 بیمار، در پاسخ PSA، بقای بدون پیشرفت و سطح آندروژن‌ها با دوز استاندارد تفاوتی دیده نشد؛ از نظر ایمنی نیز تفاوت معناداری نبود. منتقدان، انتخاب تغییر لگاریتمی PSA به‌عنوان پیامد اصلی و پایین‌تر بودن سطح حداقلی آبیراترون در گروه دوز پایین را زیر سؤال برده‌اند. سند NCODA گزارش می‌کند که این رویکرد در راهنمای NCCN برای بیمارانی که نمی‌توانند دوز استاندارد را دریافت کنند یا هزینه‌ی آن را بپردازند فهرست شده است. در یک مجموعه‌ی کوچک دیده شد که سه بیماری که آنزیم‌های کبدی‌شان بالا رفته بود، ناآگاهانه وعده‌هایی با بیش از 10 گرم چربی خورده بودند.
برنامه‌ی دوز پایین همراه وعده‌ی کم‌چرب را تنها با تصمیم انکولوژیست خود به کار ببرید؛ خودسرانه به برنامه‌ای خارج از برچسب روی نیاورید. تعریف «کم‌چرب» استاندارد نیست؛ اثر یک وعده‌ی پرچرب ممکن است بیش از حد انتظار باشد و بر آزمایش‌های کبدی اثر بگذارد.
نکته‌های کاربردی و باورهای نادرست رایج
- برنامه‌ی ناشتا یا با غذای بروشور داروی خود را یک بار دیگر همراه تیم درمانتان بخوانید و یک برنامه‌ی مکتوب بخواهید.
- دارو را هر روز در یک ساعت مصرف کنید؛ از زنگ هشدار گوشی یا دفترچه‌ی دارو کمک بگیرید.
- پیش و پس از داروهای ناشتا فاصله‌ی غذایی بگذارید؛ داروهای همراه غذا را با وعده‌ی غذایی هماهنگ کنید.
- تا وقتی برچسب اجازه نداده، قرص‌ها را خرد نکنید، نجوید و نصف نکنید؛ اگر در بلعیدن مشکل دارید از داروساز خود بپرسید (استثناهایی مانند سوتوراسیب که در آب پخش می‌شوند وجود دارند).
- پیش از افزودن هر داروی تازه، محافظ معده، مکمل یا فرآورده‌ی گیاهی، از تیم انکولوژی یا داروساز خود بپرسید.
- هنگام دست زدن به قرص‌های شیمی‌درمانی مانند کپسیتابین و Lonsurf، استفاده از دستکش یا شستن دست‌ها پس از آن توصیه می‌شود (کپسیتابین چیست، کمبود DPD).
- «همه‌ی قرص‌های سرطان ناشتا مصرف می‌شوند.» نه. از 31 دارو، 9 دارو همراه غذا و 12 دارو با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند.
- «چون حالت تهوع دارم، داروی ناشتا را با غذا می‌خورم.» نه. در داروهایی مانند ارلوتینیب، لاپاتینیب و نیلوتینیب غذا می‌تواند سطح دارو را به‌طور چشمگیری بالا ببرد؛ نخست به تیم درمانتان بگویید.
- «اگر با غذای چرب بخورم، دارو بهتر جذب می‌شود و بهتر است.» نه. جذب بیش از حد می‌تواند عوارض را بیشتر کند؛ دوز و وعده بر پایه‌ی برنامه‌ی برچسب تنظیم می‌شوند.
- «اگر دارو در گروه فرقی نمی‌کند باشد، به هیچ چیز نباید توجه کنم.» نه. سوتوراسیب با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شود، اما داروی معده سطح آن را به کمتر از نصف می‌رساند.
- «گریپ‌فروت و دمنوش‌های گیاهی بی‌خطرند.» نه همیشه. گریپ‌فروت سطح برخی داروها را بالا می‌برد و گیاهانی مانند گل راعی می‌توانند آن را پایین بیاورند.
- «مصرف هم‌زمان داروی معده و داروی سرطان مشکلی ندارد.» در برخی داروها مشکل‌ساز است؛ در سوتوراسیب، ارلوتینیب، داساتینیب، جفیتینیب، نراتینیب و پازوپانیب برچسب‌ها دستور ویژه می‌دهند.
