کارسینوژن چیست؟ عوامل شناخته‌شده و بالقوه سرطان‌زا برای انسان
در این مقاله
به مواد و مواجهه‌هایی که به ژن‌های سلول‌ها آسیب شدید می‌زنند و سازوکارهای منتهی به سرطانی شدن را تحریک می‌کنند، کارسینوژن می‌گویند. معادل ترکی آن «سرطان‌زا» است. با این حال واژه کارسینوژن اغلب به‌اشتباه «کانسروژن» نوشته می‌شود. ریشه واژه از «کارسینوژنز» به معنای فرایند سرطانی شدن است.
بسیاری تصور می‌کنند علت اصلی سرطان، کارسینوژن‌های «شیمیایی» هستند. در حالی که اگر سیگار و مواد متعدد درون آن را کنار بگذاریم، سهم کارسینوژن‌های شیمیایی در علل سرطان به اندازه تصور رایج بالا نیست. شکل زیر علل اصلی سرطان را به‌صورت نمودار نشان می‌دهد:
همان‌طور که در نمودار دایره‌ای دیده می‌شود، نیمی از سرطان‌ها بر اثر کارسینوژن‌های محیطی ایجاد می‌شوند و بخش نسبتاً کوچکی از این موارد ناشی از کارسینوژن‌های «شیمیایی» است.
بروز سرطان بر اثر عوامل محیطی همچنین به معنای قابل‌پیشگیری بودن آن است؛ برای مثال با جلوگیری از مواجهه با سیگار می‌توانیم از %90 سرطان‌های ریه، با محافظت در برابر خورشید از بیشتر سرطان‌های پوست، و با پیشگیری از عفونت‌های HPV و ویروس‌های هپاتیت، از بیشتر سرطان‌های دهانه رحم و کبد، پیش از ایجادشان جلوگیری کنیم.
عامل محیطی و کارسینوژن محیطی در سرطان به چه معناست؟
سرطان در نتیجه تغییراتی در DNA سلول ایجاد می‌شود. بخشی از این تغییرات ممکن است از پدر و مادر به ارث برسند؛ سرطان‌هایی که به این دلیل ایجاد می‌شوند، سرطان‌های ارثی نام دارند. سرطان‌های دیگر بیشتر در نتیجه عوامل محیطی ایجاد می‌شوند. علل محیطی سرطان بسیار متعدد و متنوع‌اند.
این عوامل عبارت‌اند از:
- عوامل سبک زندگی، مانند تغذیه نامناسب، سیگار و زندگی کم‌تحرک از نظر جسمانی
- مواجهه‌های طبیعی، مانند پرتو فرابنفش خورشید، گاز رادون و عوامل عفونی
- مواد شیمیایی محیط کار، مانند آزبست، برخی سموم کشاورزی، رنگ‌ها و حلال‌ها
- آلودگی هوا، مانند دود اگزوز موتور دیزلی
هر فردی که در معرض کارسینوژن قرار می‌گیرد به سرطان مبتلا نمی‌شود. همچنین مواد موسوم به کارسینوژن توان سرطان‌زایی متفاوتی دارند. برخی فقط پس از مواجهه طولانی‌مدت و در سطح بالا موجب سرطان می‌شوند؛ مانند گردوغبار آزبست.
چرا سرطان در همه افراد مواجه‌شده با کارسینوژن به یک شکل ایجاد نمی‌شود؟
اینکه سیگار موجب سرطان ریه می‌شود حقیقتی کاملاً شناخته‌شده و دیگر غیرقابل‌بحث است، اما اینکه چرا برخی مصرف‌کنندگان سنگین سیگار به سرطان ریه مبتلا نمی‌شوند، پرسش‌برانگیز بود. کارسینوژن‌ها به DNA سلول آسیب می‌زنند و همان‌طور که ژنتیک هر یک از ما متفاوت است، توان ترمیم DNA آسیب‌دیده نیز تفاوت دارد. عزیز سانجار و گروه او با پژوهش‌های پربازتاب جهانی درباره نقشه‌برداری آسیب DNA ناشی از کارسینوژن‌ها، به تفاوت‌های سامانه‌های ترمیم DNA نیز توجه داده‌اند. تفاوت ظرفیت این سامانه‌ها عاملی مهم در سرطانی شدن است. این موضوع می‌تواند استعداد بیشتر برخی افراد برای سرطان را توضیح دهد و پژوهش‌های آینده ژنتیک می‌توانند افراد مستعد سرطان به دلیل تفاوت سامانه‌های ترمیم DNA را شناسایی کنند.
