کاربرد روغن سیاه‌دانه در پزشکی و جایگاه آن در درمان سرطان
در این مقاله
دیگر نام‌های شناخته‌شده
- سیاه‌دانه شامی
- سیاه‌دانه کرک
- کاراموک
- کنجد سیاه
- Nigella sativa (نام علمی)
سیاه‌دانه چیست؟
گیاهی که با نام سیاه‌دانه می‌شناسیم، یعنی Nigella sativa، از دوران باستان در سراسر جهان وجود داشته است. آیورودا، یونانی و سیدها از نظام‌های طب سنتی هستند که این گیاه در آن‌ها استفاده می‌شود. ابن‌سیناباور داشت که دانه‌های سیاه‌دانه به رفع خستگی کمک می‌کنند. این دانه‌ها در عربی با نامی به معنای دانه‌های پربرکت ، یعنی «حبة البرکة»، شناخته می‌شوند.
سیاه‌دانه در اصل از خاورمیانه و جنوب غربی آسیا گسترش یافته است. گیاه آن با برگ‌های رنگی، ارتفاعی برابر 20-90 cm دارد. سیاه‌دانه را می‌توان مستقیم خورد یا روغن آن را به شکل کپسول مصرف کرد. ادعا می‌شود سیاه‌دانه که «گیاه معجزه‌آسا» نامیده شده است، در درمان بیماری‌های گوناگون مفید است.
ببینیم آیا اثرات «سلامت» سیاه‌دانه این ادعاها را تأیید می‌کنند:
- سیاه‌دانه در درمان آسم:
برای حمایت از نقش احتمالی روغن سیاه‌دانه به‌عنوان درمان تکمیلی آسم، از پژوهش‌های مقدماتیِ بالینینشانه‌های مثبتی وجود دارد. بااین‌حال شاهدی برای حمایت از مصرف روغن سیاه‌دانه به‌جای درمان استاندارد پزشکی وجود ندارد.
- سیاه‌دانه در درمان اگزما:
پژوهش در این زمینه می‌گوید روغن سیاه‌دانه ممکن است برای اگزمای دست به اندازه استروئیدهای موضعی مؤثر باشد، اما همچنان مطالعه به تعداد کم بیمار و پیگیری کوتاه محدود بوده است. بنابراین نمی‌توان درباره جایگاه سیاه‌دانه در درمان اگزما رویکرد قطعی داشت.
- سیاه‌دانه در کمک به گوارش و درمان هلیکوباکتر پیلوری:
پژوهش‌های مربوط نشان می‌دهند اثر روغن سیاه‌دانه به دوز مصرفی وابسته است و ممکن است نتایج متفاوتی حاصل شود. پیش از هر قضاوت قطعی درباره نقش سیاه‌دانه و دوز مناسب آن، به پژوهش‌های طولانی‌تر نیاز است.
-موضوع مرتبط: پیشگیری از سرطان معده با درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری
- سیاه‌دانه در عفونت‌های کاندیدا (قارچی):
هیچ پژوهشی وجود ندارد که روغن سیاه‌دانه را در عفونت‌های کاندیدا روی انسان آزمایش کرده باشد. در یک پژوهش آزمایشگاهی در هند، روغن سیاه‌دانه در برابر چهار گونه کاندیدا فعالیت ضدقارچی نشان داد. اما مطالعه انسانی‌ای وجود ندارد که استفاده از سیاه‌دانه را در عفونت‌های قارچی مانند کاندیدا تأیید کند.
- سیاه‌دانه در درمان سرطان:
صدها مقاله درباره ظرفیت ترکیبات شیمیایی سیاه‌دانه در برابر سرطان منتشر شده است. در مقاله‌ای با بررسی گسترده، درباره Nigella sativaو ظرفیت، سازوکار اثر و کاربرد بالینی آینده آن بحث شده است. Nigella sativa در پژوهش‌های آزمایشگاهی با نشان دادن فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی بر ساختار DNA اثر گذاشته و از طریق مولکول‌های پیام‌رسان سرطان‌زا و اثرات تنظیم‌کننده دستگاه ایمنی برخی فعالیت‌های ضدسرطانی نشان داده است.
بااین‌حال، مانند بسیاری از محصولات گیاهی که به داروی واقعی سرطان تبدیل نشده‌اند، Nigella sativa نیز توانسته اثر خود را در محیط آزمایشگاه و مدل‌های حیوانی سرطان نشان دهد، اما در هیچ مطالعه بالینی انسانی، ادعاهای مربوط به درمان سرطان ثابت نشده‌اند.
در نتیجه، هیچ پژوهش بالینی‌ای وجود ندارد که استفاده از سیاه‌دانه را برای درمان سرطان توصیه کند.