- «اگر دوزی را فراموش کنم، فردا دو تا می‌خورم.» نه. دوز دوبرابر مصرف نمی‌شود؛ قاعده‌ی ویژه‌ی داروی خود برای دوز فراموش‌شده را از تیم درمانتان بپرسید.
- داروی من را باید ناشتا بخورم یا با غذا، و «ناشتا» برای من یعنی چند ساعت؟
- با توجه به ساعت‌های غذا و دیگر داروهای روزانه‌ام، کدام ساعت‌ها مناسب‌اند؟
- محافظ معده یا آنتی‌اسید مصرف می‌کنم؛ آیا بر داروی من اثر می‌گذارد و ساعت‌ها را چگونه باید جدا کنم؟
- آیا باید از گریپ‌فروت، دمنوش‌های گیاهی و مکمل‌ها پرهیز کنم؟
- اگر دوزی را دیر بخورم، استفراغ کنم یا ساعت غذایم جابه‌جا شود، چه باید بکنم؟
- آیا بروشور نام تجاری‌ای که مصرف می‌کنم در ترکیه با آنچه در این نوشته آمده یکسان است؟
دستورهای این نوشته از برچسب‌های آمریکایی گرفته شده‌اند؛ بروشورهای ترکیه، تفاوت‌های فراورده‌های ژنریک و شرایط بازپرداخت برای این نوشته بررسی نشده‌اند. برخی از داروهای تازه (برای نمونه داراکسونراسیب و فروکوینتینیب) ممکن است هنوز در ترکیه مجوز نداشته باشند و تنها از راه تأمین دارو از خارج کشور در دسترس باشند؛ در این صورت بروشور دارو نیز اغلب به زبان خارجی است. مهم است که دستور مصرف را همراه داروسازتان به زبان ترکی روشن کنید. برای دسترسی به داروهای تازه و تأمین دارو از خارج کشور، می‌توانید به نوشته‌های ما درباره‌ی نقشه‌ی دسترسی و فهرست TEB (اتحادیه‌ی داروسازان ترکیه) که پیوندشان در آغاز آمده است مراجعه کنید.
پرسش‌های پرتکرار
- آیا همه‌ی داروهای خوراکی سرطان ناشتا مصرف می‌شوند؟
- نه. بر پایه‌ی برچسب‌ها، از 31 دارو، 10 دارو ناشتا، 9 دارو همراه غذا و 12 دارو با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند. برای نمونه آبیراترون و لاپاتینیب ناشتا؛ کپسیتابین و Lonsurf همراه غذا؛ و لورلاتینیب، سوتوراسیب و داراکسونراسیب با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند.
- «ناشتا» یعنی چند ساعت؟
- بسته به دارو فرق می‌کند. در بیشتر داروها دست‌کم 1 ساعت پیش یا 2 ساعت پس از غذا؛ در لاپاتینیب 1 ساعت پیش یا 1 ساعت پس از غذا؛ در آبیراترون و نیلوتینیب 2 ساعت پیش و 1 ساعت پس از دوز چیزی خورده نمی‌شود.
- داروی معده (PPI) مصرف می‌کنم؛ آیا داروی سرطانم تحت تأثیر قرار می‌گیرد؟
- در برخی داروها بله. سطح سوتوراسیب با امپرازول 57% کاهش می‌یابد؛ برچسب‌های ارلوتینیب، داساتینیب، جفیتینیب، نراتینیب و پازوپانیب نیز دستور ویژه می‌دهند. در لورلاتینیب، فروکوینتینیب، بینیمتینیب و داراکسونراسیب اثر معناداری دیده نشد. داروی معده را خودسرانه قطع نکنید؛ با تیم درمانتان برنامه‌ریزی کنید.
- آیا می‌توانم گریپ‌فروت یا فرآورده‌های گیاهی مصرف کنم؟
- گریپ‌فروت می‌تواند سطح برخی داروها را بالا ببرد و فرآورده‌های گیاهی مانند گل راعی می‌توانند آن را پایین بیاورند. برچسب‌های داساتینیب، لاپاتینیب، رگورافنیب و پالبوسیکلیب پرهیز از گریپ‌فروت را توصیه می‌کنند. درباره‌ی هر مکملی که مصرف می‌کنید از تیم انکولوژی یا داروساز خود بپرسید.