چگونه تعیین می‌شود که چیزی سرطان‌زاست یا نه؟
تعیین اینکه چیزی موجب سرطان می‌شود گاهی بسیار دشوار است. آزمایش مستقیم سرطان‌زایی یک ماده در انسان مسلماً اخلاقی نیست. به همین دلیل دانشمندان باید انواع دیگری از مطالعات را انجام دهند.
مطالعات آزمایشگاهی
برای شناخت بیشتر درباره سرطان‌زا بودن یک ماده، مطالعات کشت سلولی و حیوانی لازم است. تاکنون بسیاری از مواد شیمیایی مصنوعی یا طبیعی در حیوانات آزمایشگاهی آزمایش شده‌اند. دانشمندان با تحلیل نتایج مواد شیمیایی مشابه که پیش‌تر بررسی شده‌اند نیز می‌توانند درباره سرطان‌زا بودن یک ماده نظر پیدا کنند.
گرچه مطالعات آزمایشگاهی همیشه سرطان‌زایی یک ماده را کاملاً روشن نمی‌کنند، مشاهده شده است که همه کارسینوژن‌های شناخته‌شده انسانی در حیوانات آزمایشگاهی موجب سرطان می‌شوند.
در آزمون‌های سرطان‌زایی حیوانات آزمایشگاهی از دوزهایی بالاتر از مواجهه انسان استفاده می‌شود. به همین دلیل نتایج آزمایش‌های حیوانی اغلب واقع‌بینانه نیستند. به بیان دیگر، ماده‌ای که در آزمایشگاه با دوز بسیار بالا سرطان‌زا است، ممکن است در دوز کم همان اثر را نداشته باشد. همچنین اثر دریافت ماده از راه تنفس با اثر استعمال آن بر پوست یکسان نیست. باید تأکید کرد که ساختار فیزیولوژیک حیوانات آزمایشگاهی و انسان یکسان نیست و واکنش آنها به یک ماده نیز به همین دلیل متفاوت است.
برای رعایت ایمنی، فرض می‌شود ماده‌ای که در دوز بالا در حیوانات سرطان ایجاد می‌کند، در انسان نیز سرطان‌زا خواهد بود. همیشه نمی‌توان دانست یک ماده در چه دوزی سرطان‌زاست. بنابراین درست‌ترین راه، کاهش مواجهه با انجام اقدامات احتیاطی لازم است.
مطالعات انسانی
راه دیگر شناسایی کارسینوژن‌ها، بررسی جمعیت‌ها برای تعیین عوامل مرتبط با سرطان است. این پژوهش‌ها مطالعات همه‌گیرشناسی نام دارند. با وجود ارائه اطلاعات سودمند، محدودیت‌هایی دارند. مهم‌ترین دلیل آن است که انسان در محیطی کنترل‌شده زندگی نمی‌کند. در هر مقطع زندگی روزمره با مواد بسیار زیادی مواجه می‌شویم. معمولاً پاسخ روشن به پرسش‌های پژوهشگران ممکن نیست. همچنین مواجهه با کارسینوژن و سرطانی شدن فرایندی چندساله است و این موضوع نتیجه‌گیری قطعی را دشوار می‌کند.
با توجه به همه این اطلاعات، مواد از نظر سرطان‌زایی طبقه‌بندی می‌شوند. اگر شواهد به اندازه کافی قوی باشند، ماده «سرطان‌زا» طبقه‌بندی می‌شود. اگر شواهد محل بحث باشند، «احتمالاً سرطان‌زا» توصیف می‌شود.
چه کسی درباره طبقه‌بندی کارسینوژن‌ها تصمیم می‌گیرد؟
سازمان‌های ملی و بین‌المللی بسیاری مسئول تعیین توان بالقوه سرطان‌زایی مواد مختلف هستند. از میان آنها، آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان را همه جهان به‌طور مشترک دنبال می‌کند.
آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، International Agency for Research on Cancer = IARC
آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان، IARC، بخشی از سازمان جهانی بهداشت، WHO، است. یکی از اهداف اصلی آن شناسایی علل سرطان و کارسینوژن‌هاست. رایج‌ترین سامانه طبقه‌بندی سرطان‌زایی متعلق به IARC است. این آژانس در 30 سال گذشته توان سرطان‌زایی بیش از 900 عامل نامزد را ارزیابی و آنها را در یکی از گروه‌های زیر قرار داده است:
- گروه 1: سرطان‌زا برای انسان، 107 عامل ـ سرطان‌زا برای انسان
- گروه 2A: احتمالاً / به احتمال زیاد سرطان‌زا برای انسان، 58 عامل ـ احتمالاً سرطان‌زا برای انسان
- گروه 2B: ممکن است برای انسان سرطان‌زا باشد، 249 عامل ـ احتمال سرطان‌زایی برای انسان
- گروه 3: از نظر سرطان‌زایی در انسان قابل طبقه‌بندی نیست و باید با مطالعات نشان داده شود، 512 عامل ـ غیرقابل طبقه‌بندی از نظر سرطان‌زایی در انسان
- گروه 4: احتمالاً برای انسان سرطان‌زا نیست، 1 عامل ـ احتمالاً غیرسرطان‌زا برای انسان
با یادآوری دشواری آزمایش این کارسینوژن‌های نامزد، تعجب‌آور نیست که بیشتر مواد در گروه 2B یا گروه 3 خطر طبقه‌بندی می‌شوند. تعداد مواد طبقه‌بندی‌شده به‌عنوان سرطان‌زا برای انسان، گروه 1، تنها حدود 100 است.
ـ شاید برایتان جالب باشد: شایع‌ترین کارسینوژن‌های موجود در غذاها
با نگاه به فهرست زیر می‌توانید ببینید آیا برخی عوامل ممکن است خطر سرطان شما را افزایش دهند. زندگی کاری و خانگی باید تا حد امکان برای کاهش این مواجهه‌ها تنظیم شود. با این حال، مواجهه با آنها لزوماً به معنای ایجاد سرطان نیست و مدت و مقدار مواجهه و ویژگی‌های ژنتیکی فرد نیز عوامل تعیین‌کننده مهمی هستند.
کارسینوژن‌های شناخته‌شده برای انسان
فهرست آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان ـ IARC
گروه 1: سرطان‌زا برای انسان
- استالدهید ـ استالدهید، از نوشیدنی‌های الکلی
- فرایند آچسون ـ فرایند آچسون، مرتبط با مواجهه شغلی
- آفلاتوکسین‌ها ـ آفلاتوکسین‌ها
- نوشیدنی‌های الکلی ـ نوشیدنی‌های الکلی
- تولید آلومینیوم ـ تولید آلومینیوم
- 4-آمینوبی‌فنیل ـ 4-آمینوبی‌فنیل
- مغز آرکا ـ مغز آرکا
- اسید آریستولوکیک ـ اسید آریستولوکیک و گیاهان حاوی آن
- آرسنیک و ترکیبات غیرآلی آرسنیک ـ آرسنیک و ترکیبات اسیدی غیرآلی
- آزبست، همه شکل‌ها، و مواد معدنی حاوی آزبست مانند تالک یا ورمیکولیت ـ آزبست در تمام شکل‌ها و مواد معدنی دارای آزبست، مانند تالک = پودر یا ورمیکولیت
- تولید اورامین ـ تولید اورامین
- آزاتیوپرین ـ آزاتیوپرین
- بنزن ـ بنزن
- بنزیدین و رنگ‌هایی که به بنزیدین متابولیزه می‌شوند ـ بنزیدین و رنگ‌های تبدیل‌شونده به بنزیدین
- بنزو[a]پیرن؛ در مطالعات سال 2017 این ماده در سیگار الکترونیکی شناسایی شده است
- بریلیم و ترکیبات بریلیم ـ بریلیم و ترکیبات آن
- لقمه فوفل، با تنباکو یا بدون آن ـ فوفل جویدنی با تنباکو یا بدون تنباکو