یادداشت: ما ادعا نمی‌کنیم هیچ محصولی که از گیاهان یا طبیعت به دست آید، در درمان سرطان جایگاهی ندارد یا نخواهد داشت. زیرا برخی داروهای شیمی‌درمانی که اکنون در اختیار داریم، از گیاهان تولید شده‌اند. کشف داروی سرطان از گیاهان بیش از 70 سال سابقه دارد و برای این منظور تقریباً صدها هزار گیاه غربال شده‌اند و تنها چند مورد از آن‌ها به داروی شیمی‌درمانی تبدیل شده‌اند (در زیر دیده می‌شود). امروزه دنیای علم جست‌وجوی درمان «ضعیف» سرطان از گیاه را کنار گذاشته و به درمان‌های ژنتیکی و ایمنی‌درمانی‌ها روی آورده است.
خلاصه اینکه از گیاهان تنها همان شیمی‌درمانی‌هایی به دست آمده‌اند که بسیاری از قبل دوستشان ندارند؛ واقعیت این است که دوران به دست آوردن داروی سرطان از گیاهان مدت‌هاست پایان یافته است.
- اثر سیاه‌دانه بر سلامت قلب:
بر اساس برخی مطالعات ارزیابی‌کننده اثر روغن سیاه‌دانه بر سلامت قلب، نتیجه‌ای به دست نیامده یا نتایج متناقض بوده‌اند.
- اثر سیاه‌دانه بر دستگاه ایمنی:
نقش بالقوه آن به‌عنوان آنتی‌اکسیدان، ضدالتهاب و تعدیل‌کننده ایمنی موضوع تحقیقات بسیاری بوده است. داده‌های تجربی نشان می‌دهند که Nigella sativaممکن است در مشکلات مبتنی بر ایمنی نقش داشته باشد، اما فعلاً اطلاعات کافی برای توصیه مصرف آن به این منظور وجود ندارد.
- سیاه‌دانه در سلامت پوست و مو:
Nigella sativaبرای کاربرد مرتبط با سلامت مو و پوست اطلاعات بسیار کمی دارد. در حال حاضر نمی‌توان روغن سیاه‌دانه را برای مو یا پوست توصیه کرد.
هشدار عوارض سیاه‌دانه
Nigella sativaگرچه تصور می‌شود به‌خوبی تحمل می‌شود، به علت تعداد بسیار کم پژوهش‌ها در این زمینه و پیگیری کوتاه‌مدت، عوارض روشنی گزارش نشده‌اند. فقط در نتیجه یک پژوهش در فرانسه هشدار داده شده است که مصرف خوراکی زیاد می‌تواند بثورات پوستی ایجاد کند.
نتیجه
داده‌های پژوهش علمی درباره اثرات «سلامت» سیاه‌دانه در انسان‌ها و بیماران بسیار محدود است. برای اینکه بگوییم محصولاتی مانند سیاه‌دانه، عصاره یا کپسول روغن آن که به‌عنوان یکی از روش‌های درمان جایگزین در بازار عرضه شده و بسیار محبوب‌اند، در درمان بیماری‌ها و سرطان جایگاهی دارند، مطالعات انسانی گسترده‌تر و بیشتری لازم است. فعلاً پزشکی مدرن از این تصور که سیاه‌دانه / Nigella sativa «گیاه معجزه‌آسا» است پشتیبانی نمی‌کند.
منابع
A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb.
Asian Pac J Trop Biomed. 2013
2. Alsamarai AM, Abdulsatar M, Ahmed Alobaidi AH.
Evaluation of topical black seed oil in the treatment of allergic rhinitis.
Antiinflamm Antiallergy Agents Med Chem. 2014
3. Amin F, Islam N, Anila N, Gilani AH.
Clinical efficacy of the co-administration of Turmeric and Black seeds (Kalongi) in metabolic syndrome – a double blind randomized controlled trial – TAK-MetS trial.
Complement Ther Med. 2015
4. Bakal SN, Bereswill S, Heimesaat MM.
Finding Novel Antibiotic Substances from Medicinal Plants – Antimicrobial Properties of Nigella Sativa Directed against Multidrug-resistant Bacteria.
Eur J Microbiol Immunol (Bp). 2017
5. Darakhshan S, Bidmeshki Pour A, Hosseinzadeh Colagar A, Sisakhtnezhad S.
Thymoquinone and its therapeutic potentials.
Pharmacol Res. 2015
6. Dehkordi FR, Kamkhah AF.
Antihypertensive effect of Nigella sativa seed extract in patients with mild hypertension.
Fundam Clin Pharmacol. 2008
7. Gelot P, Bara-Passot C, Gimenez-Arnau E, Beneton N, Maillard H, Celerier P.
[Bullous drug eruption with Nigella sativa oil].
Ann Dermatol Venereol. 2012
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.