واژه‌نامه
- قرص هوشمند (داروی خوراکی هدفمند)
- دارویی خوراکی که پروتئین یا مسیر مشخصی را در سلول سرطانی هدف می‌گیرد.
- شیمی‌درمانی خوراکی
- داروی شیمی‌درمانی که به‌جای تزریق، از راه دهان مصرف می‌شود (برای نمونه کپسیتابین، تری‌فلوریدین-تیپیراسیل، تموزولومید).
- فراهمی زیستی
- اینکه چه مقدار از داروی خوراکی به خون می‌رسد.
- سطح زیر منحنی (AUC)
- مساحت زیر منحنی غلظت دارو؛ مواجهه‌ی کل بدن با دارو در خون را در یک بازه‌ی زمانی نشان می‌دهد.
- حداکثر غلظت (Cmax)
- بالاترین سطح دارو در خون.
- مهارکننده‌ی پمپ پروتون (PPI)
- گروهی از داروها که تولید اسید معده را برای مدت طولانی سرکوب می‌کنند (برای نمونه امپرازول، ازومپرازول).
- مسدودکننده‌ی گیرنده‌ی H2
- گروه دیگری از داروها که تولید اسید معده را کاهش می‌دهند (برای نمونه فاموتیدین).
- آنزیم CYP3A4
- آنزیم روده و کبد که برخی داروها را تجزیه می‌کند؛ گریپ‌فروت آن را کند و گل راعی و ریفامپین آن را تند می‌کنند.
- پی‌گلیکوپروتئین (P-gp)
- پروتئین ناقلی که داروها را به بیرون سلول پمپ می‌کند؛ در برخی تداخل‌های دارویی نقش دارد.
دیدگاه آکادمی DROZDOGAN
قاعده‌ی ناشتا یا با غذا شاید جزئیاتی کوچک به نظر برسد، اما در داروهای خوراکی سرطان بخش مهمی است که اثربخشی و عوارض را تعیین می‌کند. مهم‌ترین پیام کاربردی: قاعده بسته به دارو فرق می‌کند؛ باید از دستور ویژه‌ی همان دارو پیروی کرد، نه از یک عادت کلی.
⚡ چرا مهم است
غذا، داروی معده و فرآورده‌های گیاهی می‌توانند سطح برخی داروها را چند برابر تغییر دهند. به‌کار بستن درست این اطلاعات در خانه به‌دست بیمار، پیش‌شرط آن است که دارو همان‌قدر مؤثر و ایمن مصرف شود که در کارآزمایی‌های بالینی.
✅ نقاط قوت
دستورها مستقیماً از برچسب‌های دارویی گرفته شده‌اند؛ داده‌های غذا، داروی معده و تداخل آنزیمی هشت داروی تازه به‌صورت عددی در بخش‌های فارماکولوژی بالینی برچسب‌ها آمده است.
⚠️ محدودیت‌ها
جدول به 31 دارو محدود است و بر برچسب‌های آمریکایی تکیه دارد؛ دستور مصرف در ترکیه ممکن است متفاوت باشد. برای برخی خانه‌های جدول اطلاعاتی یافت نشد. داده‌های دوز پایین آبیراترون بر یک مطالعه‌ی تصادفی‌شده‌ی کوچک و مجموعه‌های کوچک بیماران تکیه دارد.
🩺 در عمل
هنگام آغاز هر داروی خوراکی تازه‌ی سرطان، با بیمارانمان درباره‌ی برنامه‌ی ناشتا یا با غذا، داروی معده، مکمل‌ها و قاعده‌ی دوز فراموش‌شده به‌صورت مکتوب گفت‌وگو می‌کنیم و با کمک داروساز و پرستار یک برنامه‌ی زمانی دارو آماده می‌کنیم.