- بیس(کلرومتیل)اتر و کلرومتیل متیل اتر، با درجه فنی ـ بیس(کلرومتیل)اتر و کلرومتیل متیل اتر
- بوسولفان ـ بوسولفان
- 1,3-بوتادین ـ 1,3-بوتادین
- کادمیوم و ترکیبات کادمیوم ـ کادمیوم و ترکیبات آن
- کلرامبوسیل ـ کلرامبوسیل
- کلرنافازین ـ کلرنافازین
- ترکیبات کروم (VI) ـ ترکیبات کروم (VI)
- عفونت با کلونورکیس سیننسیس، معروف به کرم کبد چینی ـ عفونت با کلونورکیس سیننسیس که کرم کبد چینی نیز نامیده می‌شود
- زغال‌سنگ، انتشار ناشی از سوختن خانگی در فضای بسته ـ زغال‌سنگ و انتشار آلاینده‌های ناشی از احتراق در خانه
- گازسازی زغال‌سنگ ـ مواجهه با گاز زغال‌سنگ
- قطران زغال‌سنگ ـ قطران زغال‌سنگ و تولید کک
- سیکلوفسفامید ـ سیکلوفسفامید
- سیکلوسپورین ـ سیکلوسپورین
- 1,2-دی‌کلروپروپان ـ 1,2-دی‌کلروپروپان
- دی‌اتیل‌استیل‌بسترول ـ دی‌اتیل‌استیل‌بسترول
- دود اگزوز موتور دیزلی ـ اگزوز موتور دیزل
- عفونت با ویروس اپشتین‌بار ـ ویروس اپشتین‌بار EBV، همراه با عفونت
- اریونیت ـ اریونیت
- اتانول موجود در نوشیدنی‌های الکلی ـ اتانول در نوشیدنی‌های الکلی
- اتیلن اکسید ـ اتیلن اکسید
- اتوپوزاید ـ اتوپوزاید
- محصولات شکافت، از جمله استرانسیم-90 ـ محصولات شکافت شامل استرانسیم-90
- آمفیبول رشته‌ای فلوروادنیت ـ آمفیبول الیافی فلوروادنیت
- فرمالدهید ـ فرمالدهید
- استخراج هماتیت، زیرزمینی ـ معدن‌کاری هماتیت در زیر زمین
- عفونت با هلیکوباکتر پیلوری ـ هلیکوباکتر پیلوری همراه با عفونت
- عفونت مزمن با ویروس هپاتیت B ـ ویروس هپاتیت B همراه با عفونت مزمن
- عفونت مزمن با ویروس هپاتیت C ـ ویروس هپاتیت C همراه با عفونت مزمن
- عفونت با ویروس نقص ایمنی انسانی نوع 1 (HIV-1) ـ ویروس نقص ایمنی انسانی نوع 1 (HIV-1)، همراه با عفونت
- عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی HPV انواع 16، 18، 31، 33، 35، 39، 45، 51، 52، 56، 58، 59؛ توجه: انواع HPV طبقه‌بندی‌شده به‌عنوان سرطان‌زا برای انسان ممکن است از نظر خطر سرطان دهانه رحم به اندازه یک مرتبه بزرگی تفاوت داشته باشند ـ ویروس پاپیلومای انسانی HPV انواع 16، 18، 31، 33، 35، 39، 45، 51، 52، 56، 58، 59 همراه با عفونت؛ یادداشت: انواع HPV سرطان‌زا برای انسان، بر اساس مرتبه بزرگی خطر سرطان دهانه رحم، سرویکس
- عفونت با ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی نوع I (HTLV-1) ـ ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی نوع 1 (HTLV-1)، همراه با عفونت
- پرتو یونیزان، همه انواع ـ تابش یونیزان از هر نوع
- ریخته‌گری آهن و فولاد، مواجهه شغلی ـ ریخته‌گری آهن و فولاد و مواجهه در محل کار
- تولید الکل ایزوپروپیل با اسیدهای قوی ـ الکل ایزوپروپیل که با اسیدهای قوی تولید می‌شود
- عفونت با هرپس‌ویروس سارکوم کاپوزی KSHV، معروف به هرپس‌ویروس انسانی 8 (HHV-8) ـ هرپس‌ویروس انسانی 8 (HHV-8) که هرپس‌ویروس سارکوم کاپوزی KSHV نیز نامیده می‌شود، همراه با عفونت
- گردوغبار چرم ـ گردوغبار چرم