❓ پرسش‌های باز
بیماران در زندگی روزمره تا چه اندازه از قواعد ناشتا یا با غذا پیروی می‌کنند و ناهماهنگی با این قواعد چقدر بر نتیجه‌ها اثر می‌گذارد؟ آیا می‌توان با بهره‌گیری از اثر غذا دوزهای پایین‌تر و ارزان‌تر را با اطمینان به کار برد؟ بروشورهای ترکیه‌ی داروهای تازه چه زمانی و به چه زبانی در دسترس خواهند بود؟
جمع‌بندی: در داروهای خوراکی سرطان، غذا سطح برخی داروها را بالا می‌برد، سطح برخی را پایین می‌آورد و بر برخی اثری ندارد؛ داروی معده، گریپ‌فروت و فرآورده‌های گیاهی نیز منابع جداگانه‌ی تداخل‌اند. از دستور داروی خود و آنچه تیم درمانتان می‌گوید پیروی کنید؛ برنامه‌ی ناشتا یا با غذا، داروی معده یا دوز را خودسرانه تغییر ندهید.
- این نوشته در اکتبر 2026 تهیه شده است؛ نسخه‌ی پیشین آن به‌روزرسانی و گسترش یافته است.
- دستور ناشتا یا با غذای 31 دارو از DailyMed آمریکا و منابعی که برچسب‌های دارویی را منتشر می‌کنند خوانده شده است. داده‌های غذا، داروی معده و تداخل آنزیمی هشت داروی تازه از بخش‌های فارماکولوژی بالینی و تداخل دارویی برچسب‌های مربوط گرفته شده‌اند. نسخه‌های برچسب‌ها تاریخ‌های متفاوتی دارند؛ نسخه‌ی کنونی را بررسی کنید.
- اثر وعده‌ی پرچرب بر بالاترین سطح انکورافنیب (36%) از بخش فارماکولوژی بالینی برچسب نقل شده است؛ این عدد برای این نوشته دوباره تأیید نشده است.
- داده‌های دوز پایین آبیراترون از سند NCODA و مصاحبه‌ی راتین نقل شده‌اند.
- مقایسه‌های نمودارها بر مطالعه‌های گوناگون داروهای متفاوت تکیه دارند و مستقیماً قابل مقایسه نیستند. تصویرها ساده‌سازی شده‌اند. دیدگاه آکادمی از آنِ ماست.
- این نوشته توصیه‌ی پزشکی نیست؛ نباید بر پایه‌ی آن دارویی آغاز شود، ساعت مصرف یا ارتباط دارو با غذا تغییر کند یا درمانی که آغاز شده قطع شود.
منابع
- DailyMed (کتابخانه‌ی ملی پزشکی آمریکا). برچسب داروهای ناشتا: Zytiga، Tarceva، Gilotrif، Tykerb، Tasigna، Votrient، Nexavar، Cabometyx، Tafinlar، Mekinist
- DailyMed. برچسب داروهای همراه غذا: Gleevec، Bosulif، Stivarga، Venclexta، Alecensa، Nerlynx، Nubeqa، Lonsurf
- DailyMed. برچسب داروهایی که با غذا یا بدون غذا مصرف می‌شوند و داروهای دیگر: Sprycel، Tagrisso، Iressa، Lynparza، Temodar، Ibrance
- برچسب داروهای تازه: Fruzaqla، Lonsurf، Rasonque، Lorbrena، Lumakras، Tabrecta، Braftovi، Mektovi
- NCODA. برگه‌ی آموزش بیمار داراکسونراسیب. سپتامبر 2026. ncoda.org
- MedLibrary. برچسب XELODA (کپسیتابین). medlibrary.org
- Hematology & Oncology. Importance of food effects for oral oncology drugs (مصاحبه با Mark J. Ratain). ژوئن 2012. hematologyandoncology.net
- Szmulewitz RZ, Peer CJ, Ibraheem A, et al. Prospective international randomized phase II study of low-dose abiraterone with food versus standard dose abiraterone in castration-resistant prostate cancer. J Clin Oncol 2018;36:1389-1395. doi:10.1200/JCO.2017.76.4381
- NCODA. Abiraterone low-fat diet. 2025. ncoda.org
- Ratain MJ, Cohen EE. The value meal: how to save $1,700 per month or more on lapatinib. J Clin Oncol 2007;25:3397-3398. doi:10.1200/JCO.2007.12.0758
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