- لیندان ـ لیندان
- تولید ماژنتا ـ تولید ماژنتا
- ملفالان ـ ملفالان
- متوکسالن، 8-متوکسی‌پسورالن، همراه با پرتو فرابنفش A، معروف به PUVA ـ متوکسالن، 8-متوکسی‌پسورالن، به‌علاوه پرتو فرابنفش A که PUVA نیز نامیده می‌شود
- 4,4'-متیلن‌بیس(کلروآنیلین) (MOCA) ـ 4,4'-متیلن‌بیس(کلروآنیلین) (MOCA)
- روغن‌های معدنی تصفیه‌نشده یا کم‌تصفیه‌شده ـ روغن‌های معدنی فرآوری‌نشده یا با فرآوری اندک
- MOPP و دیگر شیمی‌درمانی‌های ترکیبی شامل عوامل آلکیله‌کننده ـ MOPP و دیگر شیمی‌درمانی‌های ترکیبی، از جمله مواد آلکیله‌کننده
- 2-نفتیل‌آمین ـ 2-نفتیل‌آمین
- تابش نوترون ـ پرتو نوترونی
- ترکیبات نیکل ـ ترکیبات نیکل
- N'-نیتروزونورنیکوتین (NNN) و 4-(N-نیتروزومتیل‌آمینو)-1-(3-پیریدیل)-1-بوتانون (NNK) ـ N'-نیتروزونورنیکوتین (NNN) و 4-(N-نیتروزومتیل‌آمینو)-1-(3-پیریدیل)-l-بوتانون (NNK)
- عفونت با اوپیستورکیس ویورینی، معروف به کرم کبد جنوب‌شرقی آسیا ـ اوپیستورکیس ویورینی همراه با عفونت، که کرم کبد جنوب‌شرقی آسیا نیز نامیده می‌شود
- آلودگی هوای آزاد و ذرات معلق آن ـ آلودگی هوای بیرون و ذرات موجود در آن
- نقاش ساختمان، مواجهه شغلی ـ نقاشی ساختمان به‌عنوان شغل و مواجهه در محل کار
- 3,4,5,3',4'-پنتاکلروبی‌فنیل (PCB-126)
- 2,3,4,7,8-پنتاکلرودی‌بنزوفوران
- فناستین و مخلوط‌های حاوی آن ـ فناستین و مخلوط‌های حاوی مخلوط‌ها
- فسفر-32 به شکل فسفات ـ فسفر-32 در قالب فسفات
- پلوتونیوم ـ پلوتونیوم
- بی‌فنیل‌های پلی‌کلره PCBs، مشابه دیوکسین ـ بی‌فنیل‌های پلی‌کلره شبیه دیوکسین
- مصرف گوشت فرآوری‌شده ـ گوشت فرآوری‌شده، مصرف
- یدهای رادیواکتیو، از جمله ید-131 ـ رادیویدها شامل ید-131
- رادیونوکلئیدهای گسیل‌کننده ذرات آلفا ـ رادیونوکلئیدهای منتشرکننده ذره آلفا
- رادیونوکلئیدهای گسیل‌کننده ذرات بتا ـ رادیونوکلئیدهای منتشرکننده ذره بتا
- رادیوم-224 و محصولات واپاشی آن ـ رادیوم-224 و محصولات تجزیه آن
- رادیوم-226 و محصولات واپاشی آن ـ رادیوم-226 و محصولات تجزیه آن
- رادیوم-228 و محصولات واپاشی آن ـ رادیوم-228 و محصولات تجزیه آن
- رادون-222 و محصولات واپاشی آن ـ رادیوم-222 و محصولات تجزیه آن
- صنعت تولید لاستیک ـ صنعت ساخت لاستیک
- ماهی نمک‌سود به سبک چینی ـ ماهی شور به روش چینی
- عفونت با شیستوزوما هماتوبیوم ـ شیستوزوما هماتوبیوم همراه با عفونت
- سموستین، متیل-CCNU ـ سموستین، متیل-CCNU
- روغن‌های شیل ـ روغن‌های شیل
- گردوغبار سیلیس بلوری به شکل کوارتز یا کریستوبالیت ـ گرد سیلیس بلوری به‌صورت کوارتز یا کریستوبالیت
- تابش خورشیدی ـ پرتو خورشید
- دوده، مانند مواجهه شغلی دودکش‌پاک‌کن‌ها ـ دوده، مانند وجود بقایای دودکش در محل کار
- خردل گوگردی ـ خردل گوگردی
- 2,3,7,8-تتراکلرودی‌بنزو-پارا-دیوکسین
- تیوتپا
- توریم-232 و محصولات واپاشی آن ـ توریم-232 و محصولات تجزیه/واپاشی آن
- تنباکوی بدون دود ـ تنباکو، بدون دود
- دود دست‌دوم تنباکو ـ مواجهه غیرفعال با دود سیگار
- مصرف تنباکو ـ سیگار و هر نوع تنباکو و فرآورده آن
- اورتو-تولوئیدین ـ اورتو-تولوئیدین
- ترئوسولفان ـ ترئوسولفان
- تری‌کلرواتیلن ـ تری‌کلرواتیلن
- پرتو فرابنفش UV شامل UVA، UVB و UVC ـ تابش فرابنفش UV دربرگیرنده پرتوهای UVA، UVB و UVC
- وینیل کلرید ـ وینیل کلرید
- گردوغبار چوب ـ گرد چوب
- پرتو X و گاما ـ تابش X و گاما
گروه 2A: احتمالاً / به احتمال زیاد سرطان‌زا برای انسان
- آکریل‌آمید
- آدریامایسین، دوکسوروبیسین
- استروئیدهای آندروژنی، آنابولیک
- تولید شیشه هنری، ظروف شیشه‌ای و محصولات شیشه‌ای پرسی
- آزاسیتیدین
- انتشار ناشی از سوختن خانگی سوخت زیست‌توده، عمدتاً چوب
- بیس‌کلرواتیل نیتروزواوره، BCNU، معروف به کارموستین
- کاپتافول
- تولید الکترود کربنی
- کلرال
- کلرال هیدرات
- کلرامفنیکل
- تولوئن‌های آلفا-کلره، شامل بنزال کلرید، بنزوتری‌کلرید و بنزیل کلرید، و بنزوئیل کلرید؛ مواجهه‌های ترکیبی
- 1-(2-کلرواتیل)-3-سیکلوهگزیل-1-نیتروزواوره (CCNU)
- 4-کلرو-اورتو-تولوئیدین
- کلروزوتوسین
- سیس‌پلاتین
- فلز کبالت همراه با کاربید تنگستن
- کرئوزوت‌ها
- سیکلوپنتا[cd]پیرن
- DDT، 4,4'-دی‌کلرودی‌فنیل‌تری‌کلرواتان
- دیازینون
- دی‌بنز[a,j]آکریدین
- دی‌بنز[a,h]آنتراسن
- دی‌بنزو[a,l]پیرن
- دی‌کلرومتان، متیلن کلرید
- دی‌اتیل سولفات
- دی‌متیل‌کارباموئیل کلرید
- 1,2-دی‌متیل‌هیدرازین
- دی‌متیل سولفات
- اپی‌کلروهیدرین
- اتیل کاربامات، اورتان
- اتیلن دی‌برومید
- N-اتیل-N-نیتروزواوره
- انتشار مواد هنگام سرخ‌کردن در دمای بالا
- گلیسیدول
- گلیفوسات
- آرایشگر یا سلمانی، مواجهه شغلی ـ آرایشگری یا سلمانی به‌عنوان حرفه
- عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی HPV نوع 68
- ایندیم فسفید
- IQ، 2-آمینو-3-متیل‌ایمیدازو[4,5-f]کینولین
- ترکیبات غیرآلی سرب ـ ترکیبات سرب، غیرآلی
- مالاریا ناشی از عفونت با پلاسمودیوم فالسیپاروم ـ مالاریا
- مالاتیون
- پلیوماویروس سلول مرکل، MCV
- 5-متوکسی‌پسورالن
- متیل متان‌سولفونات
- N-متیل-N´-نیترو-N-نیتروزوگوانیدین، MNNG
- N-متیل-N-نیتروزواوره
- نیترات یا نیتریت خورده‌شده در شرایطی که به نیتروزاسیون درون‌زاد منجر می‌شود
- 6-نیتروکریسن
- خردل نیتروژنی
- 1-نیتروپیرن
- N-نیتروزودی‌اتیل‌آمین
- N-نیتروزودی‌متیل‌آمین
- 2-نیتروتولوئن
- حشره‌کش‌های غیرآرسنیکی، مواجهه شغلی هنگام سم‌پاشی و کاربرد آنها
- پالایش نفت، مواجهه‌های شغلی در آن
- پیوگلیتازون
- بی‌فنیل‌های پلی‌برمه، PBBs
- پروکاربازین هیدروکلراید
- 1,3-پروپان سلتون
- مصرف گوشت قرمز ـ مصرف زیاد گوشت قرمز
- ویسکرهای کاربید سیلیسیم
- استایرن-7,8-اکسید
- تنیپوزاید
- تتراکلرواتیلن، پرکلرواتیلن
- تترافلوئورواتیلن
- تری‌کلرواتیلن
- 1,2,3-تری‌کلروپروپان
- تریس(2,3-دی‌بروموپروپیل)فسفات
- نوشیدنی‌های بسیار داغ، بالاتر از 65 درجه سلسیوس ـ نوشیدنی‌های بسیار داغ، بیش از 65 درجه
- وینیل برومید
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.